Cuộc đua bán dẫn ASEAN: Khi năng lượng sạch trở thành hạ tầng cạnh tranh quốc gia

Nhơn Trạch 3 và 4 là các nhà máy điện khí LNG đầu tiên của Việt Nam, đóng vai trò cầu nối cho tiến trình chuyển dịch năng lượng.

Năm nay, Philippines đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN, đặt trọng tâm mạnh mẽ vào mở rộng thương mại khu vực, số hóa và tăng trưởng bền vững. Chất bán dẫn là một trong những mặt hàng xuất khẩu hàng đầu của quốc gia này, đạt giá trị 39,1 tỷ USD vào năm 2024. Philippines dự kiến thông qua một khuôn khổ chiến lược khu vực nhằm củng cố chuỗi cung ứng và đầu tư vào chất bán dẫn.

Trao đổi với PetroTimes, TS Hoàng Tuấn Dũng - Nghiên cứu viên Cơ quan trao đổi Hàn lâm Đức tại Đại học Bách khoa Hà Nội, Tư vấn viên mảng năng lượng tái tạo của Văn phòng Dịch vụ Dự án của Liên Hợp Quốc (UNOPS), cơ hội của Việt Nam hiện nay không chỉ đến từ lợi thế địa chính trị hay chi phí sản xuất cạnh tranh, mà còn nằm ở khả năng xây dựng một hệ sinh thái năng lượng đủ hiện đại để đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của dòng vốn công nghệ cao toàn cầu.

Các diễn đàn hợp tác ASEAN thời gian qua cho thấy xu hướng liên kết chuỗi cung ứng công nghệ đang tăng mạnh, trong đó bán dẫn được xem là lĩnh vực chiến lược của khu vực. ASEAN hiện trở thành điểm đến FDI hấp dẫn hàng đầu trong thế giới đang phát triển, với dòng vốn liên tục tăng trong những năm gần đây.

Trong bức tranh đó, Việt Nam đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để vươn lên. Không chỉ là trung tâm sản xuất điện tử lớn của khu vực, Việt Nam còn được đánh giá có tốc độ cải thiện năng lực AI và công nghệ số khá nhanh, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ cao.

Đặc biệt, xu hướng dịch chuyển đầu tư sau đại dịch và cạnh tranh chiến lược toàn cầu đang thúc đẩy nhiều tập đoàn đa quốc gia tìm kiếm những điểm đến mới ngoài các trung tâm truyền thống. Việt Nam được xem là một lựa chọn nổi bật nhờ môi trường chính trị ổn định, vị trí gần các chuỗi cung ứng châu Á và mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng lớn.

Tuy nhiên, theo TS Hoàng Tuấn Dũng, điều mà các tập đoàn công nghệ quốc tế quan tâm hiện nay không chỉ là ưu đãi đầu tư hay nhân lực, mà còn là khả năng tiếp cận nguồn điện sạch, ổn định và có độ tin cậy cao. Điều này đang trở thành tiêu chí mang tính quyết định đối với các ngành công nghệ cao như bán dẫn, AI hay trung tâm dữ liệu.

Nhiều “ông lớn” công nghệ như Samsung, Intel, Google hay Apple đều đặt ra yêu cầu rất cao về sử dụng năng lượng tái tạo khi mở rộng đầu tư. Theo phân tích của TS Hoàng Tuấn Dũng, nếu Việt Nam không nhanh chóng giải quyết bài toán điện sạch và chuyển đổi xanh, nguy cơ bỏ lỡ làn sóng FDI công nghệ cao là hoàn toàn có thể xảy ra. Đây cũng là lý do vấn đề năng lượng đang trở thành “điểm nghẽn chiến lược” của tham vọng bán dẫn quốc gia.

TS Hoàng Tuấn Dũng: Điều mà các tập đoàn công nghệ quốc tế quan tâm hiện nay không chỉ là ưu đãi đầu tư hay nhân lực, mà còn là khả năng tiếp cận nguồn điện sạch, ổn định và có độ tin cậy cao.

Ngành bán dẫn tiêu thụ điện với cường độ rất lớn. Không chỉ các nhà máy sản xuất chip, mà hệ sinh thái đi kèm như trung tâm dữ liệu, AI hay điện toán đám mây đều cần nguồn điện liên tục, ổn định điện áp và gần như không được phép gián đoạn. Theo dự báo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhu cầu điện cho AI và data center toàn cầu sẽ tăng mạnh trong những năm tới.

TS Hoàng Tuấn Dũng cho rằng, Việt Nam vì vậy cần chuyển từ tư duy phát triển điện truyền thống sang xây dựng “hạ tầng năng lượng may đo” cho các ngành công nghệ cao. Điều này đồng nghĩa với việc hình thành các trung tâm năng lượng chuyên biệt cho khu công nghệ cao, khu bán dẫn và trung tâm dữ liệu, thay vì chỉ cung ứng điện theo nhu cầu chung.

Trong cấu trúc đó, LNG được xem là nguồn điện nền quan trọng để bảo đảm tính ổn định khi tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng lớn. Các dự án điện khí LNG vì vậy không chỉ đơn thuần là dự án năng lượng, mà đang trở thành một phần của hạ tầng chiến lược phục vụ thu hút đầu tư công nghệ cao.

Nhà máy điện Nhơn Trạch 3 và 4 - thuộc hệ sinh thái Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), là các nhà máy điện khí LNG đầu tiên của Việt Nam, đóng vai trò cầu nối cho tiến trình chuyển dịch năng lượng và tạo nguồn điện ổn định cho khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam. Theo TS Hoàng Tuấn Dũng, chính những hạ tầng như vậy sẽ góp phần củng cố niềm tin cho các nhà đầu tư công nghệ quốc tế khi lựa chọn Việt Nam làm cứ điểm sản xuất mới.

Bên cạnh LNG, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) cũng nổi lên như một yếu tố quyết định. TS Hoàng Tuấn Dũng cho rằng, nhiều tập đoàn quốc tế hiện muốn được mua trực tiếp điện tái tạo từ nhà sản xuất để chứng minh chuỗi cung ứng xanh và đáp ứng cam kết Net Zero toàn cầu. Nếu cơ chế này được triển khai đồng bộ và hiệu quả, Việt Nam sẽ có thêm lợi thế cạnh tranh trong cuộc đua thu hút đầu tư bán dẫn và AI tại ASEAN.

Ngoài ra, Việt Nam cũng cần đầu tư mạnh hơn cho lưới điện thông minh, hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS), hạ tầng truyền tải chuyên biệt và từng bước phát triển hydrogen xanh. Đây sẽ là những cấu phần không thể thiếu của một nền kinh tế công nghệ cao trong tương lai.

Một thực tế đang hiện rõ là cạnh tranh đầu tư bán dẫn trong giai đoạn tới sẽ không còn là cuộc cạnh tranh về nhân công giá rẻ, mà là cuộc cạnh tranh về chất lượng hạ tầng, độ ổn định năng lượng và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn phát triển xanh.

Theo TS Hoàng Tuấn Dũng, Việt Nam đang đứng trước “cửa sổ cơ hội chiến lược” để bước lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị ASEAN. Nhưng để biến cơ hội thành hiện thực, quốc gia phải giải được bài toán kép: vừa bảo đảm an ninh năng lượng cho tăng trưởng cao, vừa thúc đẩy chuyển đổi xanh đủ nhanh để đáp ứng yêu cầu của dòng vốn công nghệ toàn cầu.

“Trong cuộc đua công nghệ cao hiện nay, năng lượng sạch không còn đơn thuần là câu chuyện môi trường, mà đã trở thành một dạng hạ tầng cạnh tranh quốc gia”, TS Hoàng Tuấn Dũng Dũng nhấn mạnh.

	Bài 7: Luật Năng lượng tái tạo - Mở đường cho kỷ nguyên năng lượng sạch của Việt Nam
	Điện khí LNG: Trụ cột an ninh năng lượng nhưng còn vướng cơ chế
	Nhơn Trạch 3 và 4 là cầu nối chiến lược của chuyển dịch năng lượng

Phương Thảo