Gỡ nút thắt, khơi thông dòng vốn đầu tư các dự án khí - điện

Gỡ vướng cơ chế, thúc đẩy chuỗi khí - điện

Tại Tọa đàm trực tuyến “Khơi thông động lực phát triển ngành khí Việt Nam” do Báo Nhà báo và Công luận tổ chức, các chuyên gia nhận định, ngành khí đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mô hình phát triển, từ phụ thuộc chủ yếu vào nguồn khí nội địa sang kết hợp khí trong nước và LNG nhập khẩu. Quá trình này mở ra cơ hội đa dạng hóa nguồn cung, nhưng đồng thời làm gia tăng mức độ phụ thuộc vào giá cả và biến động của thị trường năng lượng quốc tế.

Ngành khí giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, cung cấp nhiên liệu cho sản xuất điện, công nghiệp, hóa chất và phân bón. Trong lộ trình hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, khí thiên nhiên và LNG được đánh giá tiếp tục là nguồn năng lượng chuyển tiếp, góp phần bảo đảm cung ứng và hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng.

Tọa đàm trực tuyến “Khơi thông động lực phát triển ngành khí Việt Nam” do Báo Nhà báo và Công luận tổ chức. (Ảnh: Congluan)

Tuy nhiên, khi sản lượng từ các mỏ khí hiện hữu suy giảm, việc phát triển nguồn cung mới đòi hỏi thời gian, vốn đầu tư lớn và cơ chế đủ hấp dẫn. Cùng với đó, hạ tầng kho cảng nhập khẩu, vận chuyển và tái hóa khí cần được đầu tư đồng bộ. Đối với các dự án LNG có vòng đời dài, nhà đầu tư còn phải tính toán hiệu quả tài chính trong bối cảnh giá nhiên liệu biến động và yêu cầu chuyển dịch năng lượng ngày càng rõ nét.

TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, một trong những điểm nghẽn đáng chú ý hiện nay là tư duy xây dựng, thực thi chính sách và năng lực tổ chức thực hiện chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Điều này khiến nhiều dự án gặp khó khăn trong quá trình hoàn thiện thủ tục, đàm phán và đi đến quyết định đầu tư cuối cùng.

TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam: Trước mắt, cần ưu tiên tháo gỡ khó khăn cho những dự án có khả năng triển khai trong thời gian gần. (Ảnh: Congluan)

Từ góc nhìn ngành điện, ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam nhấn mạnh, điện khí LNG có khả năng vận hành linh hoạt, hỗ trợ các nguồn năng lượng tái tạo và góp phần bảo đảm cung ứng điện ổn định. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, Việt Nam đặt mục tiêu phát triển các nhà máy điện LNG với tổng công suất khoảng 22.524 GW đến năm 2030. Tuy nhiên, nhiều dự án vẫn gặp vướng mắc trong quá trình triển khai, đặt ra thách thức đối với mục tiêu bổ sung nguồn điện trong những năm tới.

Theo ông Tuấn, nếu các dự án tiếp tục chậm tiến độ, áp lực bảo đảm điện cho sản xuất và các khu công nghiệp có thể gia tăng, qua đó ảnh hưởng đến môi trường đầu tư. Vì vậy, cần sớm hoàn thiện hợp đồng mua bán điện (PPA), cơ chế bao tiêu sản lượng và nguyên tắc chuyển ngang chi phí khí vào giá điện.

Bên cạnh đó, cơ chế giá điện cần phản ánh đầy đủ chi phí và đặc thù vận hành của nhà máy điện khí LNG. Việc nghiên cứu áp dụng giá điện hai thành phần, gồm phần giá theo sản lượng điện và phần giá phản ánh khả năng sẵn sàng cung cấp công suất, được xem là giải pháp nhằm tăng cường khả năng thu hồi vốn và nâng cao tính khả thi của dự án.

Các chuyên gia nhấn mạnh, không thể chỉ tập trung tháo gỡ khó khăn cho từng nhà máy điện riêng lẻ, mà cần xử lý đồng bộ toàn chuỗi khí - điện, từ thăm dò, khai thác, nhập khẩu nhiên liệu đến hạ tầng tiếp nhận, vận chuyển, phát điện và tiêu thụ điện. Một thị trường điện minh bạch, có tính cạnh tranh và khả năng dự báo cao sẽ giúp nhà đầu tư đánh giá tốt hơn hiệu quả tài chính, qua đó tạo điều kiện huy động nguồn lực xã hội.

Tạo cơ chế vốn dài hạn, bảo đảm hiệu quả đầu tư

Bên cạnh những vướng mắc về cơ chế và đầu ra, khả năng huy động vốn dài hạn cũng là vấn đề được các chuyên gia đặc biệt quan tâm. Đặc thù của các dự án khí - điện LNG là tổng mức đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài và phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhiên liệu nhập khẩu. Do đó, sự ổn định của dòng tiền và khả năng kiểm soát rủi ro tỷ giá có ý nghĩa quan trọng đối với quyết định đầu tư.

Ông Nguyễn Văn Phụng, chuyên gia cao cấp về thuế và quản trị doanh nghiệp, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý thuế doanh nghiệp lớn. (Ảnh: Congluan)

Ông Nguyễn Văn Phụng, chuyên gia cao cấp về thuế và quản trị doanh nghiệp, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý thuế doanh nghiệp lớn cho rằng, cần có cơ chế rõ ràng để nhà đầu tư chuyển đổi doanh thu bằng đồng Việt Nam sang ngoại tệ, phục vụ thanh toán LNG nhập khẩu, trả nợ vay và thực hiện các nghĩa vụ tài chính.

Theo ông Phụng, cơ chế chuyển đổi và hạch toán ngoại tệ minh bạch sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong xây dựng kế hoạch tài chính, đồng thời giảm bớt những bất định trong quá trình vận hành dự án. Cùng với đó, cơ chế giá cần kết hợp giữa các thành phần ổn định và các thành phần điều chỉnh theo thị trường, bảo đảm phân chia rủi ro hợp lý giữa các chủ thể trong chuỗi cung ứng.

Về giải pháp trước mắt, TS. Nguyễn Quốc Thập đề xuất ưu tiên tháo gỡ khó khăn cho những dự án có khả năng triển khai trong thời gian gần. Cách tiếp cận này không chỉ thúc đẩy tiến độ thực hiện dự án mà còn tạo cơ sở thực tiễn để đánh giá hiệu quả, hoàn thiện chính sách và nhân rộng các mô hình phù hợp.

Bên cạnh LNG nhập khẩu, các chuyên gia cho rằng, cần tiếp tục khai thác hiệu quả nguồn khí trong nước, đẩy mạnh phát triển các mỏ mới và tận dụng công suất của những nhà máy hiện có. Các chính sách hỗ trợ về tín dụng, thuế và chi phí đất đai có thể được xem xét theo hướng có trọng tâm, phù hợp với đặc thù từng dự án. Tuy nhiên, ưu đãi thuế không thể thay thế việc tháo gỡ những nút thắt căn bản về thể chế, cơ chế giá và dòng tiền.

Những ý kiến tại tọa đàm cho thấy, để ngành khí phát triển ổn định và bền vững, yêu cầu đặt ra không chỉ là bổ sung nguồn cung nhiên liệu mà còn phải xây dựng được hệ thống cơ chế đồng bộ để các dự án có thể triển khai và vận hành hiệu quả. Hoàn thiện thể chế, đầu tư hạ tầng, bảo đảm đầu ra và phân chia rủi ro hợp lý là những điều kiện quan trọng để khơi thông nguồn vốn, thúc đẩy chuỗi khí - điện, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Thị trường khí thiên nhiên: “Nút thắt” lớn nhất nằm ở chính sách và hành lang pháp lý

Vũng Áng quy hoạch kho LNG 27.000 tỷ đồng, kết nối chuỗi điện khí Bắc Trung Bộ

Hội Dầu khí Việt Nam trao đổi hợp tác với Hiệp hội Khí tự nhiên và Năng lượng châu Á

Đưa Nhiệt điện Quảng Trạch I vận hành toàn bộ trong năm 2026

P.V