Trong bối cảnh xung đột Trung Đông leo thang, làm gia tăng nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng dầu thô, chi phí vận tải và bảo hiểm quốc tế tăng mạnh, việc Nhà máy Lọc dầu (NMLD) Dung Quất của Công ty cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) - một đơn vị thành viên của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) duy trì vận hành ở mức 124-125% công suất mang ý nghĩa không chỉ về mặt kỹ thuật, mà còn là một giải pháp ứng phó chiến lược để góp phần giữ ổn định thị trường xăng dầu trong nước. Vậy vì sao NMLD Dung Quất lại có thể vận hành trên công suất thiết kế đến 25%?

Trước khi lý giải cho việc vì sao NMLD Dung Quất lại có thể vận hành trên công suất thiết kế, chúng ta cần tìm hiểu về tiền lệ vận hành của các NMLD trên thế giới. Trong thực tế, mỗi NMLD khi được xây dựng đều có biên dự phòng kỹ thuật trong thiết kế ban đầu. Và việc các NMLD trên thế giới vận hành trên công suất thiết kế không phải là việc hiếm. Điều này thậm chí đã có tiền lệ từ 40 năm trước.

Năm 1986, toàn bộ hệ thống các nhà máy thuộc Indian Oil Corporation (IOC) của Ấn Độ đạt 102,8% công suất thiết kế; một số nhà máy như Gujarat đạt 107,3%, Haldia đạt 104,9%, Mathura đạt 105,9%, Digboi đạt 110,2%.

Có thể tiếp tục nêu vài ví dụ cụ thể, năm 2024, Tập đoàn Bharat Petroleum Corporation Limited (BPCL) của Ấn Độ từng chế biến gần 800.000 thùng dầu/ngày tại ba nhà máy, trong khi công suất danh nghĩa cộng lại chỉ khoảng 708.000 thùng/ngày, tương đương mức vận hành khoảng 113% công suất thiết kế. Tại Canada, theo số liệu công bố trong năm 2025, Suncor Energy cho biết các nhà máy lọc dầu của họ đạt 103% mức sử dụng công suất bình quân cả năm; riêng quý IV/2025 đạt 108%, với sản lượng chế biến kỷ lục hơn 504.000 thùng/ngày. Trong khi đó, tại Thổ Nhĩ Kỳ, năm 2022, STAR Refinery ghi nhận 113% công suất vận hành, với sản lượng khoảng 11,3 triệu tấn sản phẩm, cao hơn khoảng 13% so với công suất thiết kế 10 triệu tấn/năm.

Trở lại câu chuyện của NMLD Dung Quất, trước khi đi vào các giải pháp kỹ thuật, công nghệ, chúng ta hãy tìm hiểu các con số vận hành thực tế của nhà máy này trong 5 năm gần nhất để chứng minh thực tiễn. Chúng ta đều biết, công suất thiết kế của NMLD Dung Quất là chế biến 6,5 triệu tấn dầu thô/năm, tức là sẽ cho ra khoảng 6,2 - 6,3 triệu tấn sản phẩm mỗi năm. Nhưng trên thực tế, trong 5 năm gần đây, NMLD Dung Quất đều cho ra khối lượng sản phẩm lớn hơn con số 6,3 triệu tấn. Cụ thể, năm 2021, NMLD Dung Quất sản xuất xấp xỉ 6,5 triệu tấn sản phẩm; năm 2022 là 7 triệu tấn; năm 2023 là 7,36 triệu tấn; năm 2024 là 6,6 triệu tấn; năm 2025 là 7,9 triệu tấn. Điều đó chứng tỏ thực tế, trong 5 năm gần nhất, NMLD Dung Quất đều cho ra khối lượng sản phẩm lớn hơn công suất thiết kế.

Hiện tại, để ứng phó với tình hình phức tạp của xung đột chiến sự tại Trung Đông, NMLD Dung Quất đang vận hành an toàn, ổn định ở mức 124-125% công suất để gia tăng nguồn cung cho thị trường. Việc vận hành với công suất cao của NMLD Dung Quất là kết quả của một quá trình nghiên cứu, đánh giá, thử nghiệm, cải hoán và tối ưu kéo dài nhiều năm. Trong quá trình vận hành, các kỹ sư tại NMLD Dung Quất đã căn cứ vào công suất thiết kế dự phòng của hệ thống dây chuyền, đặc tính nguyên liệu, cấu hình, đặc điểm của các thiết bị… để nghiên cứu, thử nghiệm, tháo gỡ các điểm nghẽn kỹ thuật và đưa ra 1 lộ trình tăng công suất khi cần thiết. Lộ trình đó trải qua quá trình đánh giá tất cả các yếu tố rủi ro của thiết bị, hệ thống điều khiển, hệ thống bảo vệ an toàn; được vận hành mô phỏng qua các mô hình mô phỏng công nghệ, tham vấn ý kiến trực tiếp từ các nhà cung cấp bản quyền công nghệ, các đơn vị bảo hiểm cho nhà máy lọc dầu, thực hiện tháo gỡ các nút thắt kỹ thuật và vận hành thử nghiệm từng bước nhỏ với thời gian ngắn để kiểm tra thực tế nhằm bảo bảo độ tin cậy và an toàn theo tiêu chuẩn.

Tiếp theo yếu tố kỹ thuật, công nghệ và năng lực quản trị rủi ro, xử lý các vấn đề kỹ thuật thì NMLD Dung Quất cũng thực hiện nhiều giải pháp song song để đạt được công suất tổng thể ổn định như trên. Cụ thể như: Chủ động và ổn định về nguồn và tính chất nguyên liệu đầu vào. Trong nhiều giai đoạn cao điểm, BSR đã xây dựng kế hoạch tiếp nhận đồng thời nhiều chuyến tàu dầu thô trong nước, dầu thô nhập khẩu và cả cấu tử nguyên liệu để bảo đảm cho nhà máy vận hành liên tục; Thực hiện mua các nguồn nguyên liệu trung gian như VGO… để đưa vào các phân xưởng khâu sau; Thực hiện mua các bán thành phẩm để triển khai phối trộn tăng sản lượng như LCO, E100... Ngoài việc vận hành ở công suất cao NMLD Dung Quất còn thực hiện tối ưu cơ cấu sản phẩm theo nhu cầu thị trường cũng như đa dạng hóa sản phẩm để đảm bảo nguồn cung trong nước nhất là các sản phẩm cho ngành hàng không, tàu biển, quân sự cũng như các dòng sản phẩm xanh, sạch theo lộ trình phát triển của BSR.

Ông Cao Tuấn Sĩ - Giám đốc NMLD Dung Quất cho biết, đây là thành tựu của một quá trình nghiên cứu kỹ lưỡng, từng bước tháo gỡ các nút thắt trong dây chuyền công nghệ, tối ưu chế độ vận hành, tận dụng công suất thiết kế dự phòng của từng phân xưởng trong dây chuyền công nghệ. Việc BSR duy trì công suất cao trong dịp Tết Nguyên đán hàng năm và các thời điểm nhạy cảm của thị trường cho thấy năng lực làm chủ công nghệ, điều độ sản xuất và quản trị vận hành của đội ngũ kỹ sư, người lao động nhà máy.

Bối cảnh hiện nay càng làm nổi bật ý nghĩa của việc vận hành ở 124-125% công suất của NMLD Dung Quất. Căng thẳng tại Trung Đông đã làm tăng cao nguy cơ rủi ro nguồn hàng, rủi ro vận chuyển qua eo biển Hormuz và khả năng thị trường chuyển từ “khủng hoảng giá” sang “khan hiếm vật chất”. Trong điều kiện đó, tăng tối đa nguồn cung trong nước từ các nhà máy lọc dầu nội địa là một trong những giải pháp thực chất nhất để giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và hạn chế tác động lan truyền từ thị trường quốc tế tới thị trường trong nước.

Ở tầm rộng hơn, việc NMLD Dung Quất nâng công suất tối ưu gắn trực tiếp với nỗ lực chung của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) trong bảo đảm an ninh năng lượng. Việc NMLD Dung Quất vận hành ở công suất cao không phải là một nỗ lực riêng lẻ của BSR, mà nằm trong tổng thể một chuỗi các giải pháp từ Petrovietnam đến Chính phủ đang áp dụng nhằm giữ ổn định nguồn cung trong bối cảnh địa chính trị phức tạp.

Nội dung: Thanh Hiếu

Trình bày: Thành Linh