Ngọn lửa viết bằng hai thứ tiếng

Có những mối lương duyên bắt đầu từ một chuyến đi. Mùa hè năm 1959, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm Khu công nghiệp dầu lửa Baku (Azerbaijan). Giữa rừng tháp khoan của một trong những cái nôi dầu mỏ thế giới, Người ấp ủ một ước nguyện giản dị mà lớn lao: rồi một ngày, Việt Nam cũng sẽ có ngành dầu khí của riêng mình.

Ước nguyện ấy từng bước được hiện thực hóa. Từ năm 1959, theo đề nghị của Chính phủ Việt Nam, những chuyên gia Liên Xô đầu tiên sang giúp chúng ta điều tra, khảo sát địa chất. Sau 2 năm miệt mài, họ cùng đồng nghiệp Việt Nam hoàn thành bản báo cáo đầu tiên về địa chất và triển vọng dầu khí ở miền Bắc. Từ những trang giấy ấy, ngày 27/11/1961, Đoàn Thăm dò Dầu lửa số 36 ra đời, và ngày ấy trở thành Ngày truyền thống PETROVIETNAM. Theo đó, ngay từ trang đầu tiên, cuốn biên niên sử dầu khí nước nhà đã được viết bằng hai thứ tiếng: tiếng Việt và tiếng Nga.

Dự án của Rusvietpetro nằm tại khu vực tự trị Nhenhesky, phía Tây Bắc thuộc vùng Cực Bắc của Liên bang Nga, với khí hậu đặc biệt khắc nghiệt.

Những năm tháng sau đó là thử thách của lòng kiên nhẫn. Kỹ sư Việt Nam và chuyên gia Liên Xô cùng đo địa vật lý, cùng khoan thăm dò trên Đồng bằng sông Hồng và vùng trũng An Châu, giữa thiếu thốn và bom đạn chiến tranh. Nhiều lớp thanh niên được gửi sang Liên Xô học nghề dầu khí. Họ lên đường với hành trang mỏng manh, trở về với tấm bằng kỹ sư và những tình bạn theo suốt cuộc đời. Rồi ngày 18/3/1975, giếng khoan 61 Tiền Hải (Hưng Yên) cho dòng khí có giá trị thương mại, trữ lượng xác minh 1,3 tỷ m³. Ngọn lửa đầu tiên của ngành bừng lên sau gần 10 năm chờ đợi, như một lời đáp cho bao năm tháng bền gan.

Đất nước thống nhất, cả ngành hướng ra biển lớn. Ngày 3/9/1975, Tổng cục Dầu mỏ và Khí đốt Việt Nam - tiền thân của PETROVIETNAM hôm nay - ra đời. Ngày 19/6/1981, tại Moskva, Hiệp định Liên Chính phủ thành lập Xí nghiệp Liên doanh Dầu khí Việt - Xô (Vietsovpetro) được ký kết. Đó là những năm đất nước còn gian khó trăm bề, nhưng niềm tin vào biển cả chưa bao giờ vơi.

Cuối năm 1983, tàu khoan Mikhail Mirchink bắt đầu khoan giếng thăm dò đầu tiên trên cấu tạo Bạch Hổ. Tháng 5/1984, dòng dầu công nghiệp phun lên. Và ngày 26/6/1986, từ giàn cố định MSP-1, tấn dầu thô đầu tiên của Việt Nam được đón nhận giữa trùng khơi. Khoảnh khắc ấy đưa Việt Nam vào danh sách các quốc gia khai thác và xuất khẩu dầu mỏ, đúng lúc nền kinh tế bước vào công cuộc Đổi mới, khi mỗi đồng ngoại tệ đều "quý như vàng". 4 thập kỷ trôi qua, MSP-1 đã cho hơn 17 triệu tấn dầu và vẫn lặng lẽ vận hành giữa sóng gió.

Tàu khoan Mikhail Mirchink bắt đầu khoan giếng thăm dò đầu tiên trên cấu tạo Bạch Hổ cuối năm 1983. Ảnh tư liệu

Biển cả còn dành cho những "người đi tìm lửa" một bất ngờ lớn hơn. Ngày 6/9/1988, dòng dầu thương mại đầu tiên được khai thác từ tầng đá móng granit nứt nẻ - nơi theo quan niệm kinh điển, ít ai nghĩ có thể tìm thấy dầu. Có giếng tự phun tới 407 tấn mỗi ngày đêm. Phát hiện ấy làm thay đổi tư duy thăm dò ở bể Cửu Long và cả khu vực, mở ra một chương mới cho ngành dầu khí non trẻ.

Từ Bạch Hổ, Vietsovpetro lần lượt tìm thấy các mỏ Rồng, Đại Hùng, Nam Rồng - Đồi Mồi, Thiên Ưng, Gấu Trắng, Thỏ Trắng, Cá Tầm, Sói Vàng, với tổng trữ lượng thu hồi hơn 300 triệu tấn dầu quy đổi. Đúng 18 giờ 18 phút ngày 15/5/2024, tấn dầu thứ 250 triệu được khai thác, sau khoảng 15.700 ngày làm việc của nhiều thế hệ người Việt và người Nga. Tính đến hết năm 2024, Liên doanh Vietsovpetro đã đưa vào bờ hơn 40 tỷ m³ khí, đạt doanh thu hơn 89 tỷ USD, trong đó phần nộp ngân sách và lợi nhuận phía Việt Nam trên 58 tỷ USD. Nhưng có lẽ, điều quý hơn mọi con số là Vietsovpetro đã trở thành “trường học lớn” của ngành - nơi hơn 6.000 kỹ sư, công nhân từng bước làm chủ công nghệ biển, nơi Vũng Tàu phát triển thành một trung tâm dầu khí sôi động nhất của cả nước.

Rồi đến một ngày, dòng chảy ấy đổi chiều. Năm 2008, những người học trò năm xưa ngược về phương Bắc. Liên doanh Rusvietpetro - Zarubezhneft góp 51%, PETROVIETNAM góp 49% - ra đời tại Khu tự trị Nhenhetxia, vùng cực Bắc nước Nga, nơi mùa đông kéo dài nửa năm và tuyết trắng trải đến tận chân trời. Chỉ hơn một năm sau, dòng dầu thương mại đầu tiên đã chảy, một tốc độ được ghi nhận là kỷ lục ở Liên bang Nga. Đến tháng 5/2025, Liên doanh khai thác gần 40 triệu tấn dầu; riêng PETROVIETNAM đã chuyển về nước xấp xỉ 1,4 tỷ USD lợi nhuận. Ở đó chỉ có khoảng 28 cán bộ Việt Nam, nhưng họ giữ những vị trí then chốt: chỉ huy kỹ thuật, điều hành sản xuất, quản trị tài chính. Những học trò của các thầy giáo Xô Viết năm nào nay tự tin sánh vai cùng các đồng nghiệp Nga, ngay trên đất Nga.

Giữa băng giá, họ còn giữ một ngọn lửa khác. Chiều thứ Bảy nào cũng vậy, trong căn phòng sinh hoạt chung của các gia đình kỹ sư Rusvietpetro, lũ trẻ - đứa bé nhất mới 3 tuổi, đứa lớn nhất đã học cấp ba - quây quần trước màn hình, nghe cô giáo ở Hà Nội kể chuyện con Rồng cháu Tiên, chuyện Trần Quốc Toản bóp nát quả cam, rồi những trận chiến lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu. Những vali sách tiếng Việt mang từ quê nhà sang dần trở thành một thư viện nhỏ giữa xứ lạnh. Tết đến, cành cây khô nhặt ngoài tuyết được gắn hoa giấy thành cành đào, nồi bánh chưng vẫn đỏ lửa dù thiếu nguyên liệu. Những đứa trẻ ấy lớn lên cùng song ngữ, như chính mối quan hệ đã đưa cha mẹ chúng đến nơi này.

Trò chuyện với Tạp chí Năng lượng Mới - PetroTimes, Đại sứ Nga tại Việt Nam Gennady Stepanovich Bezdetko nói một câu khiến người nghe phải lặng đi vì tự hào: “Trong quan hệ hai nước, không có những ‘trang tối’”. Theo ông, mối quan hệ ấy được dệt nên từ sự ủng hộ vô tư, sự cảm thông chân thành, sự thấu hiểu và tính kế thừa - những điều không lay chuyển trước những biến động chính trị của thế giới.

Về năng lượng, ông khẳng định, suốt nhiều thập niên vẫn là một trong những trụ cột then chốt của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Liên bang Nga, với sự tham gia của Zarubezhneft, Gazprom, NOVATEK và PETROVIETNAM. Ông cũng nhắc rằng, Nga luôn đồng hành cùng ngành năng lượng Việt Nam, đó là một truyền thống đáng quý và có lẽ là độc nhất trên thế giới. Nhiều nhà máy, bệnh viện, cơ sở hạ tầng do Nga giúp Việt Nam xây dựng đến nay vẫn còn hoạt động, trong đó Nhà máy Thủy điện Hòa Bình không chỉ là một công trình mang dấu ấn lịch sử, mà còn là minh chứng sống động cho tình hữu nghị Việt - Xô được tiếp nối qua nhiều thế hệ.

Đại sứ Nga tại Việt Nam Gennady Stepanovich Bezdetko: Suốt nhiều thập niên, năng lượng vẫn là một trong những trụ cột then chốt của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Liên bang Nga

Thời gian không làm tình cảm ấy phai nhạt, mà còn làm sâu sắc thêm. Tháng 5/2025, trong chuyến thăm chính thức Liên bang Nga của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Hiệp định mở rộng hợp tác năng lượng cùng các nghị định thư sửa đổi hiệp định về Vietsovpetro và Rusvietpetro được trao đổi, tạo cơ sở để hai liên doanh tiếp tục hoạt động đến năm 2050.

Tháng 6/2026, tại Kazan, PETROVIETNAM và Zarubezhneft nhận Giấy chứng nhận đầu tư Lô 01/17 & 02/17 trên thềm lục địa Việt Nam. PETROVIETNAM được trao quyền tham gia dự án Kharyaga trên đất Nga. Xa hơn dầu mỏ, phía Nga sẵn sàng cùng Việt Nam bàn về khí thiên nhiên hóa lỏng, năng lượng tái tạo, điện gió ngoài khơi…

Vietsovpetro là biểu tượng của tình hữu nghị, hợp tác bền chặt giữa hai dân tộc Việt - Nga.

Từ bản báo cáo địa chất viết chung trên vùng châu thổ sông Hồng đến những hiệp định hợp tác chiến lược hướng tới tương lai, dòng chảy tình hữu nghị Việt - Nga chưa một lần ngắt quãng: Một quá khứ tự hào và một tương lai đã được định hình.

Petrovietnam và Novatek: Hợp tác năng lượng, nâng tầm quan hệ hai nước Việt - Nga

Thủ tướng đề nghị đẩy mạnh hoạt động của Liên doanh Rusvietpetro tại Nga

Hợp tác Việt - Nga trong lĩnh vực dầu khí và năng lượng tiếp đà phát triển

Hợp tác năng lượng Việt - Nga: Những động lực chiến lược mới

Hai con đường, một tình hữu nghị

Phong Sơn