Tiết kiệm năng lượng không bắt đầu ở phòng họp. Nó bắt đầu ngay trong tiếng máy, trong hơi nóng của thiết bị, trong ánh sáng từ màn hình điều khiển và trong từng lần người kỹ sư tự hỏi: còn điểm nào có thể tối ưu thêm mà không làm hệ thống mất ổn định?

Theo anh Phạm Quang Hiếu – Kỹ sư chính Phòng Công nghệ sản xuất, điều khó nhất trong những ngày đầu của hành trình tối ưu năng lượng không phải là thiết bị, mà là sự dám thay đổi.

Vì thế, tiết kiệm năng lượng không cho phép sự nóng vội. Mỗi ý tưởng tối ưu phải đi qua nhiều lớp kiểm chứng. Có giai đoạn, anh em kỹ sư phải đối chiếu giữa sản lượng thống kê, sản lượng qua thiết bị đo lưu lượng, sản lượng lý thuyết theo cân bằng NH₃ - CO₂ và hiệu suất chuyển hóa thực tế. Có những chênh lệch chỉ 1 - 2%, nhưng để tìm nguyên nhân, cả nhóm phải kiểm tra từ sai số thiết bị đo lưu lượng, điều kiện nhiệt độ - áp suất quy đổi, tồn kho trung gian, hao hụt vận hành đến độ chính xác của phân tích online.

Đó là công việc rất ít chất “hào nhoáng”. Không có tiếng vỗ tay, cũng không có khoảnh khắc kịch tính dễ nhìn thấy. Chỉ có những bảng dữ liệu, xu hướng thông số, các phép so sánh lặp đi lặp lại và sự kiên nhẫn đi đến cùng khi phát hiện một sai lệch nhỏ.

Nhưng chính ở đó, năng lực vận hành được bồi đắp. Bởi muốn giảm tiêu hao mà vẫn giữ an toàn, ổn định, chất lượng sản phẩm và công suất nhà máy, người kỹ sư không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm. Họ phải hiểu hệ thống đủ sâu, đọc dữ liệu đủ kỹ và thận trọng đủ lâu trước khi chạm vào một thông số.

Cũng theo anh Phạm Quang Hiếu, có những đêm cả ca trực gần như “nín thở” trước màn hình DCS khi một giải pháp mới được thử nghiệm. Nhiệt độ, áp suất, lưu lượng, hiệu suất thiết bị, mức tiêu hao tức thời… tất cả được theo dõi liên tục. Mỗi đường xu hướng đi ngang theo hướng ổn định là thêm một chút yên tâm; mỗi dao động nhỏ lại kéo theo sự căng thẳng để kịp thời tìm hướng xử lý.

Ở những thời điểm ấy, tiết kiệm năng lượng trở thành cảm giác rất thật của người vận hành: căng, tỉnh, thận trọng và không được phép chủ quan. Bởi điều áp lực nhất luôn là: tiết kiệm năng lượng không được đánh đổi bằng rủi ro vận hành.

Nhà máy vì thế giống như một cơ thể lớn. Muốn cơ thể ấy khỏe hơn, không thể chỉ nhìn một chỉ số tổng quát. Phải theo dõi từng bộ phận, từng dấu hiệu nhỏ, từng biến động bên trong.

Trong hành trình giảm tiêu hao năng lượng, có một khoảnh khắc khiến chị Lê Thục An – Phó phòng Công nghệ sản xuất và đội ngũ cán bộ, kỹ sư công nghệ nhớ rõ: khi anh em nhìn thấy xu hướng tiêu hao giảm xuống mức mà trước đây nhiều người nghĩ là “không thể giảm thêm nữa”.

Ngày trước, mức 24–25 MMBTU/tấn urê bao đã được xem là tốt. Sau đó, con số ấy giảm xuống 23, rồi 22 và có thời điểm tiến sát ngưỡng 21.

Điều quan trọng là mức tiêu hao giảm, nhưng sản lượng vẫn ổn định, chất lượng sản phẩm vẫn đảm bảo, hệ thống vẫn vận hành an toàn. “Khoảnh khắc đáng nhớ nhất không phải là tiếng vỗ tay, mà là cảm giác cả đội ngồi nhìn báo cáo cuối tháng rồi im lặng cười với nhau: cuối cùng cũng làm được”, chị An chia sẻ.

Đó cũng là một chi tiết rất thật của đời sống vận hành nhà máy. Nhiều khi, niềm vui của kỹ sư không ồn ào. Nó nằm trong một đường xu hướng đi đúng hướng, trong một báo cáo tiêu hao đẹp hơn tháng trước, trong cảm giác những nỗ lực âm thầm cuối cùng đã được chứng minh bằng dữ liệu.

Kết quả đến từ hàng trăm cải tiến nhỏ cộng lại qua nhiều năm. Mỗi cải tiến có thể chỉ làm mức tiêu hao nhích xuống một chút, nhưng khi được duy trì, chuẩn hóa và nhân lên trong toàn hệ thống, nó tạo thành thay đổi lớn.

Điều này cũng giải thích vì sao giảm tiêu hao năng lượng không bao giờ là việc của riêng một phòng ban. Đó là công việc của vận hành, bảo dưỡng, điều khiển, kỹ thuật, năng lượng, phân tích hóa nghiệm… Tất cả cùng nhìn vào một mục tiêu chung, nhưng mỗi bộ phận lại giữ một phần riêng trong bức tranh tổng thể.

Thông thường, một nhà máy công nghiệp sau nhiều năm vận hành dễ rơi vào trạng thái bằng lòng với sự ổn định. Nhưng ở Nhà máy đạm Phú Mỹ, ổn định không có nghĩa là đứng yên. Ổn định là nền tảng để tiếp tục tối ưu. Mỗi lần tiêu hao MMBTU/tấn urê bao giảm xuống, anh em hiểu rằng đó là kết quả của kinh nghiệm vận hành, kỷ luật công nghệ, sự phối hợp tập thể và rất nhiều con người phía sau dây chuyền sản xuất.

Từng ngày, trong phòng điều khiển sáng đèn, có những người vẫn kiên nhẫn nhìn vào các đường xu hướng, giữ lại từng Nm³ khí, từng kWh điện, từng độ nhiệt. Và từ những điều nhỏ như vậy, họ làm nên một thay đổi lớn: để một nhà máy đã qua hơn hai thập kỷ vận hành vẫn tiếp tục bền bỉ, hiệu quả và đủ sức đi xa hơn với nông nghiệp Việt Nam.

Nội dung: Lê Trúc

Thiết kế: Phương Ngân