Khi người Việt viết tiếp câu chuyện dầu khí

Xứng đáng với niềm tin được trao

Khi PGS.TS Hoàng Văn Quý, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu khoa học và Thiết kế dầu khí biển, Liên doanh Vietsovpetro, khép lại cuốn bút ký đã theo ông suốt hơn nửa thế kỷ, căn phòng bỗng trở nên tĩnh lặng. Tiếng sột soạt của những trang giấy cũ vang lên khe khẽ, nhưng phía sau đó là âm vang của cả một chặng đường lịch sử. Trên những trang giấy đã ngả màu không chỉ có những bức ảnh đen trắng, những dòng ghi chép hay tên tuổi của những người đồng nghiệp đã đi qua cuộc đời ông, mà còn lưu giữ hành trình của một dân tộc trong quá trình xây dựng ngành công nghiệp dầu khí: từ những ngày đầu với đội ngũ kỹ sư còn mỏng, cơ sở vật chất và kinh nghiệm còn hạn chế, đến từng bước làm chủ khoa học, công nghệ và kỹ thuật dầu khí, tạo dựng năng lực để vươn ra thế giới.

PGS.TS Hoàng Văn Quý (người đứng, hàng 2, thứ 2 từ trái sang) với những người bạn Việt Nam khi học tại Liên Xô (ảnh: NVCC)

Suốt nhiều giờ trò chuyện cùng ông bên bờ biển Vũng Tàu, tôi nhận ra điều làm nên sự đặc biệt ở người đàn ông ngoài 70 tuổi ấy không chỉ là hàng chục công trình khoa học, những sáng chế hay giải thưởng mà ông và đồng nghiệp đã đạt được. Đáng quý hơn cả là cách ông kể về hành trình ấy. Ông hiếm khi nói về mình như một người làm nên thành tích, mà luôn nhắc đến “chúng tôi” - những kỹ sư Việt Nam, các chuyên gia Liên Xô trước đây và Nga ngày nay, những người công nhân trên các giàn khoan, những người thầy ở Baku và những đồng nghiệp đã cùng ông đi qua những năm tháng gian nan của ngành dầu khí Việt Nam.

Trong mỗi câu chuyện của ông luôn thấp thoáng hình bóng đất nước, tình hữu nghị Việt Nam - Liên Xô và niềm tin vào năng lực của con người Việt Nam. Nhìn lại cuộc đời PGS.TS Hoàng Văn Quý, có thể thấy ông không chỉ là nhà địa chất, nhà khoa học, nhà quản lý, người thầy, mà còn là người kể lại lịch sử của một thế hệ bằng chính cuộc đời mình.

Câu chuyện ấy bắt đầu từ năm 1968, khi chàng trai 18 tuổi rời quê hương Hưng Yên, đến Baku - một trong những trung tâm dầu khí quan trọng của Liên Xô khi đó - để học tập. Những ngày đầu, ông gần như không hiểu tiếng Nga. Buổi tối, ông phải mượn vở bạn chép lại bài giảng, học thêm đến khuya dưới ánh đèn ký túc xá và từng bước vượt qua rào cản ngôn ngữ. Phía sau sự cố gắng ấy là ý thức rất rõ rằng ông không chỉ học cho mình, mà còn học để trở về góp phần xây dựng một ngành kinh tế kỹ thuật còn rất mới mẻ ở Việt Nam.

Ông kể về một nữ giáo sư Nga, người luôn động viên cậu sinh viên Việt Nam: “Quý, em phải tự tin. Các bạn Việt Nam rất thông minh và chăm chỉ. Các bạn sẽ làm được”. Ông kể về những người công nhân sau giờ thực tập vẫn kiên nhẫn hướng dẫn từng thao tác, về những người bạn học không tiếc thời gian giúp ông hiểu các thuật ngữ chuyên môn, về những mùa hè thực tập tại các cơ sở dầu khí - nơi sinh viên Việt Nam được đón nhận như những người thân trong một gia đình.

PGS.TS Hoàng Văn Quý (ảnh: NVCC)

Với thế hệ của ông, những tình cảm ấy gắn với một dấu mốc đặc biệt trong lịch sử quan hệ Việt Nam - Liên Xô. Năm 1959, trong chuyến thăm Baku, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã bày tỏ mong muốn Việt Nam sau này có thể xây dựng được ngành công nghiệp dầu khí và nhận được sự giúp đỡ của Liên Xô. Với những người được đào tạo trong thời kỳ đó, mong muốn ấy trở thành nguồn động viên và một niềm tin lớn lao về tương lai.

Nhưng điều làm nên ý nghĩa của câu chuyện không chỉ nằm ở việc Việt Nam nhận được sự giúp đỡ. Quan trọng hơn, từ sự giúp đỡ ấy, một thế hệ người Việt đã học hỏi, trưởng thành và từng bước chứng minh mình xứng đáng với niềm tin mà bạn bè quốc tế dành cho.

Từ người học đến người làm chủ

Sau ngày đất nước thống nhất, những cán bộ, kỹ sư được đào tạo ở nước ngoài trở về, cùng đồng nghiệp bước vào công cuộc xây dựng ngành dầu khí trong điều kiện còn rất nhiều khó khăn: thiếu thiết bị, chuyên gia, kinh nghiệm thực tiễn và cả những điều kiện cần thiết cho nghiên cứu. Nhiều công việc gần như phải bắt đầu từ những nền tảng đầu tiên.

Những chuyến khảo sát, nghiên cứu và làm việc tại các công trình dầu khí ngoài khơi kéo dài nhiều ngày giữa sóng gió. Có thiết bị phải hoạt động ở độ sâu hàng nghìn mét; những sự cố kỹ thuật trực chờ - nơi chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể gây thiệt hại lớn về thời gian, vật chất và công sức. Trong những thời điểm căng thẳng, cán bộ, kỹ sư và công nhân phải làm việc liên tục ngày đêm để xử lý tình huống, bảo vệ giếng khoan và duy trì hoạt động sản xuất.

Trong điều kiện khắc nghiệt ấy, sự phối hợp giữa chuyên gia Liên Xô và đội ngũ Việt Nam được thể hiện qua từng ca trực, từng giờ làm việc trên công trình, qua những lần cùng xử lý sự cố và chia sẻ trách nhiệm trước thử thách của biển khơi. Chính trong môi trường ấy, hợp tác quốc tế dần trở thành một quá trình truyền nghề, chuyển giao kinh nghiệm, cùng giải quyết những bài toán kỹ thuật còn rất mới mẻ với Việt Nam.

Nhưng nếu câu chuyện chỉ dừng lại ở lòng biết ơn thì chưa thể nói hết ý nghĩa của chặng đường ấy. Điều PGS.TS Hoàng Văn Quý luôn tự hào chính là những học trò năm nào đã từng bước trở thành người làm chủ.

Những kỹ sư Việt Nam được đào tạo tại Baku và các trung tâm dầu khí của Liên Xô đã cùng đồng nghiệp nghiên cứu, giải quyết nhiều bài toán phức tạp trong tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí, đặc biệt là bài toán đánh giá và khai thác dầu trong đá móng nứt nẻ tại mỏ Bạch Hổ - một đối tượng địa chất đặc biệt và có ý nghĩa quan trọng đối với ngành dầu khí Việt Nam.

PGS.TS Hoàng Văn Quý (người đứng, thứ 4 từ phải sang) với những người bạn Nga (ảnh: NVCC)

Từ nghiên cứu địa chất, địa vật lý, đánh giá trữ lượng đến thiết kế khai thác và các giải pháp duy trì áp suất vỉa, đội ngũ chuyên gia Việt Nam ngày càng tham gia sâu hơn vào việc giải quyết những bài toán kỹ thuật của chính mình. Những kết quả đó góp phần nâng cao hiệu quả khai thác, gia tăng sản lượng, đóng góp quan trọng vào sự phát triển của mỏ Bạch Hổ và ngành dầu khí Việt Nam.

Trong hành trình ấy, những sản phẩm nghiên cứu và công nghệ do đội ngũ Việt Nam phát triển cũng dần xuất hiện. Phần mềm BASROC, sau này được phát triển thành FRPetrophysics, là một ví dụ. Công cụ này hỗ trợ tự động hóa việc xác định các đặc trưng thấm chứa của đá móng, phục vụ nghiên cứu và đánh giá đối tượng chứa dầu khí. Sản phẩm đã được ứng dụng trong nghiên cứu và sản xuất, được ghi nhận qua các giải thưởng khoa học - công nghệ và tiếp tục được sử dụng trong một số dự án nghiên cứu ở nước ngoài.

Một dấu ấn khác là thiết bị cảnh báo khoan Summomer. Trong bối cảnh Vietsovpetro đẩy mạnh khoan đan dày tại khu vực có mật độ giếng ngày càng cao, nguy cơ tương tác với các giếng đang khai thác đặt ra yêu cầu mới về an toàn và kiểm soát quá trình khoan. Thiết bị này góp phần hỗ trợ cảnh báo, hạn chế nguy cơ va chạm với các giếng hiện hữu, qua đó bảo đảm an toàn và nâng cao hiệu quả khoan, khai thác.

Những công trình, sáng chế như vậy có ý nghĩa vượt ra ngoài giá trị của một sản phẩm kỹ thuật. Phía sau mỗi giải pháp là cả một quá trình tích lũy tri thức, thử nghiệm và giải quyết vấn đề; quan trọng hơn, đó là sự chuyển biến từ vị thế của người tiếp nhận công nghệ sang người có khả năng nghiên cứu, cải tiến và sáng tạo.

Từ một lớp sinh viên được gửi đi học với kỳ vọng của đất nước, nhiều người đã trở thành những nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, những người thầy tiếp tục đào tạo các thế hệ kỹ sư dầu khí kế cận. Cùng với họ, năng lực khoa học - công nghệ của Việt Nam cũng từng bước trưởng thành.

Đó chính là một trong những thành quả lớn nhất của hợp tác quốc tế: không tạo ra sự phụ thuộc, mà hình thành năng lực để đối tác có thể tự đứng trên đôi chân của mình, tiếp tục sáng tạo và đóng góp trở lại cho cộng đồng khoa học.

Trí tuệ Việt Nam tỏa sáng

Giá trị sâu xa của hợp tác không chỉ nằm ở việc tiếp nhận tri thức hay công nghệ, mà ở hành trình hai bên cùng học hỏi, cùng làm giàu tri thức và từng bước trở thành những đối tác bình đẳng.

Có lẽ vì vậy, khi nhắc đến những người thầy và người bạn Nga, giọng PGS.TS Hoàng Văn Quý vẫn đầy xúc động. Nhưng phía sau sự biết ơn ấy còn là một niềm tự hào rất Việt Nam - niềm tự hào của một thế hệ đã không phụ niềm tin mà bạn bè quốc tế dành cho mình. Những lời động viên năm nào, rằng “Các bạn Việt Nam sẽ làm được”, cuối cùng đã được chứng minh bằng chính những thành quả của người Việt.

Ngoài khơi xa, những công trình dầu khí vẫn ngày đêm sáng đèn. Từ dòng dầu công nghiệp đầu tiên của mỏ Bạch Hổ năm 1986 đến những bước tiến trong nghiên cứu, thăm dò, khai thác và ứng dụng công nghệ, ngành dầu khí Việt Nam đã trải qua một hành trình dài của học hỏi và trưởng thành.

Những người thợ Baku ở Vũng Tàu năm 1983

Ngày hôm nay, những công trình ấy không chỉ mang lại nguồn lực quan trọng cho nền kinh tế đất nước. Đó còn là biểu tượng của tri thức, khoa học - công nghệ và sự trưởng thành của những thế hệ kỹ sư Việt Nam được tôi luyện trong thực tiễn và trưởng thành từ hợp tác quốc tế.

Câu chuyện ấy bắt đầu không phải từ sự giàu có hay những công nghệ hiện đại có sẵn, mà từ khát vọng học hỏi, tình hữu nghị và niềm tin vào con người Việt Nam. Qua thời gian, sự giúp đỡ của bạn bè quốc tế đã được chuyển hóa thành năng lực nội sinh; những người học trò năm nào trở thành những nhà khoa học, chuyên gia và những người tiếp tục sáng tạo.

Có lẽ, đó mới là lời đáp ý nghĩa nhất cho niềm tin được trao gửi từ hơn nửa thế kỷ trước: Việt Nam không chỉ biết tiếp nhận tri thức của thế giới, mà còn đủ năng lực để làm chủ, cải tiến và sáng tạo. Những điều lớn lao ấy đã được chứng minh bằng chính trí tuệ, bản lĩnh và sức sáng tạo của người Việt.

[P-Magazine] Hành trình 67 năm Petrovietnam thực hiện mong ước của Bác Hồ

Bài 5: Từ Baku đến Việt Nam - Những gợi mở cho Petrovietnam trong kỷ nguyên chuyển dịch năng lượng

Người nâng niu ký ức Việt Nam

Hai con đường, một tình hữu nghị

Ngô Khiêm - Ngọc Nhung