Luật Đô thị đặc biệt: "Chìa khóa" thể chế để TP HCM bứt phá

Chia sẻ với PetroTimes, PGS.TS Trần Hoàng Ngân cho biết, TP HCM từng duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số trong thời gian dài, nhất là từ sau đổi mới. Tuy nhiên, khoảng 15 năm gần đây, dù vẫn giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước, tốc độ tăng trưởng của thành phố có xu hướng giảm dần. Một trong những nguyên nhân lớn nhất là hạ tầng của thành phố, đặc biệt là hạ tầng kết nối, "chưa được đầu tư tương thích với quy mô kinh tế và quy mô dân số”. Trong khi nhu cầu đầu tư rất lớn, nguồn lực ngân sách cho thành phố lại giảm dần, từ mức 33% xuống còn 18%, làm hạn chế khả năng tái đầu tư.

PGS.TS Trần Hoàng Ngân phát biểu tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.

Theo ông, trong bối cảnh nguồn vốn ngân sách chỉ đáp ứng một phần, thành phố phải huy động nguồn lực từ bên ngoài, gồm vốn trong dân doanh và vốn đầu tư nước ngoài. Điều này đòi hỏi cần có cơ chế đủ mạnh để thu hút các nhà đầu tư tham gia phát triển hạ tầng.

Chính vì vậy, Nghị quyết số 98/2023/QH15 và sau đó là Nghị quyết số 260/2025/QH15 đã bổ sung cho thành phố một nguồn lực quan trọng: nguồn lực thể chế.

Đánh giá về kết quả triển khai Nghị quyết 98 thời gian qua, PGS.TS Trần Hoàng Ngân nhận định, TP HCM đã có điều kiện tốt hơn để triển khai nhiều dự án hạ tầng, từ đường sắt đô thị, cầu đường, trung tâm tài chính, công viên, thiết chế văn hóa - thể thao đến các công trình hạ tầng kinh tế - xã hội. “Nghị quyết 98 bước đầu đã giúp thành phố tháo gỡ khó khăn, xử lý các điểm nghẽn và tạo điều kiện để triển khai các công trình trọng điểm. Mặc dù vậy, các cơ chế này cần có thời gian để phát huy đầy đủ hiệu quả”, ông nhấn mạnh.

TP HCM có nhiều động lực tăng trưởng mới

Tuy nhiên, sau khi mở rộng, TP HCM đã trở thành một “cơ thể mới”, với quy mô lớn hơn, không gian phát triển rộng hơn, nhiều tiềm năng và lợi thế hơn, từ địa kinh tế đến địa chính trị. Đây là lý do cần một đạo luật mang tính ổn định, dài hạn hơn, thay vì chỉ dựa vào các nghị quyết thí điểm có thời hạn.

Thi công chế tạo chân đế điện gió ngoài khơi tại Trung tâm công nghiệp năng lượng và hậu cần kỹ thuật PTSC, đơn vị thành viên của Petrovietnam ở Vũng Tàu, TP HCM.

Theo PGS.TS Trần Hoàng Ngân, TP HCM hiện nay có nhiều "cỗ máy" thúc đẩy tăng trưởng. Các động lực đó đến từ ba khu vực chính: TP HCM lõi, khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu và khu vực Bình Dương. Mỗi khu vực có những "đầu máy" riêng, bổ sung cho nhau trong cấu trúc phát triển mới.

TP HCM lõi có lợi thế về tài chính, thương mại, dịch vụ, giáo dục, y tế, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Bình Dương có thế mạnh về công nghiệp, thu hút đầu tư nước ngoài. Trong khi đó, khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu là thủ phủ dầu khí, năng lượng, có thế mạnh về công nghiệp, dịch vụ kỹ thuật, kinh tế biển, du lịch biển, cảng biển, logistics...

Với quy mô khoảng 14 triệu dân, diện tích 6.773 km² và lợi thế bờ biển, TP HCM mới có nhiều điều kiện để bứt phá phát triển. PGS.TS Trần Hoàng Ngân cho rằng, thành phố cần đặt mình trong tương quan so sánh với các đô thị lớn trên thế giới. Theo mục tiêu phát triển và quy hoạch, thành phố xác định ba chặng đường phát triển: đến năm 2030 vươn lên ngang tầm với các đô thị hàng đầu khu vực Đông Nam Á; đến năm 2045 sánh vai với các đô thị lớn của châu Á và đến năm 2075 trở thành đô thị mang tầm thế giới, là điểm đến hấp dẫn toàn cầu, có chất lượng sống tốt.

“Để những tiềm năng, lợi thế đó được phát huy, thành phố cần có những động lực mạnh mẽ hơn. Cụ thể, thành phố cần một thể chế mới, ổn định và đủ mạnh. Đây là lý do cần xây dựng Luật Đô thị đặc biệt”, PGS.TS Trần Hoàng Ngân chia sẻ.

Cần một thể chế ổn định, phân quyền mạnh hơn

Theo PGS.TS Trần Hoàng Ngân, Nghị quyết 98 hay Nghị quyết 260 dù rất quan trọng nhưng vẫn là cơ chế thí điểm, có thời hạn và thiếu tính ổn định lâu dài. Hơn nữa, Nghị quyết 98 chủ yếu được thiết kế cho TP HCM trước khi mở rộng, trong khi hiện nay thành phố đã có quy mô và cấu trúc phát triển khác.

Năng lượng - dầu khí trở thành động lực tăng trưởng mới của TP HCM (Ảnh: Khai thác dầu khí tại mỏ Bạch Hổ)

Luật Đô thị đặc biệt cần hướng tới tăng phân cấp, phân quyền và nâng cao tính tự chủ cho TP HCM. Thay vì luật ban hành xong phải chờ nghị định, thông tư hướng dẫn, thành phố cần được trao quyền chủ động hơn trong ban hành các văn bản thuộc thẩm quyền để tổ chức thực hiện. Theo PGS.TS Trần Hoàng Ngân, đây là xu thế phù hợp với chủ trương: địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm.

Luật cũng cần tạo cơ chế để thành phố huy động mạnh mẽ hơn các nguồn lực xã hội cho đầu tư kết cấu hạ tầng; tháo gỡ thủ tục trong đầu tư công, hợp tác công tư; triển khai các mô hình thử nghiệm; đồng thời chủ động hơn trong tổ chức bộ máy, phù hợp với thực tế từng địa bàn.

Ở góc độ công nghiệp - năng lượng, khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu có vai trò rất quan trọng trong không gian phát triển mới của TP HCM. Đây là nơi gắn với dầu khí, cảng biển, dịch vụ kỹ thuật, logistics, cùng các tiềm năng về năng lượng xanh. Những lĩnh vực này không chỉ tạo thêm động lực tăng trưởng cho thành phố, mà còn gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và chuyển dịch xanh.

Theo PGS.TS Trần Hoàng Ngân, trong Luật Đô thị đặc biệt cần có các thể chế để các tiềm năng đó được triển khai mạnh dạn hơn, nhất là các dự án mang tính hình mẫu, thí điểm, từ đó có thể nhân rộng ra cả nước. Đặc biệt, ông nhấn mạnh, Luật Đô thị đặc biệt cần có cơ chế đẩy mạnh các dự án năng lượng xanh, năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời nhằm góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong bối cảnh nhiều biến động, đồng thời đáp ứng mục tiêu phát thải ròng bằng “0”, phát triển kinh tế xanh và kinh tế số.

Từ Nghị quyết 98, Nghị quyết 260 đến Luật Đô thị đặc biệt là bước chuyển từ cơ chế thí điểm sang khung thể chế ổn định, dài hạn. Với TP HCM, đây là điều kiện quan trọng để các động lực tăng trưởng mới như kinh tế biển, công nghiệp, năng lượng, logistics, dịch vụ kỹ thuật cao, kinh tế xanh và kinh tế số được phát huy mạnh mẽ trong thời gian tới.

	Petrovietnam và động lực tăng trưởng mới của TP HCM mở rộng
	TP HCM: Từ “đầu tàu kinh tế” đến trung tâm kiến tạo giá trị khu vực
	TP HCM với tầm nhìn trở thành trung tâm logistics hàng đầu khu vực
	TP HCM: Từ trung tâm kinh tế đến “siêu đô thị” công nghiệp - năng lượng
	"Đầu tàu" dẫn dắt hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng - dịch vụ kỹ thuật cao của TP HCM

Lê Trúc