Vietsovpetro: Biểu tượng bền bỉ của hợp tác Việt - Nga

03:44 | 21/03/2026

32 lượt xem

(PetroTimes) - Ra đời từ những năm đầu thập niên 1980 với nhiều thiếu thốn, Liên doanh Vietsovpetro không chỉ đặt nền móng cho ngành dầu khí Việt Nam, mà còn trở thành biểu tượng tiêu biểu của quan hệ hợp tác Việt - Nga. Sau 45 năm, hợp tác song phương giữa hai quốc gia đang tiếp tục được mở rộng cả về không gian lẫn lĩnh vực, từ dầu sang khí, từ khai thác tài nguyên đến những hướng đi năng lượng mới.

Trong lịch sử hợp tác giữa Việt Nam và Liên bang Nga, dầu khí luôn là một trong những lĩnh vực mang tính biểu tượng và có chiều sâu nhất. Không chỉ được đo bằng kim ngạch hay dòng vốn, hợp tác này còn được khẳng định bằng những công trình ngoài khơi, những phát hiện mang tính đột phá và một mô hình liên doanh đã vận hành bền bỉ hơn 4 thập kỷ. Ở trung tâm của câu chuyện đó là Liên doanh Vietsovpetro, biểu tượng tiêu biểu nhất của hợp tác năng lượng giữa hai quốc gia.

Vietsovpetro: Biểu tượng bền bỉ của hợp tác Việt - Nga

Hoạt động khai thác dầu khí ở mỏ Bạch Hổ của Liên doanh Vietsovpetro (Ảnh: Vương Thái)

Liên doanh Vietsovpetro được thành lập ngày 19/6/1981 theo Hiệp định liên Chính phủ giữa Việt Nam và Liên Xô về thăm dò, khai thác dầu khí trên thềm lục địa phía Nam Việt Nam. Sau khi Liên Xô tan rã, Liên bang Nga kế thừa toàn bộ quyền và nghĩa vụ, giúp duy trì liên tục dòng chảy hợp tác. Liên doanh nhanh chóng ghi dấu ấn bằng những cột mốc quan trọng: phát hiện dòng dầu thương mại tại mỏ Bạch Hổ năm 1984, khai thác tấn dầu đầu tiên vào ngày 26/6/1986, và đặc biệt là phát hiện và khai thác thành công dầu trong tầng đá móng nứt nẻ năm 1987-1988. Đây là một bước đột phá mang ý nghĩa khoa học lớn đối với ngành dầu khí Việt Nam và cả thế giới.

Chính những thành tựu này đã đặt nền móng vững chắc cho ngành dầu khí Việt Nam. Không chỉ giúp hiện thực hóa khai thác dầu khí ngoài khơi, Vietsovpetro còn góp phần hình thành năng lực quản trị mỏ, vận hành công trình biển và đào tạo đội ngũ kỹ thuật chất lượng cao. Đặc biệt, thành công tại tầng móng Bạch Hổ đã mở ra hướng tiếp cận mới trong công tác thăm dò, khai thác, giúp nâng cao đáng kể tiềm năng tài nguyên của thềm lục địa Việt Nam.

Vietsovpetro không chỉ là một biểu tượng lịch sử, mà vẫn đang là một thực thể sản xuất - kinh doanh có đóng góp thực chất cho nền kinh tế và an ninh năng lượng.

Từ một liên doanh hình thành trong bối cảnh thiếu vốn, công nghệ và kinh nghiệm, Vietsovpetro đã vươn lên trở thành một trong những đơn vị khai thác chủ lực của ngành. Đến nay, Vietsovpetro đã khai thác hơn 250 triệu tấn dầu và hơn 80 tỷ m3 khí. Tháng 5/2024, Liên doanh cán mốc khai thác 250 triệu tấn dầu. Đến năm 2025, sản lượng đã phục hồi lên trên 3 triệu tấn quy dầu, doanh thu đạt hơn 2 tỷ USD, nộp ngân sách gần 825 triệu USD,... Những con số này cho thấy, Vietsovpetro không chỉ là một biểu tượng lịch sử, mà vẫn đang là một thực thể sản xuất - kinh doanh có đóng góp thực chất cho nền kinh tế và an ninh năng lượng.

Cùng với Vietsovpetro, một hạt nhân hợp tác khác giữa Petrovietnam và Zarubezhneft là Rusvietpetro tại Nga đã tạo nên mô hình hợp tác hai chiều hiếm có: không chỉ cùng khai thác tài nguyên, mà còn cùng đầu tư, chia sẻ rủi ro và kinh nghiệm phát triển.

Rusvietpetro (thành lập năm 2008, với Zarubezhneft nắm 51% và Petrovietnam 49%) được đánh giá là một trong những dự án đầu tư ra nước ngoài hiệu quả nhất của Petrovietnam, khai thác tại khu tự trị Nenets (Liên bang Nga). Việc tồn tại song song hai liên doanh tại cả hai quốc gia cho thấy hợp tác dầu khí Việt - Nga đã vượt ra khỏi khuôn khổ hỗ trợ truyền thống, trở thành quan hệ đối tác thực chất và bình đẳng hơn.

Khu vực khai thác dầu khí của Rusvietpetro tại Liên bang Nga.

Một điểm đáng chú ý là hợp tác dầu khí Việt - Nga hiện nay đang được mở rộng theo cả chiều sâu lẫn chiều rộng. Trong chuyến thăm Liên bang Nga của Tổng Bí thư Tô Lâm vào tháng 5/2025, hai bên đã ký loạt văn kiện quan trọng, gồm Nghị định thư sửa đổi Hiệp định liên chính phủ liên quan đến Vietsovpetro, Nghị định thư sửa đổi Hiệp định liên quan đến Rusvietpetro, cùng một hiệp định mới về mở rộng hợp tác thăm dò địa chất và khai thác dầu khí trên thềm lục địa Việt Nam và trên lãnh thổ Liên bang Nga. Các nghị định thư này được đánh giá là cơ sở pháp lý quan trọng cho một giai đoạn phát triển mới của hợp tác dầu khí song phương.

Xu thế mở rộng còn thể hiện rõ trong các dự án khí. Năm 2024, các đơn vị thành viên của Petrovietnam là Tổng công ty Khí Việt Nam (PV GAS), Tổng công ty Thăm dò Khai thác dầu khí (PVEP) và Zarubezhneft tiếp tục thúc đẩy hợp tác khai thác mỏ khí Thiên Nga - Hải Âu tại Lô 12/11, dự kiến cung cấp khoảng 7,43 tỷ m3 khí cho khu vực Đông Nam Bộ giai đoạn 2026-2037; dòng khí đầu tiên được kỳ vọng vào quý IV/2026. Đến tháng 5/2025, dưới sự chứng kiến của lãnh đạo cấp cao hai nước, Petrovietnam, Zarubezhneft và PV GAS đã ký kết hợp đồng mua bán khí thiên nhiên từ Lô 12/11. Điều đó cho thấy hợp tác năng lượng Việt - Nga đang mở rộng từ dầu sang khí, từ khai thác tài nguyên sang kết nối đồng bộ hơn với chuỗi hạ nguồn và nhu cầu điện - khí trong nước.

Tại kỳ họp 58 Hội đồng Liên doanh Việt - Nga Vietsovpetro (năm 2025), hai bên đã ký kết nhiều văn kiện quan trọng, mở rộng tầm nhìn hợp tác đến 2050.

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu, hợp tác dầu khí Việt - Nga cũng đang được định hình lại theo hướng rộng hơn, không chỉ dừng ở khai thác tài nguyên mà còn hướng tới năng lượng sạch, năng lượng tái tạo và các mô hình năng lượng mới. Đây là bước chuyển cần thiết để duy trì tính bền vững của quan hệ hợp tác trong dài hạn.

Nhìn lại 45 năm, Vietsovpetro là minh chứng rõ nhất cho một mô hình hợp tác chiến lược bền bỉ. Từ những ngày đầu gian khó, liên doanh này đã góp phần viết nên lịch sử của ngành dầu khí Việt Nam, tạo nguồn thu lớn cho ngân sách, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và xây dựng một lớp cán bộ kỹ thuật trưởng thành từ thực tiễn. Nhưng điều đáng nói hơn là Vietsovpetro đến nay vẫn chưa dừng lại ở vai trò “di sản”. Với những điều chỉnh khung pháp lý mới, với các dự án mới tiếp nối, hợp tác dầu khí Việt - Nga đang cho thấy khả năng tự làm mới mình để thích ứng với một giai đoạn phát triển bền vững hơn.