Cần nhìn lại thị trường điện và ưu tiên hiệu quả các dự án hiện hữu

Góp ý cho dự thảo Luật Điện lực (sửa đổi), TS Hoàng Xuân Quốc, Phó trưởng Ban Tư vấn Phản biện Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, nhiều cơ chế trong dự thảo vẫn còn những điểm chưa hợp lý, đặc biệt liên quan đến thị trường điện cạnh tranh và phát triển các nguồn điện mới như LNG. Theo ông, trước khi tiếp tục đưa ra ưu đãi cho các dự án mới, cần bảo đảm các nhà máy hiện có được huy động hiệu quả, đồng thời cần có sự tổng kết nghiêm túc về quá trình vận hành thị trường điện trong hơn một thập kỷ qua.

Theo TS Hoàng Xuân Quốc, một trong những vấn đề lớn hiện nay là việc vận hành thị trường điện cạnh tranh chưa được đánh giá đầy đủ. Việt Nam chính thức vận hành thị trường phát điện cạnh tranh từ năm 2012, song đến nay vẫn chưa có một tổng kết toàn diện để làm rõ hiệu quả thực tế của mô hình này.

Theo TS Hoàng Xuân Quốc, Việt Nam chính thức vận hành thị trường phát điện cạnh tranh từ năm 2012, tuy nhiên đến nay vẫn chưa có đánh giá toàn diện về hiệu quả thực tế của mô hình này.

TS Hoàng Xuân Quốc cho biết, bản thân đã tham gia thị trường điện ngay từ những ngày đầu và theo dõi quá trình vận hành đến nay. Qua thực tiễn, có thể thấy thị trường điện cạnh tranh vẫn tồn tại nhiều vấn đề cần xem xét lại. Vì vậy, việc sửa đổi Luật Điện lực lần này không nên chỉ dừng lại ở việc điều chỉnh một số quy định cụ thể, mà cần nhìn nhận tổng thể cách thức vận hành của thị trường điện trong suốt thời gian qua.

Theo phân tích của TS Hoàng Xuân Quốc, cạnh tranh trong lĩnh vực điện chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi hệ thống có dư công suất phát điện. Trong khi đó, tại Việt Nam, nhiều dự án điện có tổng mức đầu tư hàng nghìn tỷ đồng nhưng chưa được huy động đầy đủ công suất. Trong bối cảnh như vậy, nếu thúc đẩy cạnh tranh một cách cứng nhắc có thể dẫn tới tình trạng lãng phí nguồn lực xã hội.

TS Hoàng Xuân Quốc cũng dẫn kinh nghiệm quốc tế cho thấy không phải quốc gia nào cũng áp dụng mô hình thị trường điện cạnh tranh hoàn toàn. Chẳng hạn như tại Pháp vẫn duy trì vai trò điều tiết mạnh mẽ trong lĩnh vực điện lực nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và hiệu quả đầu tư của toàn hệ thống.

Theo TS Hoàng Xuân Quốc, trong bối cảnh Việt Nam đang chuẩn bị phát triển thêm nhiều loại hình nguồn điện mới với chi phí đầu tư lớn, nếu tất cả các nguồn điện đều phải tham gia thị trường cạnh tranh theo cùng một cơ chế thì sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt là đối với những dự án có quy mô đầu tư lớn và thời gian thu hồi vốn dài.

Theo TS Hoàng Xuân Quốc, cần ưu tiên bảo đảm hiệu quả vận hành của các dự án điện hiện hữu, đặc biệt là các dự án điện khí LNG.

Một nội dung khác được TS Hoàng Xuân Quốc nhấn mạnh là cần ưu tiên bảo đảm hiệu quả vận hành của các dự án điện hiện hữu, đặc biệt là các dự án điện khí LNG. Ông dẫn trường hợp Nhà máy điện Nhơn Trạch 3 và 4, những dự án điện khí LNG quy mô lớn đang được kỳ vọng đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển dịch năng lượng của Việt Nam. Theo ông, các dự án như vậy cần được huy động đủ công suất để bảo đảm hiệu quả tài chính trước khi Nhà nước tiếp tục ban hành các cơ chế ưu đãi cho những dự án LNG mới.

Trên thực tế, hiện nay một số nhà máy LNG chưa được vận hành hết công suất, thậm chí có dự án chỉ đạt khoảng một nửa công suất thiết kế. Tuy nhiên, trong khi các dự án hiện hữu chưa khai thác hết khả năng thì nhiều dự án mới lại đang đề xuất cơ chế ưu đãi khá cao, thậm chí đề nghị tỷ lệ sản lượng hợp đồng (Qc) lên tới 90-95%.

Theo TS Hoàng Xuân Quốc, những đề xuất như vậy là chưa thực sự hợp lý, đặc biệt khi thị trường điện cạnh tranh đã được vận hành hơn 10 năm. Nếu tiếp tục đưa ra các cơ chế bảo đảm sản lượng quá cao cho các dự án mới thì không chỉ làm méo mó cơ chế thị trường mà còn có thể tạo áp lực lớn lên chi phí của hệ thống điện.

Vì vậy, ông cho rằng nguyên tắc hợp lý trong phát triển nguồn điện là cần ưu tiên huy động tối đa các nhà máy hiện có trước khi triển khai thêm các dự án mới. Bởi lẽ, các dự án xây dựng sau thường có chi phí đầu tư cao hơn, trong khi nhiều nhà máy đã hoàn thành lại không được vận hành đầy đủ, dẫn đến lãng phí nguồn lực và làm giảm hiệu quả chung của hệ thống điện.

Quy định mới về cơ chế phát triển các dự án nhiệt điện khí

Bộ Công Thương lấy ý kiến Thông tư về giá điện thủy điện tích năng

Thúc đẩy xây dựng thị trường điện cạnh tranh minh bạch, hiệu quả

Cần cơ chế rõ ràng cho điện khí LNG và điện gió ngoài khơi

Đình Khương