Doanh nghiệp nhà nước: Từ "trụ cột ổn định" đến "mũi nhọn đột phá" kinh tế

Quy mô nhỏ về số lượng, lớn về trách nhiệm

Tính đến năm 2025, cả nước có 671 DNNN, chỉ chiếm khoảng 0,23% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, nhưng nắm giữ khối tài sản hơn 4 triệu tỷ đồng (chưa bao gồm các ngân hàng thương mại nhà nước). Năm 2023, tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) của khu vực này đạt 13,1%, cao hơn nhiều so với mức 2,4% của khu vực tư nhân; năng suất lao động đạt 4,5 tỷ đồng/người. Năm 2024, DNNN đóng góp 27,2% tổng thu ngân sách nhà nước.

Đặc biệt, khối ngân hàng thương mại nhà nước giữ vai trò chủ lực của hệ thống tài chính với tổng tài sản khoảng 9,36 triệu tỷ đồng, chiếm gần 50% thị phần tín dụng toàn hệ thống, bảo toàn và phát triển vốn nhà nước, kiểm soát rủi ro hiệu quả. Ngân hàng Chính sách xã hội đang hỗ trợ hơn 6,8 triệu hộ còn dư nợ, góp phần quan trọng vào mục tiêu giảm nghèo bền vững.

Những con số này cho thấy, dù số lượng không nhiều, DNNN vẫn là trụ cột ổn định kinh tế vĩ mô, điều tiết thị trường và thực hiện các nhiệm vụ chiến lược mà khu vực khác khó đảm đương.

Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng hai con số, DNNN không thể chỉ dừng ở vai trò “giữ ổn định”, mà phải trở thành động lực tăng trưởng mới.

Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị khẳng định, Nghị quyết 79-NQ/TW là nghị quyết chuyên đề đầu tiên của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước kể từ năm 1986.

Nghị quyết 79-NQ/TW đặt trọng trách lớn

Tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc quán triệt, triển khai Nghị quyết 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam (ngày 25/2 vừa qua), Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh, tinh thần cốt lõi của Nghị quyết 79-NQ/TW không chỉ là yêu cầu mở rộng quy mô, mà là cải cách đồng bộ khung thể chế quản trị và cơ chế vận hành của DNNN theo logic thị trường hiện đại.

Nghị quyết đặt ra các mục tiêu định lượng rõ ràng đến năm 2030: phấn đấu có 50 doanh nghiệp vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á; từ 1-3 doanh nghiệp vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới; 100% doanh nghiệp quản trị hiện đại trên nền tảng số; 100% tập đoàn, tổng công ty nhà nước áp dụng nguyên tắc quản trị của OECD.

Đồng thời, Nghị quyết 79-NQ/TW đề ra 17 nhóm nhiệm vụ thuộc bốn trụ cột: khẳng định vai trò lực lượng vật chất quan trọng; thúc đẩy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và xanh; cải thiện quản trị; cơ cấu lại khu vực DNNN.

Điểm đáng chú ý là định hướng rõ danh mục các ngành then chốt mà DNNN cần tập trung đầu tư, gồm: quốc phòng - an ninh; năng lượng; vận tải, logistics; tài chính - ngân hàng; khoa học - công nghệ, hạ tầng số; khoáng sản chiến lược... Đây đều là những lĩnh vực có tác động lan tỏa lớn đến tăng trưởng GDP.

Thực tế cho thấy, trong nhiều năm qua, DNNN vừa phải tập trung vào các lĩnh vực then chốt, vừa phải thực hiện thoái vốn khỏi nhiều ngành nghề khác theo yêu cầu chính sách. Điều này khiến không gian hoạt động bị thu hẹp, trong khi cơ chế phê duyệt đầu tư còn chồng chéo, thủ tục kéo dài, làm giảm tốc độ phản ứng với thị trường.

Nghị quyết 79-NQ/TW vì vậy không chỉ “giao nhiệm vụ”, mà còn mở đường về cơ chế: cho phép sử dụng toàn bộ nguồn thu từ cổ phần hóa, thoái vốn; tăng tỷ lệ lợi nhuận sau thuế để lại; khuyến khích hợp nhất, sáp nhập để tạo quy mô đủ lớn; bảo đảm vốn và tín dụng cho dự án trọng điểm quốc gia.

Yêu cầu tăng trưởng trên 10% đồng nghĩa với việc các DNNN phải nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Đặc biệt, chính sách khoa học - công nghệ được nhấn mạnh. DNNN được chủ động sử dụng quỹ phát triển khoa học và công nghệ, được phép hình thành quỹ đầu tư mạo hiểm, khuyến khích làm chủ công nghệ lõi và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Đây là điều kiện quan trọng để DNNN thực sự trở thành lực lượng tiên phong trong chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Yêu cầu tăng trưởng trên 10% đồng nghĩa với việc DNNN phải nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, rút ngắn chu kỳ đầu tư, cải thiện quản trị và mạnh dạn đổi mới sáng tạo. Đồng thời, không còn dư địa cho tư duy an toàn, hành chính hóa hay “xin - cho” trong quyết định đầu tư.

Trách nhiệm của DNNN trong giai đoạn mới không chỉ là đóng góp ngân sách, mà còn phải trở thành “đầu kéo” về công nghệ, năng suất và tiêu chuẩn quản trị. Khi thị trường toàn cầu biến động khó lường, một khu vực DNNN đủ mạnh sẽ là “trụ cột ổn định”, nhưng đồng thời cũng phải là “mũi nhọn đột phá”.

Nghị quyết 79-NQ/TW đã đặt ra mục tiêu rõ ràng và khung hành động cụ thể. Vấn đề còn lại là tốc độ và quyết tâm thực thi. Nếu cải cách thể chế đi cùng với nâng cao năng lực quản trị và trao quyền thực chất, DNNN hoàn toàn có thể chuyển mình từ lực lượng giữ ổn định sang lực lượng dẫn dắt tăng trưởng.

Vai trò của doanh nghiệp dẫn dắt ngành năng lượng

Tăng trưởng hai con số vì thế không chỉ là câu chuyện của chính sách vĩ mô, mà còn là bài toán của từng DNNN - nơi mỗi quyết định đầu tư, mỗi dự án trọng điểm và mỗi cải cách quản trị đều có tác động trực tiếp đến quỹ đạo phát triển của quốc gia.

Các dự án, công trình trọng điểm của Petrovietnam có vai trò lớn trong đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) là một trong những DNNN tiên phong chuyển hóa Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị thành năng lực cạnh tranh thực chất, qua đó góp phần nâng tầm vị thế kinh tế nhà nước trong bối cảnh hội nhập và cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Đảng bộ Tập đoàn đã sớm cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị bằng Nghị quyết 01/NQ-CNNL của HĐTV Tập đoàn, xác lập định hướng phát triển nhất quán theo ba trụ cột chiến lược: khoa học công nghệ - chuyển dịch xanh - mở rộng không gian phát triển, với phương châm hành động: “Tiên phong công nghệ - đổi mới sáng tạo; Dẫn dắt chuyển dịch xanh; Kiến tạo giá trị vượt trội; Nâng cao vị thế năng lượng quốc gia; Bứt phá mở rộng toàn cầu”. Đây là lựa chọn có tính nền tảng nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Trong danh mục các lĩnh vực chiến lược, năng lượng được xác định là trụ cột bảo đảm an ninh quốc gia và nền tảng cho tăng trưởng hai con số. Petrovietnam là một ví dụ điển hình cho vai trò dẫn dắt của DNNN. Hiện, Petrovietnam đang triển khai nhiều dự án trọng điểm có ý nghĩa chiến lược. Điển hình như chuỗi dự án khí - điện Lô B - Ô Môn bước vào cao điểm triển khai, hứa hẹn bổ sung nguồn khí lớn cho phát điện khu vực Tây Nam Bộ; dự án mỏ Lạc Đà Vàng dự kiến vận hành giàn xử lý và đón dòng dầu đầu tiên trong năm 2026, góp phần duy trì sản lượng khai thác trong bối cảnh các mỏ cũ suy giảm.

Song song đó là các dự án LNG theo Quy hoạch điện VIII, các dự án nhiệt điện khí Nhơn Trạch 3 và 4, cùng định hướng phát triển điện gió ngoài khơi và hydrogen xanh... Những dự án này không chỉ bổ sung nguồn cung năng lượng, mà còn kéo theo chuỗi giá trị dịch vụ kỹ thuật, xây lắp, cơ khí, logistics... tạo hiệu ứng lan tỏa lớn cho nền kinh tế.

Trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng GDP, vai trò của các DNNN năng lượng như Petrovietnam là rất quan trọng. Đây cũng là minh chứng cho tinh thần của Nghị quyết 79-NQ/TW: tập trung nguồn lực vào lĩnh vực then chốt, tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.

	Những lực đẩy nào để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số?
	“Điểm tựa” cho khát vọng quốc gia tăng trưởng hai con số
	Doanh nghiệp nhà nước - Động lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số của Việt Nam
	Phát huy vai trò các "sếu đầu đàn", hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng "hai con số"

Phương Thảo