Dầu khí biển trước sức ép COP26: Chuyển đổi để giữ trụ cột an ninh năng lượng

Trong dòng chảy chuyển dịch năng lượng toàn cầu, dầu khí đang chịu sức ép ngày càng lớn từ các cam kết khí hậu, chuẩn mực ESG, cơ chế định giá carbon và sự dịch chuyển dòng vốn đầu tư quốc tế. Việt Nam không nằm ngoài xu thế đó.

Tuy nhiên, một thực tế cần nhìn nhận rõ là trong nhiều thập kỷ tới, dầu khí - đặc biệt là khí tự nhiên - vẫn giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, nhất là khi hệ thống điện cần nguồn điện nền ổn định để đồng hành cùng quá trình phát triển năng lượng tái tạo. Chuyển dịch năng lượng vì thế không đồng nghĩa với việc loại bỏ dầu khí, mà là phát triển dầu khí theo cách khác.

Vấn đề đặt ra không còn là “có phát triển dầu khí hay không”, mà là “phát triển như thế nào” để vừa giữ được nguồn cung năng lượng, vừa đáp ứng yêu cầu giảm phát thải.

Trong nhiều thập kỷ tới, dầu khí - đặc biệt là khí tự nhiên - vẫn giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Áp lực từ bài toán kép

Ngành dầu khí Việt Nam đang đứng trước một nghịch lý lớn.

Một mặt, các mỏ dầu khí truyền thống sau nhiều năm khai thác đang suy giảm tự nhiên. Sản lượng dầu thô và khí nội địa liên tục đi xuống, trong khi nhu cầu năng lượng, đặc biệt là nhu cầu khí cho phát điện, tiếp tục tăng mạnh.

Theo định hướng phát triển năng lượng quốc gia, điện khí vẫn sẽ là nguồn điện chuyển tiếp quan trọng, giữ vai trò cân bằng hệ thống trong bối cảnh tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng gia tăng.

Chuỗi dự án khí - điện Lô B - Ô Môn.

Mặt khác, nhiều dự án và phát hiện khí quy mô lớn ngoài khơi như Lô B - Ô Môn, Cá Voi Xanh cùng các phát hiện khí mới tại khu vực miền Trung lại đặt ra bài toán phát triển phức tạp hơn nhiều so với trước đây. Không chỉ yêu cầu vốn đầu tư lớn, điều kiện phát triển khó hơn do xa bờ, nước sâu, nhiều cấu tạo còn đặt ra thách thức về hàm lượng CO₂, kéo theo áp lực về chi phí xử lý phát thải, tiêu chuẩn ESG và hiệu quả thương mại trong dài hạn.

Nếu nguồn khí nội địa không được bổ sung đúng tiến độ, LNG nhập khẩu gần như sẽ trở thành giải pháp thay thế bắt buộc.

Nhưng phụ thuộc quá lớn vào năng lượng nhập khẩu chưa bao giờ là lựa chọn an toàn đối với một quốc gia đang tăng trưởng nhanh như Việt Nam.

COP26 không khép lại vai trò của dầu khí

Có một thực tế cần nhìn nhận rõ: COP26 không có nghĩa là dầu khí hết vai trò.

Ngay tại nhiều nền kinh tế phát triển, khí tự nhiên vẫn được xác định là nhiên liệu chuyển tiếp trong lộ trình giảm phát thải.

Điều thay đổi là cách phát triển dầu khí.

Nếu trước đây, một dự án dầu khí chủ yếu được đánh giá bằng sản lượng và hiệu quả tài chính, thì nay các yếu tố như phát thải carbon, khả năng đáp ứng ESG, chi phí carbon, khả năng tiếp cận tài chính xanh hay tính bền vững vòng đời dự án đã trở thành những biến số quyết định.

Nói cách khác, dầu khí vẫn cần, nhưng phải là dầu khí phát triển theo mô hình carbon thấp.

Đây cũng là hướng đi mà nhiều quốc gia có ngành dầu khí phát triển như Na Uy, Malaysia, Indonesia hay Australia đang theo đuổi.

Cơ hội để Petrovietnam tái định vị

Thách thức luôn đi kèm cơ hội.

Điểm mạnh của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) không chỉ nằm ở vai trò doanh nghiệp năng lượng quốc gia, mà còn ở việc sở hữu hệ sinh thái tương đối hoàn chỉnh.

Petrovietnam hiện đang sở hữu hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng tương đối hoàn chỉnh.

Nếu Tổng công ty Thăm dò Khai thác Dầu khí (PVEP) là lực lượng chủ lực trong tìm kiếm, thăm dò và phát triển, khai thác mỏ; Tổng công ty Khí Việt Nam (PV GAS) giữ vai trò xương sống của hạ tầng công nghiệp khí; Tổng công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam (PV Power) là đầu ra tiêu thụ khí cho điện; thì Tổng công ty CP Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC), Tổng công ty CP Khoan và Dịch vụ khoan Dầu khí (PV Drilling), cùng các đơn vị dịch vụ kỹ thuật biển lại là nền tảng để triển khai các giải pháp công nghệ ngoài khơi.

Đây là lợi thế cạnh tranh đáng kể của Petrovietnam trong khu vực.

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng, hệ sinh thái này cho phép Petrovietnam không chỉ thích ứng, mà còn có thể chủ động dẫn dắt quá trình chuyển đổi. Không chỉ dừng ở dầu khí truyền thống, dư địa mở rộng còn rất lớn trong các lĩnh vực như CCS/CCUS, điện gió ngoài khơi, hydrogen/ammonia carbon thấp, logistics năng lượng biển và dịch vụ kỹ thuật carbon thấp.

CCS - chìa khóa mở cửa các mỏ khí mới

Một trong những lời giải quan trọng của bài toán chuyển đổi nằm ở CCS/CCUS - công nghệ thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon.

Một trong những lời giải quan trọng của bài toán chuyển đổi nằm ở CCS/CCUS.

Với các dự án khí có hàm lượng CO₂ cao, đây không đơn thuần là giải pháp môi trường, mà có thể trở thành yếu tố quan trọng quyết định tính khả thi của dự án.

Nếu không có giải pháp kiểm soát carbon phù hợp, chi phí phát thải trong tương lai sẽ ngày càng lớn khi thị trường carbon hình thành, làm suy giảm hiệu quả đầu tư. Ngược lại, nếu tích hợp CCS/CCUS từ đầu, nhiều dự án có thể được giải bài toán thương mại, đồng thời duy trì nguồn cung khí nội địa cho điện và công nghiệp.

Việt Nam có không ít lợi thế để tiếp cận hướng đi này: hạ tầng dầu khí ngoài khơi hiện hữu, kinh nghiệm khoan biển, năng lực thi công công trình biển và tiềm năng địa chất ngoài khơi có thể nghiên cứu phục vụ lưu trữ CO₂.

Nếu có cơ chế chính sách phù hợp, CCS hoàn toàn có thể trở thành một trụ cột mới của ngành dầu khí.

Chuyển đổi để tiếp tục dẫn dắt

Chuyển dịch năng lượng không có nghĩa là ngành dầu khí lùi lại phía sau.

Ngược lại, nếu chủ động chuyển đổi đúng hướng, dầu khí hoàn toàn có thể tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong cấu trúc năng lượng mới.

Điều quan trọng là thay đổi tư duy phát triển: từ khai thác tài nguyên đơn thuần sang phát triển chuỗi giá trị năng lượng carbon thấp; từ tối đa hóa sản lượng sang tối ưu hóa đồng thời an ninh năng lượng, hiệu quả kinh tế và giảm phát thải.

Trong bối cảnh đó, Petrovietnam không chỉ là doanh nghiệp năng lượng quốc gia, mà tiếp tục giữ vai trò lực lượng nòng cốt trong bảo đảm an ninh năng lượng và dẫn dắt quá trình chuyển đổi năng lượng của Việt Nam.

Bởi xét đến cùng, câu chuyện hậu COP26 không phải là giảm vai trò của dầu khí, mà là chuyển đổi để dầu khí tiếp tục giữ vai trò trụ cột trong một trật tự năng lượng mới.

Petrovietnam và quá trình hình thành trung tâm công nghiệp - năng lượng

Chuyển dịch năng lượng: Tái cấu trúc từ dầu khí đến chuỗi giá trị năng lượng

Trương Hoài Nam