An ninh năng lượng cần nền tảng chính sách ổn định, nhất quán

Trong bối cảnh biến động địa chính trị ngày càng phức tạp, đặc biệt là những căng thẳng tại các khu vực trọng yếu về năng lượng như Trung Đông, bài toán bảo đảm an ninh năng lượng không còn là câu chuyện riêng của từng ngành mà đã trở thành vấn đề vĩ mô, gắn chặt với ổn định kinh tế và tăng trưởng dài hạn. Tại hội thảo “Biến động địa chính trị và chiến lược đảm bảo an ninh năng lượng”, nhiều chuyên gia đã chỉ ra rằng, để ứng phó hiệu quả với các cú sốc bên ngoài, Việt Nam cần một chiến lược tổng thể với nền tảng chính sách ổn định, nhất quán.

PGS.TS Vũ Sỹ Cường, Kinh tế trưởng Viện Công nghệ và Phát triển tài chính (Học viện Tài chính) nhấn mạnh, việc bảo đảm an ninh năng lượng không thể dựa vào các giải pháp mang tính ngắn hạn. Theo ông, dù trong thời gian qua Việt Nam đã linh hoạt sử dụng nhiều công cụ như điều hành giá, giảm thuế phí, chính sách tài khóa tiền tệ hay ngoại giao kinh tế để ứng phó, nhưng đây chỉ là những giải pháp tình thế.

Theo PGS.TS Vũ Sỹ Cường (áo trắng), việc bảo đảm an ninh năng lượng không thể dựa vào các giải pháp ngắn hạn. Một lộ trình chính sách rõ ràng, ổn định và nhất quán là điều kiện tiên quyết để tạo niềm tin cho doanh nghiệp và nhà đầu tư.

“Vấn đề cốt lõi là phải xác định rõ lộ trình chính sách trong trung và dài hạn, với sự ổn định và nhất quán cao, nhằm tạo niềm tin cho doanh nghiệp và nhà đầu tư”, PGS.TS Vũ Sỹ Cường nhấn mạnh.

Chính sách nhất quán - nền tảng của an ninh năng lượng

Theo PGS.TS Vũ Sỹ Cường, để xây dựng một hệ thống năng lượng bền vững, cần tập trung vào ba trụ cột chính. Trước hết là bảo đảm nguồn cung, trong đó việc đa dạng hóa nguồn nhập khẩu và đối tác là yếu tố then chốt. Sự phụ thuộc vào một số thị trường hoặc nhà cung cấp nhất định có thể khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương khi xảy ra biến động địa chính trị.

Trụ cột thứ hai là chuyển đổi cơ cấu năng lượng theo hướng linh hoạt và bền vững hơn. Điều này không chỉ dừng lại ở việc phát triển các nguồn năng lượng tái tạo, mà còn liên quan đến thay đổi hành vi sử dụng năng lượng của toàn xã hội. Theo ông, chính sách tiết kiệm năng lượng cần được thúc đẩy mạnh mẽ, từ doanh nghiệp đến hộ gia đình.

Một trong những giải pháp cụ thể là phát triển điện mặt trời áp mái, giúp giảm áp lực lên hệ thống điện trong ngắn hạn, đồng thời góp phần đa dạng hóa nguồn cung. Bên cạnh đó, việc áp dụng cơ chế giá điện theo thời gian sử dụng, phân biệt giờ cao điểm và thấp điểm cũng cần được triển khai rộng rãi hơn để điều tiết nhu cầu và tối ưu hóa hệ thống.

Trụ cột thứ ba, cũng là yếu tố then chốt, là bảo đảm tính nhất quán của chính sách. Theo ông, các chính sách về giá năng lượng, phát triển năng lượng tái tạo hay định hướng nguồn cung cần có lộ trình rõ ràng, tránh thay đổi đột ngột gây xáo trộn thị trường. “Nếu chính sách thiếu ổn định, doanh nghiệp sẽ khó đưa ra quyết định đầu tư dài hạn, từ đó ảnh hưởng đến toàn bộ hệ sinh thái năng lượng”, ông nhận định.

PGS.TS Vũ Sỹ Cường cũng lưu ý rằng trong quá trình mở rộng hợp tác quốc tế, Việt Nam cần xây dựng các quan hệ đối tác dài hạn, ổn định, thay vì điều chỉnh theo từng biến động ngắn hạn của thị trường. Độ tin cậy và tính nhất quán trong quan hệ đối tác sẽ là yếu tố quyết định cho an ninh năng lượng bền vững.

Từ ứng phó ngắn hạn đến chiến lược dài hạn

Ở góc độ ngoại giao, ông Vũ Quang Minh, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, đánh giá cao những phản ứng nhanh nhạy của Chính phủ trong thời gian qua. Việt Nam đã chủ động sử dụng các công cụ ngoại giao để bảo đảm nguồn cung năng lượng, từ đàm phán với đối tác đến trao đổi cấp cao với các quốc gia trong khu vực.

Tuy nhiên, theo ông, các giải pháp này chủ yếu mang tính ứng phó. “Các cú sốc địa chính trị sẽ không phải là hiện tượng nhất thời mà có thể lặp lại thường xuyên. Vì vậy, điều quan trọng là phải xây dựng chiến lược dài hạn, tận dụng hiệu quả mạng lưới đối tác chiến lược và đối tác toàn diện mà Việt Nam đã thiết lập”, ông Minh nhấn mạnh.

Ông Vũ Quang Minh, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, đánh giá cao những phản ứng nhanh nhạy của Chính phủ trong thời gian qua.

Trong khi đó, TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, đưa ra những con số cụ thể cho thấy mức độ tác động của các cú sốc địa chính trị. Theo ông, chỉ riêng áp lực lãi suất, với tổng dư nợ khoảng 18 triệu tỷ đồng, mỗi một điểm phần trăm một năm tăng thêm lãi suất có thể khiến nền kinh tế phải gánh thêm 30.000-35.000 tỷ đồng chi phí mỗi tháng.

TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, đưa ra những con số cụ thể cho thấy mức độ tác động của các cú sốc địa chính trị đến nền kinh tế.

Không chỉ vậy, biến động tỷ giá và giá xăng dầu cũng tạo ra những chi phí đáng kể. Việt Nam hiện nhập khẩu khoảng 26-28 triệu tấn xăng dầu các loại mỗi năm, với chi phí khoảng 50.000 tỷ đồng mỗi tháng. Nếu giá tăng 10%, nền kinh tế có thể phải chi thêm 4.000-5.000 tỷ đồng mỗi tháng; nếu tăng 20-30%, con số này có thể lên tới 10.000-15.000 tỷ đồng.

Tổng hợp các yếu tố, TS Lê Duy Bình ước tính nền kinh tế có thể phải gánh thêm 40.000-50.000 tỷ đồng chi phí. “Đây là mức tác động rất lớn, có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng, tiêu dùng và đầu tư”, ông nhận định.

Những phân tích này cho thấy, nếu không có các giải pháp mang tính hệ thống và dài hạn, các cú sốc bên ngoài sẽ tiếp tục tạo ra áp lực lớn đối với nền kinh tế.

Từ các ý kiến tại hội thảo có thể thấy, an ninh năng lượng không chỉ là câu chuyện của nguồn cung hay giá cả, mà là bài toán tổng thể của chính sách, thị trường và quan hệ quốc tế. Trong bối cảnh thế giới nhiều biến động, việc xây dựng một nền tảng chính sách ổn định, nhất quán và có tầm nhìn dài hạn sẽ là yếu tố quyết định giúp Việt Nam nâng cao khả năng chống chịu và bảo đảm phát triển bền vững.

Vì sao Singapore vẫn "bình tĩnh" giữa khủng hoảng năng lượng?

Bộ Công Thương kích hoạt loạt giải pháp tiết kiệm năng lượng, phát triển giao thông xanh

Anh chống chọi tốt khủng hoảng nhờ năng lượng tái tạo

Tàu chạy ethanol: Bước tiến lớn trong chuyển dịch năng lượng hàng hải

Đình Khương