Tự chủ an ninh năng lượng - bài toán đến từ năng lực khoa học công nghệ nội sinh

Hội đồng xét duyệt Giải thưởng Khoa học và Công nghệ lần thứ 7 vừa được Bộ Tài Chính tổ chức ngày 10/4/2026. Ảnh: TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam phát biểu thảo luận

Hiện nay, Việt Nam đã tự chủ khoảng 70% nhu cầu xăng dầu thông qua hai trụ cột: Nhà máy lọc dầu Dung Quất và Nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn. Tuy nhiên, khoảng 30% còn lại vẫn phụ thuộc nhập khẩu – chủ yếu từ ASEAN và nguồn dầu thô từ khu vực Trung Đông.

Trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng toàn cầu gia tăng, các trụ cột chính sách cũng đang thúc đẩy mạng lưới chuyên gia và khẳng định tầm quan trọng của nhân tài khoa học công nghệ với các kinh nghiệm chuyên sâu, đặc thù. Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng ngay sau khi nhận chức đã được giao nhiệm vụ làm Chủ tịch Hội đồng thi đua - khen thưởng Trung ương. Việc kiện toàn cơ chế thi đua - khen thưởng cấp quốc gia cũng cho thấy định hướng rõ ràng của Chính phủ về tôn vinh và huy động lực lượng trí thức khoa học vào các bài toán chiến lược.

Câu chuyện làm chủ công nghệ mang ý nghĩa chiến lược từ mỏ Đại Hùng

Trong dòng chảy đó, việc triển khai xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ và Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ đợt 7 đang thu hút sự quan tâm đặc biệt. Quy trình xét tặng được triển khai nhiều cấp – từ cơ sở, bộ ngành đến Hội đồng cấp Nhà nước – trước khi trình Thủ tướng Chính phủ, với lễ trao giải dự kiến vào ngày 02/9/2027.

Đây không chỉ là hoạt động tôn vinh, mà còn là cách Nhà nước định danh những lĩnh vực khoa học - công nghệ then chốt, trong đó năng lượng nổi lên như một “trục xương sống” của phát triển quốc gia.

Một trong những trường hợp tiêu biểu là câu chuyện hành trình hồi sinh và phát triển mỏ Đại Hùng từ 1 USD lên hơn 4 tỷ USD.

Bà Lê Nguyễn Thiên Nga - Viện trưởng Viện Quản trị Chính sách và Chiến lược phát triển, cùng TS. Ngô Hữu Hải - thành viên nhóm nghiên cứu về công trình khoa học mỏ Đại Hùng trao đổi

Mỏ Đại Hùng được phát hiện và khai thác từ những năm 1990 với sự tham gia của các nhà thầu quốc tế như BHP, mỏ Đại Hùng từng trải qua giai đoạn khó khăn khi các nhà điều hành nước ngoài lần lượt rút lui do hiệu quả khai thác không đạt kỳ vọng.

Đến năm 2003, một quyết định mang tính bước ngoặt đã được đưa ra: giao quyền điều hành mỏ cho lực lượng trong nước thuộc Petrovietnam. Khi đó, giá trị chuyển giao tượng trưng chỉ 1 USD.

Từ điểm xuất phát gần như bằng không, bằng năng lực nội sinh và sự kiên trì, các kỹ sư Việt Nam đã từng bước: Tối ưu hóa khai thác; Làm chủ công nghệ vận hành; Nâng cao hiệu suất thu hồi.

Kết quả, mỏ Đại Hùng đã đạt doanh thu lũy kế hơn 4 tỷ USD, trở thành một biểu tượng của năng lực làm chủ công nghệ trong lĩnh vực dầu khí.

Giai đoạn phát triển mới của mỏ Đại Hùng giai đoạn 3 tiếp tục khẳng định bước tiến về khoa học – công nghệ.

Dự án được triển khai hoàn toàn bằng nguồn lực trong nước, với sự tham gia của các đơn vị trong hệ sinh thái Petrovietnam như: Vietsovpetro, PTSC, PV Drilling. Công trình bao gồm Giàn đầu giếng WHP-DH01 đặt ở độ sâu hơn 110 m và hệ thống kết nối với giàn xử lý trung tâm qua đường ống mềm dài 5,2 km.

Dự án đang được triển khai trong điều kiện đặc biệt phức tạp của biến động địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng, ảnh hưởng kéo dài của COVID-19, vị trí địa lý xa bờ gần 265 km. Việc hoàn thành dự án với 100% nhân lực Việt Nam không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, mà còn đánh dấu: Năng lực làm chủ công trình biển sâu, khả năng vận hành trong điều kiện khắc nghiệt và bước tiến chiến lược trong tự chủ công nghệ năng lượng.

Giàn Đại Hùng 01

Khoa học – công nghệ: trụ cột của an ninh năng lượng tương lai

Trong bối cảnh hiện nay, năng lượng không còn đơn thuần là đầu vào sản xuất, mà đã trở thành “át chủ bài” trong cấu trúc địa chính trị toàn cầu. Việc đảm bảo tự chủ năng lượng giúp giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, hạn chế tác động từ biến động quốc tế và tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế. Điều này càng trở nên cấp thiết khi Việt Nam vẫn phải nhập khẩu một phần đáng kể năng lượng sơ cấp, trong khi các điểm nóng địa chính trị liên tục gây áp lực lên nguồn cung.

Từ câu chuyện giá xăng đến bài toán công nghệ quốc gia cho thấy giai đoạn giảm thuế xăng dầu vừa qua đã phát huy hiệu quả trong việc: Ổn định thị trường, kiểm soát chi phí, tạo “vùng đệm” cho nền kinh tế. Nhưng khi chính sách này sắp kết thúc, trọng tâm đang dịch chuyển rõ rệt, bài toán lớn hơn đặt ra là: Làm chủ công nghệ khai thác và chế biến; Tối ưu hóa sử dụng năng lượng trong công nghiệp; Nâng cao hiệu suất toàn hệ thống.

Báo cáo của Viện Quản trị Chính sách và Chiến lược Phát triển cũng nhấn mạnh, việc đầu tư công nghệ có thể giúp tiết kiệm 10-20% chi phí năng lượng, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng tiêu chuẩn môi trường toàn cầu về giảm phát thải và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Áp lực năng lượng, theo đó trở thành đòn bẩy thúc đẩy đổi mới công nghệ, thay vì chỉ là rủi ro chi phí.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, đã xây dựng các kịch bản ứng phó biến động Trung Đông theo nhiều cấp độ, nhờ đó dự trữ xăng dầu trong nước đã tăng từ 15 lên 26 ngày, kiểm soát bình ổn giá bán thấp hơn một số nước trong khu vực. Khi “cửa sổ chính sách” đang liên tục mở ra các kịch bản mới, Viện Quản trị Chính sách và Chiến lược Phát triển khuyến nghị những nền tảng công nghệ đã thành công cần được tiếp tục đầu tư thúc đẩy và lan tỏa ứng dụng.

Từ câu chuyện của mỏ Đại Hùng đến các chính sách điều hành trong bối cảnh bất ổn địa chính trị và an ninh năng lượng nhiều khủng hoảng. Việt Nam trong giai đoạn mới cần nâng cao năng lực khoa học – công nghệ, tối ưu hóa hệ thống năng lượng quốc gia và khả năng thích ứng toàn bộ nền kinh tế. Đặc biệt, với các nhóm nghiên cứu tạo ra giá trị cao từ nguồn nhân lực 100% người Việt sẽ là yếu tố quyết định vị thế của Việt Nam trong giải pháp chủ động ứng phó những vấn đề nóng toàn cầu.

	PGS.TS, ĐBQH Nguyễn Chu Hồi: Petrovietnam bước vào kỷ nguyên phát triển năng lượng mới
	Mỏ Đại Hùng - dấu ấn nội lực khoa học công nghệ Dầu khí Việt Nam
	[VIDEO] Mỏ Đại Hùng - từ 1 USD đến doanh thu 4 tỷ USD

Lê Nguyễn Thiên Nga - Viện trưởng Viện Quản trị Chính sách và Chiến lược phát triển