Cơ hội "tăng tốc" cho các doanh nghiệp từ không gian phát triển mới của TP HCM

Từ đô thị dịch vụ đến trung tâm công nghiệp

Trong nhiều năm, sức hút của TP HCM chủ yếu đến từ thương mại, dịch vụ và bất động sản. Tuy nhiên, mô hình này đang dần bộc lộ giới hạn khi dư địa phát triển nội đô thu hẹp, áp lực hạ tầng gia tăng và cạnh tranh khu vực ngày càng mạnh.

Trong nhiều năm, sức hút của TP HCM chủ yếu đến từ thương mại, dịch vụ và bất động sản (ảnh minh họa)

Nếu tiếp tục dựa vào tiêu dùng và bất động sản, TP HCM sẽ khó duy trì vai trò đầu tàu tăng trưởng trong dài hạn. Thành phố buộc phải chuyển sang mô hình phát triển dựa trên công nghiệp công nghệ cao, logistics hiện đại, hạ tầng dữ liệu và năng lượng.

Đây cũng là lý do Nghị quyết số 260/2025/QH15, sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 98/2023/QH15 thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP HCM được kỳ vọng tạo ra “không gian thể chế” mới cho thành phố. Điểm đáng chú ý là nghị quyết lần này không chỉ tháo gỡ thủ tục hay mở rộng phân cấp, mà còn tạo điều kiện để TP HCM chủ động hơn trong huy động nguồn lực, thu hút nhà đầu tư chiến lược và phát triển các chuỗi công nghiệp mới.

Từ điện khí LNG, logistics năng lượng, cảng biển cho tới trung tâm dữ liệu và dịch vụ kỹ thuật ngoài khơi, hàng loạt lĩnh vực đang hình thành nhu cầu đầu tư lớn. Điều đó đồng nghĩa TP HCM đang bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới, trong đó hạ tầng chiến lược và năng lượng sẽ trở thành nền tảng của toàn bộ hệ sinh thái kinh tế.

Cơ hội cho nhiều nhóm doanh nghiệp

Không gian phát triển mới của TP HCM đang mở ra cơ hội cho nhiều nhóm doanh nghiệp.

Đầu tiên là nhóm doanh nghiệp hạ tầng và logistics. Khi thành phố chuyển sang mô hình liên kết vùng, nhu cầu phát triển cảng biển, kho bãi, trung tâm logistics, giao thông kết nối và chuỗi cung ứng sẽ tăng mạnh. Những doanh nghiệp có năng lực đầu tư hạ tầng quy mô lớn sẽ hưởng lợi trực tiếp.

Thứ hai là nhóm doanh nghiệp công nghệ và dữ liệu. TP HCM đặt mục tiêu trở thành trung tâm tài chính và đổi mới sáng tạo của khu vực, kéo theo nhu cầu lớn về trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây và hạ tầng số.

Thứ ba là các doanh nghiệp công nghiệp công nghệ cao và công nghiệp xanh. Thành phố hiện không còn ưu tiên mô hình gia công truyền thống mà hướng tới các ngành có giá trị gia tăng cao, sử dụng công nghệ và năng lượng sạch.

Tuy nhiên, nhóm được đánh giá có nhiều lợi thế nhất trong giai đoạn tới lại là các doanh nghiệp năng lượng và dịch vụ kỹ thuật liên quan đến năng lượng, bởi trong bất kỳ mô hình tăng trưởng mới nào, năng lượng luôn là nền tảng của toàn bộ hệ sinh thái kinh tế.

Năng lượng trở thành nền tảng tăng trưởng

Một trung tâm tài chính cần nguồn điện ổn định cho dữ liệu và giao dịch. Một hệ thống logistics hiện đại cần năng lượng cho cảng biển, kho bãi và vận tải. Công nghiệp công nghệ cao càng đòi hỏi nguồn điện chất lượng cao, liên tục và có khả năng đáp ứng tăng trưởng lớn.

Điều đó khiến bài toán năng lượng của TP HCM không còn đơn thuần là “đủ điện”, mà là xây dựng cả một cấu trúc năng lượng mới phù hợp với mục tiêu tăng trưởng xanh và cam kết Net Zero.

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, khu vực phía Nam sẽ cần bổ sung lượng lớn nguồn điện mới trong những năm tới, trong đó điện khí LNG được xác định đóng vai trò nguồn điện nền quan trọng trong giai đoạn chuyển tiếp. Song song với LNG là nhu cầu phát triển năng lượng tái tạo, điện gió ngoài khơi, lưu trữ năng lượng và hạ tầng truyền tải hiện đại.

Không chỉ tạo ra nhu cầu đầu tư hàng tỷ USD, ngành năng lượng còn kéo theo sự phát triển của cơ khí chế tạo, logistics, cảng biển, vận tải và dịch vụ kỹ thuật.

Một dự án LNG không chỉ tạo ra điện mà còn cần hệ thống kho chứa, cảng tiếp nhận, vận chuyển và chuỗi dịch vụ đi kèm. Một trung tâm năng lượng hoàn toàn có thể trở thành hạt nhân hình thành cả cụm công nghiệp mới.

Doanh nghiệp nào nắm lợi thế?

Trao đổi với PetroTimes, TS Nguyễn Đức Kiên, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội cho rằng, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) là một trong số ít tập đoàn có khả năng tham gia đồng thời nhiều mắt xích của chuỗi giá trị mới.

Điểm đáng chú ý là Petrovietnam hiện không còn đơn thuần là doanh nghiệp khai thác dầu khí mà đang chuyển dần sang mô hình tập đoàn công nghiệp - năng lượng - dịch vụ tích hợp. Lợi thế của Petrovietnam nằm ở hệ sinh thái năng lượng khá hoàn chỉnh, từ thăm dò, khai thác dầu khí, khí - điện - LNG cho tới cơ khí chế tạo, logistics năng lượng và dịch vụ kỹ thuật ngoài khơi.

Kho cảng LNG Thị Vải của PV GAS

Tổng công ty Khí Việt Nam (PV GAS) hiện giữ vai trò quan trọng trong phát triển hạ tầng khí và LNG khu vực phía Nam. Kho cảng LNG Thị Vải không chỉ là dự án năng lượng mà còn có thể trở thành mắt xích của chuỗi logistics LNG quy mô lớn trong tương lai.

Trong khi đó, Tổng công ty CP Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC) đang tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng điện gió ngoài khơi quốc tế thông qua hoạt động thiết kế, mua sắm, chế tạo và lắp đặt (EPCI), chế tạo chân đế điện gió và dịch vụ kỹ thuật biển. Đây là lĩnh vực có giá trị gia tăng cao và phù hợp với xu hướng chuyển dịch năng lượng toàn cầu.

Tổng công ty CP Khoan và Dịch vụ Khoan Dầu khí (PV Drilling) cũng sở hữu năng lực kỹ thuật cao trong lĩnh vực khoan và dịch vụ giếng khoan, có khả năng mở rộng sang nhiều lĩnh vực năng lượng mới.

Quan trọng hơn, các doanh nghiệp thành viên của Petrovietnam không hoạt động riêng lẻ mà có thể tạo thành hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng - dịch vụ có tính liên kết cao. Đây chính là điều TP HCM đang cần trong giai đoạn phát triển mới.

Theo TS Nguyễn Đức Kiên, để thực sự trở thành lực lượng dẫn dắt chuyển dịch năng lượng và mục tiêu Net Zero, Petrovietnam cần đặt nghiên cứu và phát triển (R&D) vào vị trí trung tâm, đặc biệt ở các công nghệ năng lượng mới và lưu trữ điện.

Cần cơ chế đủ mạnh cho năng lượng mới

Theo các chuyên gia, nhằm giúp các doanh nghiệp như Petrovietnam triển khai mạnh LNG hay điện gió ngoài khơi, điều quan trọng không chỉ là nhu cầu thị trường mà còn là sự ổn định và đồng bộ của chính sách.

Điện gió ngoài khơi là lĩnh vực có vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi dài và yêu cầu công nghệ cao. Vì vậy, nhà đầu tư chỉ có thể tham gia mạnh khi có khung pháp lý rõ ràng về quy hoạch không gian biển, cơ chế lựa chọn nhà đầu tư, giá điện và hợp đồng mua bán điện dài hạn.

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp trong nước như PTSC đã có năng lực tham gia các khâu EPCI, chế tạo chân đế và dịch vụ kỹ thuật ngoài khơi. Tuy nhiên, nếu thiếu cơ chế ổn định thì rất khó hình thành chuỗi cung ứng quy mô lớn hay thu hút dòng vốn quốc tế.

Nghị quyết 260/2025/QH15 được kỳ vọng sẽ tạo dư địa để TP HCM chủ động trong phát triển hạ tầng năng lượng, thu hút nhà đầu tư chiến lược và kết nối các chuỗi công nghiệp mới.

TP HCM đang mở ra không gian thể chế cho một giai đoạn phát triển mới. Nhưng để biến cơ chế thành tăng trưởng thực tế, thành phố sẽ cần sự chung tay của những doanh nghiệp đủ năng lực kiến tạo thị trường.

Trên hành trình này, những doanh nghiệp sở hữu hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng - dịch vụ tích hợp như Petrovietnam được đánh giá có nhiều lợi thế để góp phần định hình mô hình phát triển mới của TP HCM trong tương lai.

"Cần để người dân, doanh nghiệp hiểu Nghị quyết 98 tác động tới họ ra sao"

Nghị quyết 260: "Đòn bẩy thể chế" mở khóa không gian phát triển mới của TP HCM

TS Nguyễn Đức Kiên: Không gian phát triển mới đòi hỏi TP HCM thay đổi tư duy quản trị

Huy Tùng