Chuyện giá điện: Chúng ta có đang quá ích kỷ, tham lam?

Giá điện cần được xem là một tín hiệu thị trường giúp thúc đẩy quá trình chuyển đổi của doanh nghiệp.

Điện năng là nguồn lực quan trọng nhưng không phải là nguồn lực vô hạn. Nhu cầu điện của Việt Nam liên tục tăng cao cùng với tốc độ phát triển kinh tế, đô thị hóa và công nghiệp hóa. Trong khi đó, việc đầu tư nguồn điện mới, nâng cấp lưới điện, phát triển năng lượng tái tạo và đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia đòi hỏi nguồn vốn rất lớn. Vì vậy, giá điện không chỉ phản ánh mục tiêu hỗ trợ sản xuất hay ổn định đời sống trước mắt mà còn cần tạo động lực để sử dụng năng lượng hiệu quả hơn.

Thực tế cho thấy, ở nhiều quốc gia phát triển, giá năng lượng được xem là một công cụ kinh tế quan trọng nhằm thúc đẩy tiết kiệm điện và đổi mới công nghệ. Khi chi phí năng lượng phản ánh đúng giá trị của tài nguyên và chi phí đầu tư hệ thống, doanh nghiệp sẽ có động lực mạnh mẽ hơn để đầu tư thiết bị hiện đại, giảm tiêu hao năng lượng, tối ưu quy trình sản xuất và ứng dụng công nghệ số trong quản lý vận hành. Ngược lại, nếu giá điện quá thấp so với chi phí thực tế, doanh nghiệp dễ duy trì mô hình sản xuất thâm dụng năng lượng, làm giảm động lực đổi mới và ảnh hưởng đến sức cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.

Xu hướng này càng trở nên cấp thiết khi các thị trường xuất khẩu lớn đang siết chặt các tiêu chuẩn môi trường. Liên minh châu Âu (EU) đã triển khai nhiều chính sách hướng tới mục tiêu trung hòa carbon, trong đó có Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) đối với một số ngành phát thải cao. Bên cạnh đó, các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, sản xuất xanh, sử dụng năng lượng sạch và giảm phát thải khí nhà kính ngày càng trở thành điều kiện để hàng hóa tiếp cận thị trường quốc tế.

Điều đó đồng nghĩa với việc lợi thế cạnh tranh không còn chỉ đến từ lao động giá rẻ hay chi phí sản xuất thấp, mà còn phụ thuộc vào mức độ "xanh" của sản phẩm. Một doanh nghiệp sử dụng công nghệ lạc hậu, tiêu tốn nhiều điện năng và phát thải lớn sẽ đối mặt với nguy cơ mất đơn hàng hoặc phải gánh thêm chi phí carbon khi xuất khẩu. Trong khi đó, những doanh nghiệp đầu tư dây chuyền hiện đại, tiết kiệm năng lượng, sử dụng điện tái tạo sẽ có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Từ góc độ này, giá điện cần được xem là một tín hiệu thị trường giúp thúc đẩy quá trình chuyển đổi của doanh nghiệp. Giá điện hợp lý sẽ khuyến khích các cơ sở sản xuất rà soát định mức tiêu hao năng lượng, thay thế thiết bị cũ bằng công nghệ hiệu suất cao, đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái, lưu trữ năng lượng hoặc áp dụng các giải pháp quản lý năng lượng thông minh. Đây không chỉ là giải pháp giảm chi phí vận hành trong dài hạn mà còn là bước chuẩn bị cần thiết để đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe từ các đối tác thương mại.

Tất nhiên, việc điều chỉnh giá điện cần được thực hiện theo lộ trình phù hợp, minh bạch và có chính sách hỗ trợ đối với các hộ dân thu nhập thấp cũng như những ngành nghề chịu tác động lớn trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, về lâu dài, việc duy trì mức giá điện phản ánh đúng chi phí sản xuất và xu hướng phát triển xanh sẽ tạo động lực cho nền kinh tế chuyển đổi theo hướng hiệu quả và bền vững hơn.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gắn chặt với các tiêu chí xanh và phát triển bền vững, tiết kiệm năng lượng không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Giá điện vì thế không chỉ là vấn đề kinh tế đơn thuần, mà còn là một mắt xích quan trọng trong chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, thúc đẩy đổi mới công nghệ, giảm phát thải và giúp hàng hóa Việt Nam đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn môi trường của những thị trường lớn như EU và nhiều nền kinh tế phát triển khác.

Đưa điện gió ngoài khơi vào Luật Dầu khí là cần thiết, nhưng cần cơ chế phù hợp

Sửa đổi Luật Dầu khí 2022: Tạo nền tảng củng cố hệ thống phòng vệ năng lượng quốc gia

Mở “điểm nghẽn” thể chế!

Củng cố hệ thống phòng thủ năng lượng đa tầng

Thanh Ngọc