Hydrogen sẽ được ứng dụng ở đâu và Việt Nam cần chuẩn bị gì?

Hydrogen mở hướng giảm phát thải trong giao thông vận tải

Theo TS Nguyễn Hữu Lương - Chuyên gia cao cấp Viện Dầu khí Việt Nam (VPI), trong bối cảnh hơn 140 quốc gia, trong đó có Việt Nam, đã cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" năm 2050, điện khí hóa là xu hướng tất yếu, nhưng không phải là lời giải duy nhất. Những lĩnh vực như xe tải đường dài, tàu biển, hàng không, đường sắt chưa điện khí hóa hay công nghiệp nặng vẫn cần một nguồn năng lượng sạch có mật độ năng lượng cao hơn, và hydrogen chính là lựa chọn phù hợp.

Các dự báo quốc tế cho thấy nhu cầu hydrogen toàn cầu có thể tăng gần gấp 5 lần vào năm 2050. Riêng lĩnh vực giao thông vận tải sẽ chiếm khoảng 40% tổng nhu cầu hydrogen. Trong kịch bản phát thải ròng bằng "0", khoảng 1/3 nhiên liệu sử dụng cho xe tải hạng nặng và hơn 60% nhiên liệu của ngành hàng hải sẽ đến từ hydrogen hoặc các nhiên liệu dẫn xuất như amoniac và methanol xanh.

TS Nguyễn Hữu Lương - Chuyên gia cao cấp, Viện Dầu khí Việt Nam (VPI).

Theo TS Nguyễn Hữu Lương, hydrogen không nên được nhìn nhận như đối thủ của xe điện. Hai công nghệ sẽ bổ sung cho nhau, trong đó pin điện phù hợp với phương tiện cá nhân và quãng đường ngắn, còn hydrogen phát huy lợi thế ở các phương tiện tải trọng lớn, vận hành liên tục và cần tiếp nhiên liệu nhanh. Xe buýt đô thị, xe tải hạng nặng, tàu hỏa chưa điện khí hóa, tàu biển và trong tương lai là máy bay sẽ là những lĩnh vực ứng dụng đầy tiềm năng.

Từ kinh nghiệm của Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ, Trung Quốc và Hàn Quốc, TS Nguyễn Hữu Lương cho rằng, Việt Nam cần lựa chọn đúng phân khúc thay vì phát triển dàn trải. Theo đó, giai đoạn đầu nên ưu tiên xe tải nặng, xe buýt liên tỉnh, vận tải biển và đường sắt chưa điện khí hóa; phát triển hạ tầng theo nhu cầu thực tế; xây dựng cơ chế ưu đãi có thời hạn; đồng thời phát triển đồng bộ toàn bộ chuỗi giá trị hydrogen từ sản xuất, vận chuyển đến tiêu thụ.

Việt Nam hiện đã có những nền tảng chính sách quan trọng như Quyết định số 876/QĐ-TTg về chuyển đổi năng lượng xanh trong giao thông vận tải và Quyết định số 165/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen đến năm 2030, tầm nhìn 2050. Tuy nhiên, theo TS Nguyễn Hữu Lương, các chính sách hiện nay vẫn chủ yếu tập trung vào điện khí hóa, trong khi hydrogen mới dừng ở mức định hướng.

Những khoảng trống cần sớm được lấp đầy gồm hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật và quy chuẩn an toàn cho phương tiện, trạm nạp hydrogen; cơ chế hỗ trợ đầu tư và định giá hydrogen; cũng như các dự án thí điểm để đánh giá hiệu quả kinh tế trước khi mở rộng quy mô.

TS Nguyễn Hữu Lương đề xuất, giai đoạn 2026-2030 cần triển khai các dự án xe buýt, xe tải sử dụng hydrogen, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật và lồng ghép các mục tiêu hydrogen vào các chương trình chuyển đổi năng lượng hiện hành. Sau năm 2030 sẽ từng bước hình thành mạng lưới trạm nạp trên các hành lang vận tải trọng điểm, thúc đẩy tín dụng xanh và ưu đãi đầu tư nhằm tạo lập thị trường.

Nông nghiệp có thể trở thành "mỏ nguyên liệu" cho nhiên liệu hàng không bền vững

TS Mai Duy Tân, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty CP Tư vấn Đầu tư Phát triển xanh THDV cho rằng, một trong những hướng đi triển vọng của hydrogen xanh không chỉ nằm ở lĩnh vực năng lượng mà còn ở khả năng kết nối với nông nghiệp để hình thành chuỗi sản xuất nhiên liệu hàng không bền vững (e-SAF). Ông đề xuất xây dựng hệ sinh thái tích hợp giữa sinh khối, hydrogen xanh, carbon sinh học và nhiên liệu xanh theo mô hình kinh tế tuần hoàn.

TS Mai Duy Tân, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty CP Tư vấn Đầu tư Phát triển xanh THDV.

Theo đó, nguồn sinh khối dồi dào của Việt Nam như phụ phẩm nông nghiệp, cây năng lượng, chất thải chăn nuôi và chất thải hữu cơ sẽ trở thành nguyên liệu đầu vào của chuỗi sản xuất. Sau quá trình xử lý, sinh khối được chuyển hóa thành biogas, biomethane, điện sinh khối và CO₂ sinh học. Biomethane có thể được sử dụng để phát điện hoặc hóa lỏng thành Bio-LNG, trong khi CO₂ sinh học trở thành nguồn carbon xanh để kết hợp với hydrogen xanh sản xuất methanol xanh và đặc biệt là nhiên liệu hàng không bền vững e-SAF.

Đây là điểm khác biệt quan trọng của mô hình. Hydrogen không chỉ là một loại nhiên liệu mà trở thành mắt xích trung tâm liên kết nhiều ngành kinh tế. Carbon sinh học không còn bị phát thải ra môi trường mà được thu hồi, tái sử dụng trong quá trình sản xuất nhiên liệu, hình thành chu trình carbon tuần hoàn, qua đó vừa giảm phát thải khí nhà kính, vừa nâng cao giá trị của nguồn sinh khối.

Theo phân tích của ông, mô hình này cũng mở ra hướng phát triển mới cho nông nghiệp Việt Nam. Người nông dân không chỉ sản xuất lương thực mà còn tham gia chuỗi cung ứng năng lượng xanh thông qua việc cung cấp phụ phẩm nông nghiệp và sinh khối. Cùng với hydrogen và e-SAF, chuỗi giá trị còn tạo ra nhiều sản phẩm như Bio-LNG, biochar, phân bón hữu cơ và tín chỉ carbon, góp phần nâng cao thu nhập cho khu vực nông thôn.

TS Mai Duy Tân đánh giá, Việt Nam có nhiều lợi thế để phát triển mô hình này nhờ nguồn sinh khối dồi dào, tiềm năng năng lượng tái tạo lớn, hệ thống cảng biển thuận lợi và vị trí gần các thị trường có nhu cầu cao về hydrogen và nhiên liệu hàng không bền vững như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và Singapore. Nếu tận dụng tốt những lợi thế này, nông nghiệp không chỉ cung cấp lương thực mà còn có thể trở thành nền tảng nguyên liệu cho ngành công nghiệp nhiên liệu xanh, giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng năng lượng sạch toàn cầu.

Việt Nam trước cơ hội trở thành trung tâm sản xuất hydrogen xanh của khu vực

Khánh thành Trung tâm Hydrogen Xanh Việt Nam

Chiến lược năng lượng hydrogen: Hoàn thiện chính sách, khởi động dự án

Hydrogen: "Mảnh ghép" quan trọng trong bức tranh công nghiệp không phát thải

Đình Khương