Nhóm cổ phiếu dầu khí, vận tải biển sẽ "dậy sóng" theo biến động địa chính trị?

Diễn biến giá dầu phản ứng trước căng thẳng Mỹ - Israel - Iran

Báo cáo phân tích của PSI về tác động của xung đột Mỹ - Iran tới thị trường năng lượng toàn cầu cho biết, trong bối cảnh lo ngại về rủi ro địa chính trị tại Trung Đông gia tăng, giá dầu đã có thời điểm vọt lên khoảng 82 USD/thùng, tăng gần 40% so với mức đáy ghi nhận hồi tháng 12/2025 và là mức cao nhất kể từ tháng 8/2025. Diễn biến này phản ánh tâm lý thận trọng của thị trường trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung, trong khi các nhà phân tích cảnh báo đà tăng của giá dầu có thể tiếp diễn sau các diễn biến quân sự trong những ngày vừa qua, đặc biệt nếu xung đột có dấu hiệu lan rộng.

Một số kịch bản cho thấy, giá dầu có thể tiến sát hoặc vượt mốc 100 USD/thùng nếu nguồn cung từ Trung Đông bị gián đoạn nghiêm trọng. Rủi ro không chỉ đến từ các tuyến vận chuyển năng lượng chiến lược, mà còn từ khả năng sụt giảm sản lượng của Iran - một trong những quốc gia sản xuất dầu lớn của thế giới.

Eo biển Hormuz – điểm nghẽn năng lượng toàn cầu

Thị trường năng lượng toàn cầu đang đặc biệt theo dõi rủi ro tại Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với thị trường quốc tế. Khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ mỗi ngày trên thế giới được vận chuyển qua khu vực Hormuz – “transshipment hub” quan trọng của chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Iran tuyên bố đóng cửa Eo biển Hormuz và cảnh báo không thể đảm bảo an toàn cho các tàu thuyền đi qua khu vực, làm gia tăng lo ngại trên thị trường. Theo các nguồn trong ngành vận tải biển, nhiều tàu chở dầu đã phải điều chỉnh hải trình hoặc neo chờ để đánh giá tình hình an ninh trước khi tiếp tục di chuyển.

Các nhà phân tích cho rằng rủi ro không chỉ đến từ sản lượng của Iran, mà còn từ bản chất “điểm nghẽn” của Hormuz. Phần lớn công suất dự phòng của thị trường dầu toàn cầu tập trung tại các quốc gia Vùng Vịnh, và nếu tuyến hàng hải này bị phong tỏa, lượng công suất dự phòng đó sẽ không thể tiếp cận thị trường, làm thắt chặt nguồn cung thực tế.

Chỉ một phần nhỏ dòng dầu vận chuyển qua Eo biển Hormuz có thể được chuyển hướng sang các tuyến thay thế. Saudi Arabia hiện vận hành đường ống dẫn dầu từ khu vực phía Đông sang bờ Biển Đỏ, trong khi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) sở hữu tuyến đường ống đưa dầu ra Vịnh Oman, cho phép né tránh Eo biển Hormuz, nhưng công suất của các tuyến này được đánh giá là không đủ để bù đắp hoàn toàn nếu dòng chảy qua eo biển bị gián đoạn trên diện rộng.

Ngoài dầu thô, khoảng 20% lượng LNG xuất khẩu toàn cầu cũng đi qua Hormuz, chủ yếu từ Qatar, và khó có thể được thay thế trong ngắn hạn. Trong bối cảnh rủi ro gia tăng, các quốc gia châu Á phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng được cho là có thể đẩy mạnh tích trữ, làm gia tăng cạnh tranh mua hàng và gây thêm áp lực lên giá năng lượng toàn cầu.

Cung - cầu dầu và động thái của OPEC+

Trước nguy cơ nguồn cung toàn cầu bị ảnh hưởng bởi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, liên minh OPEC+ cho biết sẽ tăng sản lượng thêm khoảng 206.000 thùng/ngày kể từ tháng 4, theo thông cáo chính thức. Mức tăng nói trên cao hơn so với điều chỉnh 137.000 thùng/ngày trong quý IV năm ngoái, và được đưa ra trong bối cảnh bất ổn tại Trung Đông gia tăng.

Tuy nhiên, khả năng duy trì đà gia tăng nguồn cung này phụ thuộc lớn vào tình hình an ninh tại Eo biển Hormuz, nơi lưu lượng tàu chở dầu đã sụt giảm rõ rệt khi xung đột lan rộng. Bất kỳ gián đoạn nào tại tuyến hàng hải này đều có thể làm hạn chế khả năng đưa dầu từ khu vực Vịnh Ba Tư ra thị trường toàn cầu.

Trước khi bước sang năm 2026, nhiều nhà giao dịch và tổ chức dự báo từng chuẩn bị cho kịch bản dư cung, khi sản lượng tại châu Mỹ tăng nhanh hơn tốc độ tăng nhu cầu vốn đang chậm lại. Tuy nhiên, bức tranh cung - cầu đã thay đổi rõ rệt sau khi xung đột liên quan tới Iran bùng phát, làm gia tăng rủi ro đối với nguồn cung từ Trung Đông. Cùng với các sự cố gián đoạn sản xuất tại nhiều khu vực từ Bắc Mỹ tới Kazakhstan, các lệnh trừng phạt tiếp tục khiến dầu từ Nga và Iran bị ứ đọng và khó tiếp cận với phần lớn người mua quốc tế, làm thị trường chuyển nhanh từ lo ngại dư cung sang quan ngại thiếu hụt nguồn cung trong ngắn hạn.

Vận tải dầu – mảng chịu tác động mạnh nhất

Thị trường vận tải dầu đang ghi nhận mức biến động mạnh nhất trong toàn bộ chuỗi giá trị dầu khí, khi rủi ro địa chính trị tại Trung Đông đẩy giá cước tàu chở dầu lên cao trên diện rộng. Dữ liệu thị trường cho thấy cước tàu chở dầu thô và dầu sản phẩm đã tăng vọt trong những tuần gần đây.

Không giống như giá dầu - vốn thường phản ứng mạnh trong ngắn hạn với các cú sốc địa chính trị - vận tải dầu được đánh giá là lĩnh vực chịu ảnh hưởng sâu hơn và kéo dài hơn. Việc tàu thuyền phải né tránh các khu vực rủi ro, kéo dài hải trình, gia tăng chi phí bảo hiểm và giảm hiệu quả khai thác đã khiến nguồn cung tàu khả dụng trên thị trường spot bị thắt chặt rõ rệt, qua đó đẩy giá cước tăng nhanh.

Đáng chú ý, không chỉ giá cước spot (giao ngay) tăng mạnh, mà giá cước định hạn (time charter) cho các hợp đồng dài hạn cũng đã được điều chỉnh đi lên. Diễn biến này cho thấy các chủ hàng và nhà thuê tàu đang định giá lại rủi ro địa chính trị ở mức dài hạn hơn, thay vì coi đây chỉ là một cú sốc tạm thời. Việc giá cước định hạn tăng phản ánh lo ngại rằng tình trạng bất ổn tại Trung Đông có thể kéo dài, buộc thị trường vận tải dầu phải thích nghi với mặt bằng chi phí cao hơn trong trung hạn. Vận tải dầu khí đang trở thành điểm nghẽn của toàn ngành, nơi rủi ro địa chính trị chuyển hóa trực tiếp thành chi phí và có khả năng để lại tác động lâu dài hơn so với các phân khúc khác.

Crack spread - biên lọc dầu mở rộng trở lại

Theo nhận định của PSI, biến động mạnh của giá dầu thô trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang tạo điều kiện để crack spread (biên lợi nhuận lọc dầu) có cải thiện trong ngắn hạn. Khi rủi ro nguồn cung đẩy giá dầu tăng nhanh, giá các sản phẩm như xăng, diesel và nhiên liệu bay thường điều chỉnh với độ trễ, trong khi nhu cầu tiêu thụ vẫn duy trì tương đối ổn định, qua đó cải thiện biên lợi nhuận của khâu lọc hóa dầu trong ngắn hạn.

Ở cấp độ doanh nghiệp, các công ty lọc hóa dầu và phân phối sản phẩm xăng dầu có thể ghi nhận biên lợi nhuận phục hồi trong ngắn hạn, đặc biệt trong giai đoạn thị trường điều chỉnh lại mặt bằng giá sau cú sốc địa chính trị. Tuy nhiên, giới phân tích cũng lưu ý rằng mức độ bền vững của đà mở rộng crack spread sẽ phụ thuộc lớn vào diễn biến giá dầu thô và nhu cầu tiêu thụ cuối cùng, trong bối cảnh giá năng lượng cao kéo dài có thể làm suy yếu sức cầu ở giai đoạn sau.

Diễn biến quân sự liên quan tới Iran đang trở thành yếu tố chi phối chính đối với thị trường dầu khí toàn cầu, khi rủi ro địa chính trị đẩy giá dầu vào trạng thái biến động mạnh và thiên về xu hướng tăng. Thị trường đặc biệt nhạy cảm với nguy cơ gián đoạn nguồn cung tại Trung Đông - khu vực nắm giữ phần lớn công suất dự phòng của thế giới - trong bối cảnh sản lượng của OPEC+ chỉ được điều chỉnh tăng ở mức hạn chế và khó bù đắp nếu xảy ra cú sốc nguồn cung quy mô lớn.

Ngoài tác động trực tiếp tới ngành năng lượng, giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài cũng có nguy cơ làm gia tăng áp lực lạm phát và kìm hãm đà phục hồi của kinh tế toàn cầu.

Giá dầu neo cao sẽ tạo dư địa cho cổ phiếu dầu khí, năng lượng, vận tải biển

Báo cáo mới nhất của PSI nhận định, trong bối cảnh giá dầu duy trì ở mặt bằng cao do căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông và rủi ro gián đoạn nguồn cung năng lượng, nhóm cổ phiếu dầu khí, năng lượng, vận tải biển,… được đánh giá có triển vọng tích cực hơn so với mặt bằng chung của thị trường. Ở hệ sinh thái Petrovietnam, mảng vận tải dầu khí, PVT được hưởng lợi trực tiếp từ mặt bằng giá cước tàu tăng trên cả thị trường spot và hợp đồng định hạn, nhờ đội tàu dầu và hóa chất quy mô lớn cùng cơ cấu hợp đồng linh hoạt.

Trong khi đó, nhóm lọc hóa dầu với BSR có thể được hỗ trợ bởi biên lọc dầu cải thiện khi biến động giá dầu làm gia tăng chênh lệch giữa giá dầu thô và sản phẩm tinh chế.

Ở mảng dầu khí thượng nguồn, giá dầu neo cao tiếp tục là yếu tố thuận lợi cho GAS, PVD và PVS, khi nhu cầu thăm dò, khai thác và dịch vụ kỹ thuật có xu hướng cải thiện. Ngoài ra, nhóm phân bón gồm DCM và DPM cũng có thể được hưởng lợi trong ngắn hạn khi giá dầu và khí tăng kéo theo xu hướng đi lên của các yếu tố đầu vào trong chuỗi hóa dầu, hỗ trợ mặt bằng giá urê.

	Ngành năng lượng: Điểm sáng đầu tư hấp dẫn năm 2026
	Nhà máy Đạm Cà Mau đặt mục tiêu cấp độ cao nhất của nhà máy thông minh
	Cổ phiếu dầu khí, vận tải biển đồng loạt “nhuộm tím” giữa lo ngại về gián đoạn nguồn cung năng lượng

M.Phương