Luật Dầu khí (sửa đổi): Cánh cửa rộng mở

Điểm đáng chú ý của Luật lần này không chỉ ở việc tháo gỡ những vướng mắc của hoạt động dầu khí, mà sâu hơn là đổi mới phương thức quản trị: đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, giao thêm thẩm quyền cho Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PETROVIETNAM), đồng thời mở rộng không gian phát triển cho những lĩnh vực mới như năng lượng ngoài khơi, thu giữ và lưu trữ carbon (CCS), dịch vụ kỹ thuật công nghệ cao.

Có thể nói, Luật đã mở thêm một cánh cửa. Tuy nhiên, cánh cửa càng rộng thì yêu cầu càng lớn. Trao thêm quyền cho PETROVIETNAM không phải là thiết lập một “đặc quyền”, mà là tạo thêm không gian hành động, đồng thời đặt lên vai Tập đoàn một chuẩn mực trách nhiệm cao hơn.

Trong quá trình thảo luận tại nghị trường, các đại biểu nhấn mạnh rằng, việc phân cấp, phân quyền mạnh hơn trước xuất phát từ những thay đổi của ngành dầu khí và nền kinh tế. Những mỏ dễ khai thác ngày càng ít; nhiều mỏ hiện hữu bước vào giai đoạn suy giảm; các nguồn tài nguyên mới phần lớn nằm ở vùng nước sâu, xa bờ, điều kiện địa chất và kỹ thuật phức tạp. Trong khi đó, đất nước đang đặt mục tiêu tăng trưởng cao, nhu cầu năng lượng ngày càng lớn, yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng ngày càng cấp thiết.

Điểm đáng chú ý của Luật Dầu khí lần này không chỉ ở việc tháo gỡ những vướng mắc của hoạt động dầu khí, mà sâu hơn là đổi mới phương thức quản trị.

Đối với một ngành công nghiệp mà mỗi quyết định đều liên quan đến nguồn vốn lớn, công nghệ cao, tiềm ẩn nhiều rủi ro và thời gian triển khai kéo dài, nếu một công việc chuyên môn phải đi qua quá nhiều tầng nấc hành chính thì chính thời gian sẽ trở thành một loại chi phí. Một ngày chậm quyết định có thể là một ngày chậm tiến độ, một cơ hội đầu tư bị bỏ lỡ có thể không quay trở lại.

Bởi vậy, phân cấp, phân quyền trong Luật Dầu khí (sửa đổi) trước hết là yêu cầu về tốc độ phát triển. Theo Luật mới, quản lý nhà nước về dầu khí được phân định theo hướng rõ hơn về chức năng, thẩm quyền và trách nhiệm. Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ quyết định những vấn đề vĩ mô, chiến lược, gắn với phân lô dầu khí, chính sách ưu đãi và những vấn đề liên quan đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại. Cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành thực hiện chức năng quản lý, kiểm tra, giám sát theo thẩm quyền. PETROVIETNAM được giao thêm nhiều nhiệm vụ chuyên môn, kỹ thuật với tư cách đại diện nước chủ nhà.

Cụ thể, PETROVIETNAM được phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu và kết quả lựa chọn nhà thầu để ký hợp đồng dầu khí, cùng với một số báo cáo về tài nguyên, trữ lượng; kế hoạch đại cương phát triển mỏ, kế hoạch khai thác sớm, kế hoạch phát triển mỏ... Tập đoàn cũng được giao xử lý một số nội dung trong quá trình thực hiện hợp đồng, chuyển giao hợp đồng dầu khí và khai thác tận thu mỏ, cụm mỏ, lô dầu khí.

Đây không đơn giản là chuyển một chữ ký từ cơ quan này sang cơ quan khác. Bản chất của sự chuyển dịch ở đây là quyền quyết định về đúng nơi có năng lực chuyên môn, dữ liệu và kinh nghiệm. Một mỏ dầu không thể được quản trị hiệu quả chỉ bằng những quy trình hành chính. Dưới lòng đất là cấu trúc địa chất phức tạp, ngoài biển là những công trình công nghệ cao, mỗi dự án có những điều kiện riêng. Những quyết định kỹ thuật cần được đưa đến gần hiện trường hơn, gần dữ liệu hơn, gần người chịu trách nhiệm hơn.

Đó chính là tinh thần của một nền quản trị hiện đại: Việc gì cấp nào làm tốt nhất thì giao cho cấp đó; quyền hạn đến đâu, trách nhiệm phải đến đó.

Luật Dầu khí (sửa đổi) mở rộng không gian cho CCS và năng lượng ngoài khơi.

Nhưng đây cũng là lúc cần nhìn thật rõ mặt thứ hai của phân quyền. Phân quyền không đồng nghĩa với giảm kiểm soát, càng không phải là “trao quyền rồi buông”. Ngược lại, quyền được trao càng cụ thể thì yêu cầu kiểm soát càng thực chất. Quản lý nhà nước không nhất thiết phải kiểm soát từng bước đi, từng hồ sơ, từng chữ ký. Điều quan trọng hơn là kiểm soát bằng pháp luật, tiêu chuẩn, dữ liệu, quản trị rủi ro, minh bạch, hậu kiểm và trách nhiệm giải trình. Đây cũng là định hướng được đặt ra trong quá trình thảo luận Luật, với yêu cầu vừa phân cấp, phân quyền mạnh, vừa bảo đảm kiểm soát rủi ro và an toàn pháp lý.

Có thể hình dung, phân quyền không phải là tháo dây cương để con ngựa tự chạy. Đó là thay một cách điều khiển nặng nề bằng một phương thức điều hành thông minh hơn. Nhà nước vẫn giữ “tay lái” ở những vấn đề chiến lược, còn quyền xử lý công việc chuyên môn được đưa về đúng nơi có đủ năng lực. Kiểm soát không mất đi mà chuyển từ kiểm soát bằng tầng nấc sang kiểm soát bằng luật lệ, dữ liệu, kết quả và trách nhiệm.

Vì thế, quyền phải đi cùng năng lực.

PETROVIETNAM được trao thêm thẩm quyền bởi Tập đoàn có lợi thế về chuyên môn, kinh nghiệm và dữ liệu dầu khí tích lũy qua nhiều thập niên. Nhưng kinh nghiệm chỉ thực sự trở thành sức mạnh khi được nâng cấp thành năng lực quản trị hiện đại. Quyền phê duyệt phải đi cùng năng lực đánh giá. Quyền quyết định phải đi cùng khả năng dự báo. Quyền chủ động phải đi cùng năng lực quản trị rủi ro. Quyền được trao phải được bảo đảm bằng đội ngũ có trình độ, hệ thống dữ liệu tin cậy và công nghệ đủ mạnh.

Nói cách khác, trao quyền cho PETROVIETNAM không chỉ là trao thêm thẩm quyền pháp lý, mà là đặt ra yêu cầu nâng cấp năng lực quản trị tương ứng với thẩm quyền.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mà khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng giữ vai trò quan trọng. Dầu khí hôm nay không còn chỉ là câu chuyện tìm dầu, hút dầu và bán dầu. Đó là câu chuyện về dữ liệu địa chất, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, công nghệ biển sâu, vật liệu mới, công nghệ giảm phát thải và những chuỗi giá trị năng lượng mới. Khi công nghệ làm thay đổi tốc độ của thế giới, thể chế cũng phải tạo ra một tốc độ quản trị tương ứng.

Đó cũng là lý do Luật mở rộng không gian cho CCS và năng lượng ngoài khơi. Đây không chỉ là sự bổ sung một số lĩnh vực mới vào phạm vi điều chỉnh của pháp luật, mà là dấu hiệu của sự chuyển dịch trong tư duy phát triển, từ khai thác đơn thuần tài nguyên dầu khí sang kiến tạo một hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng rộng lớn hơn.

Như vậy, cánh cửa được mở ở đây không chỉ dành cho những dự án dầu khí hôm nay, mà còn cho những nguồn lực của ngày mai. Đích đến của phân cấp, phân quyền vì thế cũng cần được nhìn rộng hơn việc rút ngắn một quy trình hay giảm một thủ tục. Đích đến là giải phóng nguồn lực để phát triển. Khi quyền được đặt đúng chỗ, quyết định nhanh hơn. Quyết định nhanh hơn, thời gian và chi phí được tiết giảm. Nguồn lực được khơi thông, dự án được triển khai sớm hơn.

Đó là một chuỗi logic rất rõ. Phân quyền để quyết định nhanh hơn, từ đó khơi thông nguồn lực, tạo tăng trưởng. Điểm mấu chốt là tăng trưởng phải đi cùng an ninh năng lượng, chuyển dịch xanh, tự chủ công nghệ và phát triển bền vững.

	Quốc hội thông qua Luật Dầu khí (sửa đổi)
	Khơi thông nguồn lực, tạo sức bật mới cho an ninh năng lượng
	Luật Dầu khí (sửa đổi): Trao thêm quyền, mở dư địa phát triển cho PETROVIETNAM

Hải Đường