65 năm một “sợi chỉ đỏ” dẫn đường

PV: Từ góc nhìn của một người nhiều năm gắn bó với ngành dầu khí, ông có thể chia sẻ những dấu mốc hoặc sự kiện tiêu biểu nhất thể hiện tầm nhìn của Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng như định hướng chiến lược của Đảng và Nhà nước trong xây dựng, phát triển ngành dầu khí Việt Nam? Theo ông, điều gì trong những định hướng ban đầu ấy vẫn còn nguyên giá trị đến hôm nay?

TS. Nguyễn Hùng Dũng: Nhìn lại chặng đường 65 năm, tôi nghĩ trước hết phải nói đến tầm nhìn của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Năm 1959, khi đến thăm Khu công nghiệp dầu khí Baku (Azerbaijan), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói với các lãnh đạo và kỹ sư dầu khí của nước bạn rằng, Việt Nam có biển thì nhất định sẽ có dầu. Người mong muốn sau khi đất nước giành được độc lập, Liên Xô nói chung, Azerbaijan nói riêng sẽ giúp Việt Nam tìm kiếm, khai thác, chế biến dầu khí, xây dựng những khu công nghiệp dầu khí mạnh như Baku. Đó không đơn thuần là một lời mong ước, mà thể hiện một tầm nhìn rất xa về một ngành công nghiệp có ý nghĩa chiến lược đối với đất nước.

Điều đáng nói là trong hoàn cảnh chiến tranh, đất nước còn vô cùng khó khăn, Đảng và Nhà nước đã sớm triển khai công tác chuẩn bị con người và cơ sở khoa học cho ngành dầu khí. Nhiều cán bộ, sinh viên được cử đi đào tạo ở Liên Xô và các nước; chuyên gia nước ngoài được mời sang giúp Việt Nam khảo sát, nghiên cứu. Năm 1961, Đoàn Thăm dò Dầu lửa 36 được thành lập, đánh dấu sự ra đời của tổ chức dầu khí chính thức đầu tiên tại Việt Nam.

Chủ tịch Hồ Chí Minh trong chuyến thăm Khu công nghiệp dầu khí Baku (Azerbaijan).

Sau ngày đất nước thống nhất, sự định hướng đó tiếp tục được thể hiện rất rõ. Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 244 năm 1975 về đẩy mạnh tìm kiếm dầu khí trên phạm vi cả nước. Cùng năm đó, Tổng cục Dầu mỏ và Khí đốt Việt Nam được thành lập. Sau đó là những quyết sách quan trọng về hợp tác Việt - Xô, tạo tiền đề cho sự ra đời của Liên doanh Vietsovpetro. Và thành quả đầu tiên là dòng khí Tiền Hải năm 1981, cùng tấn dầu đầu tiên từ Bạch Hổ năm 1986.

Nhìn từ những dấu mốc đó, theo tôi, có 4 giá trị cốt lõi vẫn còn nguyên ý nghĩa đối với ngành dầu khí, PETROVIETNAM hôm nay. Trước hết phải kể đến văn hóa, bởi đó là gốc rễ, là cội nguồn làm nên bản sắc của ngành. Trên nền tảng ấy, niềm tự hào và truyền thống được hun đúc qua nhiều thế hệ, trở thành sức mạnh tinh thần để người dầu khí vượt qua khó khăn, tiếp tục cống hiến và phát triển.

Thứ hai là tầm nhìn dài hạn. Ngành dầu khí không thể xây dựng trong một vài năm. Có những việc phải mất hàng chục năm mới mang lại kết quả. Vì vậy, cần nhìn nhận sự phát triển của ngành từ góc độ chiến lược dài hạn, thay vì chỉ tập trung vào hiệu quả trong một nhiệm kỳ hay một dự án riêng lẻ.

Thứ ba là tinh thần tự chủ về năng lượng và công nghiệp. Tìm kiếm được dầu khí mới chỉ là bước đầu. Mục tiêu lớn hơn là xây dựng được một ngành công nghiệp có khả năng làm chủ toàn bộ chuỗi giá trị từ thăm dò, khai thác đến chế biến, dịch vụ và các lĩnh vực liên quan.

Thứ tư là kết hợp nội lực với hợp tác quốc tế. Ngay từ những ngày đầu, Việt Nam đã tranh thủ sự giúp đỡ về khoa học, công nghệ và đào tạo của các nước, từng bước phát triển đội ngũ nhân lực, tích lũy kinh nghiệm và nâng cao năng lực.

Tôi nghĩ những điều đó đến hôm nay vẫn không thay đổi. Chỉ khác là đối tượng của bài toán đã rộng hơn, từ dầu khí chuyển sang công nghiệp năng lượng và những lĩnh vực công nghệ mới.

PV: Trong lịch sử phát triển, ngành dầu khí nhiều lần đứng trước những lựa chọn khó khăn và những quyết định mang tính bước ngoặt. Theo ông, những định hướng và quyết sách của Đảng, Nhà nước đã giúp ngành vượt qua các giai đoạn đó như thế nào?

TS. Nguyễn Hùng Dũng: Nhìn lại lịch sử, tôi cho rằng ngành dầu khí có khá nhiều thời điểm mà nếu chỉ nhìn vào khó khăn trước mắt thì rất dễ nản lòng.

Ngay từ những năm đầu, công tác tìm kiếm, thăm dò dầu khí triển khai trong điều kiện chiến tranh, thiếu cả con người, thiết bị và kinh nghiệm. Phải mất nhiều năm mới phát hiện được khí ở Tiền Hải. Sau đó, ngành tiếp tục đứng trước một bài toán rất lớn, đó là làm thế nào để mở rộng tìm kiếm, thăm dò ra thềm lục địa phía Nam, nơi điều kiện địa chất và kỹ thuật hoàn toàn khác với Đồng bằng sông Hồng.

Việc hợp tác với Liên Xô để thành lập Liên doanh Vietsovpetro năm 1981 là một quyết định có ý nghĩa rất lớn. Để rồi sau nhiều năm tìm kiếm, ngày 26/6/1986, Vietsovpetro chính thức khai thác tấn dầu thô thương mại đầu tiên từ giàn MSP-1 tại mỏ Bạch Hổ, ngoài khơi thềm lục địa phía Nam Việt Nam. Đặc biệt, việc phát hiện và khai thác dầu trong tầng đá móng nứt nẻ tại Bạch Hổ năm 1988 đã trở thành một dấu mốc khoa học đặc biệt, không chỉ với Việt Nam mà còn với ngành công nghiệp dầu khí thế giới.

Anh hùng Lao động, TS. Nguyễn Hùng Dũng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Dầu khí Việt Nam.

Những việc đó cho thấy, có những quyết định cần được nhìn nhận từ tầm nhìn chiến lược quốc gia, thay vì chỉ dựa trên hiệu quả kinh tế ngắn hạn.

Sự chỉ đạo của Đảng và Nhà nước đã giúp ngành xác định đúng hướng đi, tập trung nguồn lực và kiên định với những mục tiêu phát triển dài hạn.

Sau dấu mốc Bạch Hổ, Đảng và Nhà nước tiếp tục định hướng xây dựng nền công nghiệp dầu khí đồng bộ, đa ngành, hiện đại, mở rộng từ khai thác sang công nghiệp khí, chế biến, dịch vụ và các lĩnh vực liên quan, đồng thời thúc đẩy hoạt động tìm kiếm, thăm dò và đầu tư ra nước ngoài.

Đến giai đoạn gần đây, tinh thần đó tiếp tục được thể hiện qua Nghị quyết 41-NQ/TW năm 2015 về định hướng chiến lược phát triển ngành dầu khí và Nghị quyết 55-NQ/TW năm 2020 về định hướng chiến lược phát triển năng lượng quốc gia. Nếu Nghị quyết 41 nhấn mạnh vai trò cốt lõi của tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí, đồng thời chú trọng phát triển các khâu vận chuyển, chế biến, tồn trữ, dịch vụ..., thì Nghị quyết 55 mở rộng tầm nhìn sang bài toán an ninh năng lượng, thị trường năng lượng, năng lượng tái tạo, khoa học công nghệ và nguồn nhân lực.

Tôi cho rằng, đây là điểm rất quan trọng. Ngành dầu khí không phát triển theo một đường thẳng. Mỗi giai đoạn lại xuất hiện những bài toán mới và cần những quyết định mới. Nhưng nếu nhìn xuyên suốt, chúng ta thấy một sự nhất quán về mục tiêu xây dựng năng lực năng lượng và công nghiệp đủ mạnh để đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước.

Đó cũng là lý do trong những giai đoạn khó khăn, ngành dầu khí vẫn có niềm tin để tiến bước.

PV: Hiện nay, PETROVIETNAM đang phát triển theo mô hình tập đoàn công nghiệp - năng lượng quốc gia, với phạm vi hoạt động mở rộng ra ngoài lĩnh vực dầu khí truyền thống. Từ tầm nhìn của Chủ tịch Hồ Chí Minh đến các định hướng hiện nay, theo ông, đâu là “sợi chỉ đỏ” cần được gìn giữ để Tập đoàn vừa phát triển mạnh, vừa bảo đảm an ninh năng lượng và đóng góp cho đất nước?

Anh hùng Lao động, TS. Nguyễn Hùng Dũng: Nếu phải tìm một “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt 65 năm, theo tôi, đó là luôn đặt lợi ích của đất nước và yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng lên trên hết, cùng tầm nhìn dài hạn để xây dựng năng lực cho tương lai. Cùng với đó, văn hóa chính là gốc rễ, là cội nguồn tạo nên bản sắc của ngành; niềm tự hào và truyền thống được hun đúc qua các thế hệ là nền tảng tinh thần để người dầu khí vượt qua khó khăn, tiếp tục cống hiến và phát triển.

Từ mong ước của Bác Hồ về một ngành công nghiệp dầu khí mạnh, đến những quyết sách của Đảng và Nhà nước về tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí, hợp tác quốc tế, hình thành các nhà máy khí, điện, lọc hóa dầu..., có thể nhận thấy một định hướng xuyên suốt: không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt mà hướng tới xây dựng năng lực lâu dài cho đất nước.

Văn hóa chính là gốc rễ, là cội nguồn tạo nên bản sắc của ngành dầu khí.

Ngày nay, bối cảnh đã khác. Chúng ta không còn đứng trước bài toán “tìm được dầu hay không”, mà phải giải quyết đồng thời nhiều vấn đề gồm: bảo đảm nguồn cung năng lượng, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm phát thải, phát triển năng lượng mới, làm chủ công nghệ và tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị công nghiệp.

Vì vậy, tôi cho rằng, “sợi chỉ đỏ” không phải là giữ nguyên cách làm của 65 năm trước, mà cần kiên định với mục tiêu, đồng thời không ngừng đổi mới để đáp ứng yêu cầu của thời đại.

Nếu trước đây chúng ta đi tìm dầu để xây dựng đất nước, thì hôm nay PETROVIETNAM phải đi xa hơn, phát huy nền tảng dầu khí đã tích lũy để kiến tạo những nguồn năng lượng và những ngành công nghiệp mới cho đất nước.

Tôi nghĩ đó chính là cách thiết thực nhất để thực hiện mong ước của Bác Hồ trong thời đại mới.

Nếu phải gửi một thông điệp ngắn gọn tới thế hệ người lao động PETROVIETNAM hôm nay, tôi mong rằng: Hãy tự hào về những gì các thế hệ đi trước đã làm được, nhưng đừng bằng lòng với những gì đã có. 65 năm qua là nền móng, không phải điểm kết thúc. Thế hệ hôm nay phải giữ lấy tinh thần dấn thân, ý chí tự chủ và trách nhiệm với đất nước để tiếp tục khai mở những vùng năng lượng, công nghệ và công nghiệp mới.

Các thế hệ trước đã tìm lửa trong lòng đất và ngoài biển khơi. Thế hệ hôm nay phải tiếp tục tìm những nguồn năng lượng mới, những giá trị mới và những cơ hội mới cho đất nước. Đó chính là cách tốt nhất để giữ lửa truyền thống.

PV: Xin cảm ơn ông!

PETROVIETNAM tri ân những “cây cao bóng cả” nhân Ngày Quốc tế Người cao tuổi

Cán bộ hưu trí Bộ máy QL&ĐH về nguồn, lan tỏa giá trị truyền thống PETROVIETNAM

Khát vọng xanh hóa những công trình năng lượng

Dịch vụ dầu khí công nghệ cao: Từ chính sách đầu tư đến năng lực tự chủ

Đình Khương