Luật Dầu khí (sửa đổi): Trao thêm quyền, mở dư địa phát triển cho PETROVIETNAM

Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất Quốc hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua Luật Dầu khí (sửa đổi) năm 2026 với tỷ lệ tán thành cao. (Ảnh: Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh)

Trao quyền chủ động, khơi thông hoạt động dầu khí

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất của Luật Dầu khí (sửa đổi) là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, giao cho Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PETROVIETNAM) thực hiện nhiều nhiệm vụ chuyên môn, kỹ thuật trong hoạt động dầu khí.

Theo đó, PETROVIETNAM được giao phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu và kết quả lựa chọn nhà thầu để ký hợp đồng dầu khí; một số báo cáo về tài nguyên, trữ lượng; kế hoạch đại cương phát triển mỏ, kế hoạch khai thác sớm, kế hoạch phát triển mỏ; kế hoạch thu dọn công trình dầu khí và một số điều chỉnh thuộc thẩm quyền.

Tập đoàn cũng được giao xử lý một số nội dung trong quá trình thực hiện hợp đồng, chuyển giao hợp đồng dầu khí và khai thác tận thu mỏ, cụm mỏ, lô dầu khí.

Việc giao thêm thẩm quyền cho PETROVIETNAM xuất phát từ đặc thù chuyên ngành sâu của hoạt động dầu khí, trong đó nhiều vấn đề đòi hỏi năng lực kỹ thuật, kinh nghiệm và dữ liệu chuyên ngành mà Tập đoàn có lợi thế.

Về thực chất, cơ chế này giúp giảm các khâu trung gian, rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao tính chủ động của PETROVIETNAM trong tổ chức hoạt động dầu khí.

Đây cũng là thay đổi quan trọng về phương thức quản lý, từ việc xử lý nặng về thủ tục sang tăng quyền chủ động gắn với trách nhiệm và kiểm soát.

Việc phân quyền không làm thay đổi nguyên tắc Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về dầu khí, Bộ Công Thương là cơ quan quản lý nhà nước về dầu khí theo phân công của Chính phủ. PETROVIETNAM thực hiện nhiệm vụ trong phạm vi Luật quy định, đi cùng yêu cầu công khai, minh bạch, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Cùng với tăng quyền chủ động, Luật cũng hoàn thiện chính sách ưu đãi theo hướng phù hợp với mức độ rủi ro và hiệu quả kinh tế của từng lô, mỏ dầu khí. Các khu vực nước sâu, xa bờ, địa chất phức tạp, dầu khí phi truyền thống hoặc những dự án có yêu cầu đặc thù về quốc phòng, an ninh, đối ngoại được tính đến trong thiết kế chính sách.

Đặc biệt, Luật thể chế hóa chính sách ưu đãi đối với phát triển, khai thác mỏ dầu khí cận biên và hoạt động nâng cao hệ số thu hồi dầu khí.

Đây là cơ sở quan trọng để PETROVIETNAM có thêm điều kiện phát triển những mỏ có quy mô nhỏ, điều kiện khai thác khó khăn hoặc hiệu quả đầu tư thấp, qua đó hạn chế nguy cơ bỏ lại tài nguyên trong lòng đất.

Việc ban hành cơ chế ưu đãi hợp lý cho các mỏ cận biên được kỳ vọng sẽ cải thiện dòng vốn đầu tư, tận dụng tốt hạ tầng hiện có và kéo dài thời gian vận hành. Bên cạnh đó, các chính sách nâng cao hệ số thu hồi dầu khí sẽ thúc đẩy việc khai thác triêt để nguồn tài nguyên tại những mỏ đang hoạt động, từ đó giữ vững sản lượng và tối ưu hóa giá trị nguồn tài nguyên.

Luật cũng cho phép Thủ tướng Chính phủ quyết định áp dụng các ưu đãi đầu tư khác trong trường hợp cần khuyến khích phát triển dự án dầu khí đặc biệt quan trọng. Quy định này tạo thêm dư địa để xử lý những dự án có tính chất đặc thù, quy mô lớn hoặc có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh năng lượng quốc gia.

Mở không gian sang năng lượng mới và dịch vụ công nghệ cao

Không chỉ tháo gỡ cho hoạt động dầu khí truyền thống, Luật Dầu khí (sửa đổi) còn mở thêm hướng phát triển mới cho PETROVIETNAM khi bổ sung quy định khung về thu giữ và lưu trữ carbon (CCS) gắn với hoạt động dầu khí.

Các hoạt động thu giữ, xử lý, vận chuyển, bơm ép và CCS trong các thành tạo địa chất được đưa vào phạm vi điều chỉnh của Luật.

Quy định này có ý nghĩa đối với PETROVIETNAM bởi Tập đoàn đang sở hữu nhiều lợi thế về dữ liệu địa chất, năng lực công trình biển, cơ sở hạ tầng dầu khí và nguồn nhân lực kỹ thuật. Các mỏ dầu khí suy giảm hoặc đã cạn kiệt, cùng hạ tầng hiện có, có thể được nghiên cứu tận dụng cho các hoạt động CCS phù hợp.

Cùng với CCS, Luật bổ sung cơ chế phát triển công trình năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí.

ĐBQH, Chủ tịch HĐTV PETROVIETNAM Lê Ngọc Sơn (bên trái) cùng Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tại hội trường Quốc hội.

Đây là hướng mở rộng đáng chú ý đối với PETROVIETNAM trong bối cảnh không gian phát triển của ngành năng lượng đang thay đổi. Từ lợi thế về công nghệ, nhân lực, hạ tầng và kinh nghiệm triển khai các công trình biển, Tập đoàn có điều kiện tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị năng lượng mới, nhất là năng lượng ngoài khơi và CCS.

Một nội dung khác có ý nghĩa đối với PETROVIETNAM là Luật bổ sung chính sách riêng khuyến khích phát triển dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao.

Chính sách này hướng tới nâng cao năng lực tự chủ, tăng tỷ lệ nội địa hóa và mở rộng dịch vụ dầu khí ra thị trường nước ngoài.

Đối với PETROVIETNAM, chính sách này tạo thêm cơ sở để phát huy năng lực của hệ sinh thái dịch vụ dầu khí, nâng tỷ lệ nội địa hóa và từng bước đưa các sản phẩm, dịch vụ kỹ thuật có hàm lượng công nghệ cao ra thị trường nước ngoài. Qua đó, giá trị tạo ra từ chuỗi dầu khí không chỉ nằm ở khai thác tài nguyên mà còn được mở rộng sang các lĩnh vực công nghiệp, kỹ thuật và dịch vụ có giá trị gia tăng cao.

Gỡ vướng, tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới

Luật Dầu khí (sửa đổi) cũng làm rõ hơn chức năng của PETROVIETNAM trong thực hiện các nhiệm vụ được Chính phủ giao theo quy định của Luật Dầu khí, đồng thời phân định với vai trò sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước.

Đáng chú ý, Luật bổ sung điều khoản chuyển tiếp cho phép xử lý các khoản chi phí, nghĩa vụ thuộc trách nhiệm của nước chủ nhà mà PETROVIETNAM đã thực hiện thay trước thời điểm Luật Dầu khí năm 2022 có hiệu lực nhưng đến nay chưa được xử lý.

Quy định này có ý nghĩa thiết thực trong việc tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong quá trình PETROVIETNAM thực hiện vai trò đại diện nước chủ nhà.

Việc có cơ sở pháp lý để xử lý các khoản chi phí, nghĩa vụ này sẽ góp phần làm rõ trách nhiệm giữa Nhà nước và doanh nghiệp, bảo đảm PETROVIETNAM thực hiện nhiệm vụ được giao nhưng không phải gánh những nghĩa vụ không thuộc bản chất hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Luật Dầu khí (sửa đổi) mở thêm hướng phát triển mới cho PETROVIETNAM khi bổ sung quy định khung về CCS gắn với hoạt động dầu khí. (Ảnh minh họa)

Nhìn tổng thể, Luật Dầu khí (sửa đổi) đang tạo một nền tảng pháp lý thuận lợi hơn cho PETROVIETNAM trên cả hai phương diện: nâng cao quyền chủ động trong hoạt động dầu khí cốt lõi và mở rộng không gian phát triển sang các lĩnh vực năng lượng mới. Từ khai thác hiệu quả hơn tài nguyên hiện hữu, xử lý các vướng mắc về nghĩa vụ nước chủ nhà đến phát triển CCS, năng lượng ngoài khơi và dịch vụ kỹ thuật công nghệ cao, các cơ chế mới tạo thêm dư địa để Tập đoàn khơi thông nguồn lực và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Tuy nhiên, giá trị của Luật chỉ thực sự được phát huy khi các quy định mới được cụ thể hóa đầy đủ bằng các nghị định, thông tư hướng dẫn và được tổ chức thực hiện thống nhất trên thực tế. Đây là điều kiện quan trọng để PETROVIETNAM chuyển những quyền hạn, cơ chế và dư địa mới được luật hóa thành năng lực cạnh tranh, động lực tăng trưởng và đóng góp lớn hơn cho an ninh năng lượng quốc gia.

UBTVQH thống nhất trình Quốc hội xem xét, biểu quyết thông qua dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi)

Hôm nay, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Dầu khí (sửa đổi)

Quốc hội thông qua Luật Dầu khí (sửa đổi)

Khơi thông nguồn lực, tạo sức bật mới cho an ninh năng lượng

Mạnh Tưởng