Hoàn thiện Luật Dầu khí từ góc nhìn quản trị OECD

Nhằm làm rõ việc áp dụng các nguyên tắc quản trị của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cũng như yêu cầu tiếp tục hoàn thiện Luật Dầu khí theo hướng nâng cao chất lượng quyết định, phân rõ quyền hạn và trách nhiệm, tăng minh bạch và tạo dư địa để doanh nghiệp phát triển, Phóng viên PetroTimes đã phỏng vấn Tiến sĩ Nguyễn Thành Hưởng, Trưởng Ban Quản trị rủi ro và Giám sát tuân thủ Petrovietnam về các vấn đề nêu trên.

Phóng viên PetroTimes trao đổi với Tiến sĩ Nguyễn Thành Hưởng

PV: Thưa ông, theo chủ trương của Đảng và Nhà nước, các tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước đang từng bước áp dụng các nguyên tắc quản trị của OECD. Ông đánh giá như thế nào về sự cần thiết của việc áp dụng các nguyên tắc này trong hoạt động của doanh nghiệp?

TS Nguyễn Thành Hưởng: Áp dụng các nguyên tắc quản trị của OECD không phải là sao chép mô hình nước ngoài mà là vận dụng một hệ nguyên tắc quản trị tiên tiến theo thông lệ tốt, phù hợp với điều kiện Việt Nam để phục vụ cho các mục tiêu của doanh nghiệp Việt Nam và mục tiêu của đất nước Việt Nam. Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đặt ra yêu cầu hiện đại hóa quản trị doanh nghiệp nhà nước trên nền tảng số và áp dụng quản trị theo OECD.

Đối với Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), việc áp dụng OECD là bước tiếp tục chuẩn hóa quản trị trong kỷ nguyên mới nhằm thực hiện yêu cầu “Tiên phong - Vượt trội - Bền vững - Toàn cầu” như chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; là định hướng chiến lược lớn để doanh nghiệp dẫn dắt công nghiệp hóa, nâng cao sức cạnh tranh, phát triển xanh và vươn tầm quốc tế.

Các nguyên tắc này giúp phân định rõ quyền, trách nhiệm giữa cơ quan đại diện chủ sở hữu, Hội đồng Thành viên và Ban Điều hành; nâng cao giám sát chiến lược, hoạt động đầu tư và các rủi ro trọng yếu; tăng tính minh bạch, trách nhiệm giải trình; đồng thời tích hợp quản trị rủi ro vào toàn bộ quá trình ra quyết định, bao gồm rủi ro chiến lược, hoạt động, tài chính và phi tài chính.

Điểm cốt lõi là quản trị rủi ro theo tư duy và chuẩn mực mới không nhằm làm doanh nghiệp né tránh rủi ro mà là nhận thức tính tất yếu của rủi ro; từ đó giúp xác định rủi ro nào không được chấp nhận trong giới hạn và rủi ro nào cần chủ động chấp nhận để đạt tăng trưởng. Xem xét rủi ro bao gồm rủi ro thuần có thể ảnh hưởng đến mục tiêu và “rủi ro ngược” - chính là nắm bắt cơ hội trong rủi ro. Với Petrovietnam, đây là cơ sở để bảo toàn và phát triển vốn nhà nước, nâng cao năng lực cạnh tranh và thực hiện tốt nhiệm vụ chiến lược được giao, tăng trưởng hai con số và tiến vào Top 500 doanh nghiệp lớn nhất trên toàn cầu.

Tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí luôn có mức rủi ro rất cao.

PV: Hiện nay Quốc hội đang khẩn trương sửa đổi một số bộ luật có ảnh hưởng lớn đến tốc độ tăng trưởng của đất nước, trong đó có Luật Dầu khí 2022. Dưới góc nhìn quản trị rủi ro, xin ông cho biết cần phải sửa đổi những điểm nào để doanh nghiệp dầu khí được hoạt động tốt hơn theo đúng chuẩn OECD?

TS Nguyễn Thành Hưởng

TS Nguyễn Thành Hưởng: Theo các chuẩn mực quốc tế, trong đó có OECD, quản trị rủi ro là một cấu phần hữu cơ trong cấu trúc hệ thống quản trị doanh nghiệp. Các cấu phần quản trị theo OECD, đương nhiên vẫn chịu quy định và giới hạn bởi khung pháp lý và mô hình quản trị doanh nghiệp trong đó có doanh nghiệp nhà nước hiện hành. Do đó, việc nâng cấp trưởng thành về quản trị công ty của Petrovietnam nói riêng và doanh nghiệp nhà nước nói chung cần và buộc phải gắn với quá trình hoàn thiện thể chế quản trị vốn nhà nước ở cấp quốc gia; cần được thể chế hóa bằng các văn bản pháp quy, trong đó có Luật Dầu khí.

Luật Dầu khí năm 2022 đã là bước tiến quan trọng. Tuy nhiên trước bối cảnh mới, nhiệm vụ mới cần tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng trong khi tốc độ suy giảm tự nhiên sản lượng dầu khí tại các mỏ hiện hữu sau nhiều năm khai thác, cạnh tranh thu hút đầu tư và chuyển dịch năng lượng đang ngày càng gia tăng. Việc điều chỉnh Luật Dầu khí hiện nay với các định hướng đề ra là phù hợp với các nguyên tắc của OECD, đặc biệt trong việc tách bạch rõ vai trò quản lý nhà nước, đại diện chủ sở hữu, phân định rõ trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý và hạn chế chồng chéo, xung đột lợi ích... bao gồm bốn nhóm nội dung.

Thứ nhất, tiếp tục phân cấp, phân quyền và phân định rõ trách nhiệm giữa Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương và Petrovietnam trong toàn bộ vòng đời dự án dầu khí. Petrovietnam cần được bảo đảm đầy đủ vai trò đại diện nước chủ nhà, bên ký kết, quản lý và giám sát hợp đồng dầu khí; giảm tình trạng một nội dung phải giải trình, thẩm định nhiều lần; chuyển từ tiền kiểm nhiều lần sang hậu kiểm và trách nhiệm giải trình.

Thứ hai, thiết kế cơ chế linh hoạt đối với mỏ cận biên, mỏ nhỏ, mỏ suy giảm, dự án vùng nước sâu, xa bờ và hoạt động nâng cao hệ số thu hồi dầu. Ưu đãi có mục tiêu, có điều kiện, dựa trên đánh giá cơ hội, rủi ro và lợi ích gia tăng của Nhà nước, Petrovietnam và nhà thầu.

Thứ ba, hoàn thiện hành lang pháp lý cho công nghiệp CCS (thu giữ và chôn lấp CO2), năng lượng ngoài khơi và dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao. Qua đó, tận dụng dữ liệu địa chất, hạ tầng và năng lực kỹ thuật của Petrovietnam; đồng thời phân định rõ pháp luật về môi trường, đầu tư, xây dựng, điện lực và thị trường carbon... với Luật Dầu khí.

Thứ tư, xử lý chồng chéo và khoảng trống pháp luật; chuẩn hóa quy trình ra quyết định đầu tư theo nguyên tắc một nội dung chỉ thẩm định một lần, có cơ quan đầu mối và thời hạn rõ ràng. Cơ chế pháp lý tốt nhằm tăng tính chủ động, củng cố địa vị pháp lý, đồng thời bảo đảm đầy đủ quyền và trách nhiệm của Petrovietnam theo quy định pháp luật và bảo đảm lợi ích của Nhà nước.

Thăm dò, khai thác dầu khí vùng nước sâu, xa bờ cần có những cơ chế khuyến khích đặc biệt riêng cho từng mỏ, từng cụm mỏ nhỏ, mỏ cận biên.

PV: Petrovietnam là Tập đoàn đã chủ động triển khai quản trị rủi ro theo chuẩn OECD, xin ông cho biết khái quát các công tác mà Tập đoàn đã thực hiện?

TS Nguyễn Thành Hưởng: Quản trị rủi ro doanh nghiệp theo OECD đặt trọng tâm vào hai khía cạnh: Thiết lập và vận hành khung quản trị rủi ro. Cả hai đều thực hiện theo hướng phân rõ quyền và trách nhiệm của các tuyến; yêu cầu về minh bạch kiểm soát; năng lực chống chịu và kiến tạo; đặc biệt là kỷ luật thực thi, mức độ trưởng thành phải được đo lường và kiểm chứng.

Petrovietnam đã và đang quản trị rủi ro theo lộ trình có hệ thống, kết hợp các nguyên tắc của OECD với các chuẩn mực COSO và ISO. Tập đoàn đã xây dựng khung, quy chế, quy trình và hướng dẫn quản trị rủi ro; xác lập vai trò của Hội đồng Thành viên, Ban Điều hành, chủ sở hữu rủi ro và các tuyến kiểm soát.

Mô hình ba tuyến được tổ chức theo hướng: Tuyến một trực tiếp sở hữu và xử lý rủi ro, tuyến hai xây dựng phương pháp, giám sát và cảnh báo; tuyến ba cung cấp bảo đảm độc lập. Đồng thời, Petrovietnam đã chuẩn hóa hồ sơ, danh mục rủi ro trọng yếu, xây dựng chỉ báo KRI, ngưỡng cảnh báo và cơ chế báo cáo vượt ngưỡng.

Giai đoạn tiếp theo, quản trị rủi ro sẽ tích hợp sâu và toàn diện trong toàn hệ sinh thái của Petrovietnam, gắn với xây dựng chiến lược, quản trị danh mục đầu tư, phân bổ vốn, quản trị hiệu suất và phát triển bền vững. Tập đoàn đồng thời đẩy mạnh số hóa, triển khai sáng kiến số quản trị rủi ro (GRC), xây dựng kịch bản, kiểm tra/nâng cao sức chống chịu và quản trị rủi ro mới nổi theo OECD, như rủi ro địa chính trị, an ninh phi truyền thống, ESG, thị trường, biến động giá và tỷ giá... Cùng với đó là tiếp tục hoàn thiện cơ chế công bố thông tin và cấu trúc hệ thống với các ủy ban giúp việc cho Hội đồng Thành viên Tập đoàn, góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả giám sát và chất lượng ra quyết định.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!

Thành Công (thực hiện)

Sửa đổi Luật Dầu khí: Mở rộng không gian phát triển ngành công nghiệp - năng lượng

TS Võ Trí Thành: Cần cơ chế "minh bạch - phân cấp - đơn giản hóa" trong Luật Dầu khí (sửa đổi)