Khi quản trị trở thành lợi thế cạnh tranh

Từ cạnh tranh nguồn lực đến cạnh tranh năng lực quản trị

Trong nhiều thập niên, lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp chủ yếu đến từ tài nguyên, vốn, công nghệ và quy mô sản xuất. Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa sâu rộng, những lợi thế đó ngày càng không còn đủ để bảo đảm thành công lâu dài. Thực tiễn cho thấy không ít doanh nghiệp sở hữu nguồn lực lớn vẫn tụt lại phía sau vì thiếu một hệ thống quản trị hiệu quả, trong khi nhiều doanh nghiệp khác lại vươn lên nhờ khả năng quản trị minh bạch, linh hoạt và thích ứng nhanh với biến động thị trường.

Ngày nay, khi các dòng vốn quốc tế dịch chuyển mạnh mẽ theo các tiêu chí về minh bạch, quản trị và phát triển bền vững, chất lượng quản trị doanh nghiệp đã trở thành một loại “tài sản vô hình” đặc biệt quan trọng. Trong nhiều trường hợp, năng lực quản trị còn quyết định khả năng tiếp cận nguồn vốn. Các nhà đầu tư ngày càng coi quản trị doanh nghiệp là thước đo mức độ an toàn, tính bền vững và triển vọng tăng trưởng dài hạn.

Các quỹ đầu tư, ngân hàng phát triển, tổ chức tín dụng quốc tế hay các tập đoàn đa quốc gia không chỉ đánh giá doanh nghiệp thông qua kết quả kinh doanh hay báo cáo tài chính, mà còn xem xét cách doanh nghiệp quản trị rủi ro, công bố thông tin, bảo vệ quyền lợi cổ đông, thực hiện trách nhiệm xã hội và ứng xử với các vấn đề môi trường.

Trong bối cảnh đó, các nguyên tắc quản trị doanh nghiệp của OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế) được xem là một trong những bộ chuẩn mực tham chiếu có ảnh hưởng lớn nhất hiện nay. Bộ nguyên tắc này ngày càng trở thành điểm tham chiếu quan trọng đối với các nhà đầu tư, tổ chức tài chính và thị trường quốc tế khi đánh giá mức độ trưởng thành quản trị của doanh nghiệp.

Các nguyên tắc OECD tập trung vào những giá trị cốt lõi như bảo đảm quyền cổ đông, đối xử công bằng với các bên liên quan, nâng cao trách nhiệm của hội đồng quản trị, minh bạch thông tin và tăng cường trách nhiệm giải trình. Trong các phiên bản cập nhật gần đây, OECD tiếp tục nhấn mạnh các nội dung liên quan đến phát triển bền vững, quản trị ESG (môi trường - xã hội - quản trị), quản trị rủi ro khí hậu và chuyển dịch năng lượng.

Điều đó phản ánh một thực tế mới của kinh tế toàn cầu: nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu được đánh giá qua khả năng tạo ra lợi nhuận, thì hiện nay khả năng phát triển bền vững và thích ứng với các thách thức dài hạn cũng trở thành tiêu chí quan trọng không kém.

Đối với Việt Nam, áp dụng các chuẩn mực OECD không đơn thuần là cải thiện hoạt động quản trị doanh nghiệp. Xa hơn, đây còn là yêu cầu của tiến trình hội nhập, là công cụ để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia và xây dựng những doanh nghiệp đủ sức cạnh tranh trên quy mô khu vực và quốc tế. Điều này đã được Đảng khẳng định tại Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước khi nhấn mạnh yêu cầu đến năm 2030, “100% doanh nghiệp nhà nước thực hiện quản trị doanh nghiệp hiện đại trên nền tảng số; 100% tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước áp dụng nguyên tắc quản trị của OECD”.

Khi quản trị trở thành động lực tăng trưởng mới

Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã hình thành những tập đoàn kinh tế lớn đóng vai trò dẫn dắt các ngành, lĩnh vực then chốt của nền kinh tế. Tuy nhiên, khi bước vào giai đoạn phát triển mới, dư địa tăng trưởng dựa trên các động lực truyền thống đang dần thu hẹp. Việc mở rộng thị trường, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, thu hút nguồn lực quốc tế và đầu tư ra nước ngoài trở thành yêu cầu tất yếu.

Đoàn lãnh đạo Petrovietnam khảo sát khu vực dự kiến đầu tư dự án tại Long Sơn năm 2023

Trong bối cảnh đó, năng lực quản trị không còn chỉ là công cụ điều hành mà đã trở thành một động lực tăng trưởng mới.

Một doanh nghiệp muốn thực hiện các thương vụ mua bán - sáp nhập quốc tế, huy động vốn trên thị trường tài chính toàn cầu hay tiếp cận các nguồn tài chính xanh đều phải đáp ứng những yêu cầu ngày càng khắt khe về quản trị. Nói cách khác, quản trị tốt đang trở thành điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp mở rộng quy mô và nâng cao vị thế quốc tế.

Đối với doanh nghiệp nhà nước, yêu cầu này càng trở nên quan trọng. OECD đã xây dựng những nguyên tắc riêng đối với quản trị doanh nghiệp nhà nước, nhấn mạnh việc tách bạch chức năng chủ sở hữu và chức năng quản lý nhà nước; tăng cường tính tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình; bảo đảm cạnh tranh bình đẳng và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.

Trong số các doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn hiện nay, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) là một trong những đơn vị tiên phong triển khai đánh giá quản trị theo khung nguyên tắc OECD.

Việc triển khai đánh giá này có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một hoạt động rà soát nội bộ. Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng, yêu cầu phát triển bền vững, áp lực giảm phát thải và biến động địa chính trị ngày càng gia tăng, năng lực quản trị đang trở thành yếu tố quyết định khả năng thích ứng và phát triển của các tập đoàn năng lượng lớn.

Kết quả đánh giá cho thấy Petrovietnam đạt mức “Trên nền tảng” thang đo trưởng thành quản trị theo OECD, phản ánh việc Tập đoàn đã xây dựng được hệ thống quản trị tương đối bài bản, bảo đảm tuân thủ pháp luật và từng bước tiếp cận các thông lệ quản trị tiên tiến.

Đáng chú ý, Petrovietnam đã hình thành nhiều nền tảng quản trị quan trọng như quản trị rủi ro, hệ thống kiểm soát nội bộ, cơ chế phân định vai trò quản trị - điều hành và định hướng áp dụng các chuẩn mực báo cáo quốc tế.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa mức “Trên nền tảng” và các cấp độ trưởng thành cao hơn cũng cho thấy dư địa cải thiện còn khá lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực liên quan đến quản trị chiến lược, quản trị hội đồng, ESG và công bố thông tin theo thông lệ quốc tế. Điều này cũng phản ánh thực tế chung của nhiều doanh nghiệp Việt Nam hiện nay: quá trình chuyển đổi từ quản trị tuân thủ sang quản trị theo thông lệ quốc tế vẫn đang diễn ra và đòi hỏi những cải cách sâu rộng hơn.

Từ quản trị tuân thủ đến quản trị chiến lược

Điểm đáng chú ý trong lộ trình OECD của Petrovietnam không nằm ở các con số đánh giá mà ở định hướng chuyển đổi tư duy quản trị.

Theo Chủ tịch HĐTV Petrovietnam Lê Ngọc Sơn, việc nâng tầm quản trị theo chuẩn OECD không chỉ nhằm đáp ứng các yêu cầu mới đối với doanh nghiệp nhà nước mà còn nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, tăng cường tính minh bạch và củng cố niềm tin của nhà đầu tư, đối tác trong nước và quốc tế. Quan trọng hơn, đây là quá trình chuyển đổi từ mô hình quản trị thiên về tuân thủ sang quản trị chiến lược; từ kiểm soát bị động sang quản trị chủ động; từ xử lý rủi ro khi đã phát sinh sang nhận diện và phòng ngừa rủi ro từ sớm.

Chủ tịch HĐTV Petrovietnam Lê Ngọc Sơn: Việc nâng tầm quản trị theo chuẩn OECD không chỉ nhằm đáp ứng các yêu cầu mới về quản trị doanh nghiệp nhà nước mà còn là một nhiệm vụ chiến lược, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh

Đó cũng chính là tinh thần cốt lõi của quản trị hiện đại.

Trong môi trường kinh doanh đầy biến động, doanh nghiệp chỉ tập trung xử lý các vấn đề phát sinh sẽ luôn ở thế bị động. Ngược lại, doanh nghiệp có khả năng dự báo, nhận diện sớm rủi ro và xây dựng cơ chế giám sát hiệu quả sẽ có nhiều cơ hội tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững.

Đối với Petrovietnam, mục tiêu nâng cấp hệ thống quản trị lên cấp độ cao hơn không chỉ nhằm cải thiện hiệu quả điều hành mà còn là bước chuẩn bị cho những mục tiêu phát triển dài hạn.

Sau nửa thế kỷ hình thành và phát triển, Petrovietnam đã xây dựng được hệ sinh thái tương đối hoàn chỉnh từ tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí đến chế biến, công nghiệp khí, điện, dịch vụ kỹ thuật dầu khí và các lĩnh vực năng lượng mới.

Tuy nhiên, bối cảnh mới đang đặt ra những yêu cầu hoàn toàn khác. Bài toán bảo đảm an ninh năng lượng ngày càng phức tạp. Chuyển dịch năng lượng diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu. Các yếu tố địa chính trị tác động ngày càng sâu sắc đến thị trường năng lượng.

Trong bối cảnh đó, việc mở rộng đầu tư quốc tế, tham gia các dự án năng lượng ngoài khơi, phát triển chuỗi giá trị năng lượng xuyên biên giới và tiếp cận các nguồn vốn xanh sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Nhưng để tham gia vào những sân chơi đó, điều kiện tiên quyết là doanh nghiệp phải đáp ứng các chuẩn mực quản trị quốc tế.

Theo lộ trình đang được triển khai, Petrovietnam sẽ tiếp tục hoàn thiện khung quản trị theo hướng chuyên nghiệp hóa, chuẩn hóa hệ thống tiêu chí quản trị theo OECD, tăng cường công bố thông tin, nâng cao chất lượng báo cáo và thúc đẩy tích hợp ESG vào chiến lược phát triển của các đơn vị thành viên.

Đó không đơn thuần là những giải pháp kỹ thuật quản trị mà là quá trình xây dựng nền tảng để doanh nghiệp đủ điều kiện tham gia sâu hơn vào thị trường khu vực và toàn cầu.

Trong ngành năng lượng, nơi mỗi dự án có thể kéo dài hàng chục năm với quy mô đầu tư hàng tỉ USD, niềm tin luôn là nguồn vốn quan trọng nhất. Niềm tin của nhà đầu tư, tổ chức tài chính, đối tác chiến lược và thị trường không thể được tạo ra bằng những tuyên bố, mà phải được xây dựng từ một hệ thống quản trị minh bạch, chuyên nghiệp và hiệu quả.

Việc áp dụng khung quản trị OECD được kỳ vọng sẽ giúp Petrovietnam tối ưu hóa nguồn lực, nâng cao năng lực chống chịu trước biến động thị trường và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững. Quan trọng hơn, đây là nền tảng để Petrovietnam hiện thực hóa mục tiêu trở thành tập đoàn công nghiệp - năng lượng quốc gia hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao trong khu vực, từng bước gia nhập nhóm Fortune Global 500 và đóng góp vào mục tiêu phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam vào năm 2050.

Nhìn rộng hơn, câu chuyện OECD của Petrovietnam không chỉ là câu chuyện của một tập đoàn năng lượng. Đó là hình ảnh thu nhỏ của quá trình nâng cấp năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn hội nhập sâu rộng.

Trong một thế giới mà các dòng vốn, công nghệ và cơ hội đầu tư ngày càng dịch chuyển theo những chuẩn mực minh bạch và phát triển bền vững, lợi thế cạnh tranh không còn chỉ nằm ở quy mô tài sản hay nguồn lực nắm giữ. Khả năng quản trị hiệu quả, kiểm soát rủi ro, bảo đảm trách nhiệm giải trình và tạo dựng niềm tin mới là những yếu tố quyết định vị thế doanh nghiệp trong dài hạn. Vì vậy, tiếp cận các nguyên tắc quản trị OECD không chỉ là yêu cầu của hội nhập mà còn là quá trình xây dựng nền tảng để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Quản trị rủi ro theo nguyên tắc OECD: Hiệu lực vận hành và trưởng thành có kiểm chứng

Petrovietnam nâng tầm quản trị theo nguyên tắc OECD

Quản trị theo OECD: “Ngôn ngữ toàn cầu” để Petrovietnam nâng tầm hội nhập

Người đại diện của Petrovietnam trong giai đoạn mới: Dẫn dắt và tạo giá trị

OECD là “đòn bẩy” để Petrovietnam vươn tầm quốc tế

Thanh Ngọc