Quản trị năng lượng!

Năm 2026, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3% so với năm trước

Tăng trưởng đặt ra yêu cầu mới

Những tháng đầu năm 2026, nền kinh tế duy trì đà tăng trưởng cao. GDP 9 tháng tăng 9,01%; riêng quý III tăng 9,95%. Chỉ số sản xuất công nghiệp 10 tháng tăng 12,4%. Cùng với nhịp độ sản xuất, nhu cầu sử dụng điện tiếp tục gia tăng.

Theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), sản lượng điện thương phẩm 10 tháng tăng 9,84% so với cùng kỳ. Trong đó, nhóm thương mại, dịch vụ tăng 13,8%; quản lý và tiêu dùng dân cư tăng 9,91%; công nghiệp, xây dựng tăng 8,84%.

Những con số này cho thấy mối liên hệ trực tiếp giữa tăng trưởng kinh tế và nhu cầu năng lượng. Khi sản xuất, dịch vụ mở rộng, điện năng không chỉ cần đủ về sản lượng mà còn phải được cung ứng liên tục, ổn định và bảo đảm chất lượng. Bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể tác động đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và mục tiêu tăng trưởng.

Năm 2026, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3% so với năm trước. Công suất phụ tải cực đại toàn hệ thống đạt 57.537 MW vào ngày 24/6/2026. Quy mô phụ tải ngày càng lớn đặt ra yêu cầu cao hơn về khả năng đáp ứng, dự phòng và vận hành hệ thống.

Áp lực này sẽ tiếp tục gia tăng trong năm 2027 và những năm tiếp theo. Tại Hội nghị về phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia và công tác bảo đảm cung ứng điện năm 2027-2028 ngày 7/11/2026, Bộ Công Thương dự báo nhu cầu điện năm 2027 tăng khoảng 10% trên nền phụ tải cao của năm 2026. Trong khi đó, các nguồn điện nền mới cần thêm thời gian đầu tư; El Nino có thể kéo dài đến khoảng tháng 6/2027, tiếp tục gây bất lợi cho thủy văn.

Biến động địa chính trị cũng tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng và giá than, LNG nhập khẩu. Hội nghị nhận định, việc vận hành hệ thống điện năm 2028 có thể còn khó khăn hơn năm 2027.

Các sức ép này có quan hệ chặt chẽ với nhau. Thủy điện suy giảm làm tăng nhu cầu huy động các nguồn khác, kéo theo áp lực về nhiên liệu và chi phí. Dự án nguồn hoặc lưới điện chậm tiến độ có thể ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng phụ tải tại những khu vực nhu cầu cao. Trong khi đó, Việt Nam vẫn là nước nhập khẩu ròng năng lượng sơ cấp, với tỷ lệ khoảng 44%, nên khả năng cung ứng trong nước chịu tác động đáng kể từ thị trường quốc tế.

Vì vậy, bảo đảm năng lượng không thể chỉ trông vào việc bổ sung nguồn cung hoặc xử lý khi thiếu hụt xảy ra. Yêu cầu đặt ra là phải dự báo sớm, nhận diện những điểm mất cân đối và chủ động phương án ứng phó trước khi rủi ro tác động đến toàn hệ thống.

Quản trị đồng bộ toàn hệ thống

An ninh năng lượng không chỉ được quyết định bởi tổng công suất nguồn điện hay sản lượng nhiên liệu có thể huy động. Nguồn điện phải vận hành đúng tiến độ; lưới điện đủ khả năng truyền tải, giải tỏa công suất; nhiên liệu được cung ứng liên tục; phương thức vận hành thích ứng với biến động phụ tải. Một mắt xích không theo kịp có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của toàn hệ thống.

Quản trị năng lượng phải đi liền với tổ chức thực hiện

Đó cũng là yêu cầu cốt lõi của quản trị năng lượng: nhìn nhận toàn bộ chuỗi cung ứng trong mối liên kết, thay vì quản lý từng khâu riêng lẻ. Quy hoạch nguồn điện phải gắn với quy hoạch lưới điện và khả năng cung ứng nhiên liệu. Kế hoạch huy động cần tính đến thủy văn, diễn biến thị trường và nhu cầu phụ tải. Tiến độ dự án phải được xem xét trong tương quan với yêu cầu vận hành chung, không chỉ theo kế hoạch của từng chủ đầu tư.

Cách tiếp cận này đòi hỏi phân định rõ vai trò, trách nhiệm của từng chủ thể. Doanh nghiệp chịu trách nhiệm đầu tư, sản xuất, kinh doanh và vận hành công trình. Cơ quan quản lý nhà nước xây dựng chính sách, quy hoạch, cơ chế; đồng thời tổ chức điều phối, giám sát để các nguồn lực được triển khai thống nhất, phục vụ mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Trong đó, Bộ Công Thương giữ vai trò kết nối các khâu của hệ thống, phối hợp giữa cơ quan quản lý, địa phương và doanh nghiệp; kịp thời nhận diện, tháo gỡ những vướng mắc về cơ chế, nguồn lực và tiến độ. Vai trò này không thay thế trách nhiệm của doanh nghiệp, mà bảo đảm các quyết định về quy hoạch, đầu tư và vận hành được đặt trong một phương án tổng thể.

Thực tế, rủi ro năng lượng có thể hình thành từ rất lâu trước khi xảy ra thiếu điện hay thiếu nhiên liệu. Một dự án chậm thủ tục, công trình truyền tải chưa đồng bộ với nguồn điện, phương án cung ứng nhiên liệu chưa đầy đủ hoặc dự báo phụ tải thiếu sát thực tế đều có thể trở thành điểm nghẽn. Nếu không được theo dõi và xử lý kịp thời, những vướng mắc riêng lẻ sẽ tích tụ thành rủi ro chung.

Bởi vậy, quản trị năng lượng phải đi liền với tổ chức thực hiện. Quy hoạch cần được cụ thể hóa thành dự án có khả năng triển khai; kế hoạch phải gắn với nguồn lực, tiến độ và trách nhiệm; cơ chế điều phối phải bảo đảm các chủ thể cùng hành động theo mục tiêu chung. Hiệu quả quản trị không chỉ nằm ở chính sách hay phương án được ban hành, mà ở khả năng đưa quyết định vào thực tiễn và kiểm soát đến cùng.

Chủ động điều hành, kiểm soát rủi ro

Công tác chuẩn bị cho năm 2027 đã được Bộ Công Thương triển khai từ sớm. Ngay từ tháng 5/2026, Bộ đã chỉ đạo Cục Điện lực và NSMO tính toán, đánh giá khả năng cung ứng điện cho hai năm tiếp theo.

Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị về phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia và công tác bảo đảm cung ứng điện năm 2027-2028

Tại hội nghị ngày 7/11, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng yêu cầu hoàn thiện phương thức vận hành hệ thống điện năm 2027, tính đến năm 2028 và tầm nhìn dài hạn hơn. Các kịch bản cơ sở, điều hành và kiểm tra phải được xây dựng cho cao điểm mùa khô, kể cả tình huống nhiều sự cố xảy ra đồng thời. Bộ cũng đặt yêu cầu đưa công nghệ bản sao số (Digital Twins) vào vận hành chậm nhất trong quý I/2027, phục vụ dự báo, mô phỏng và hỗ trợ ra quyết định.

Từ thực tiễn điều hành năm 2026, Bộ trưởng nhấn mạnh bài học phải chủ động nhận diện rủi ro, xây dựng phương án kiểm soát và phối hợp thống nhất trong tổ chức thực hiện. Với năm 2027, yêu cầu được cụ thể hóa bằng ma trận công việc gắn với ma trận trách nhiệm và ma trận rủi ro. Mỗi nhiệm vụ phải có đầu mối, thời hạn và trách nhiệm rõ ràng; các công trình nguồn, lưới dự kiến vận hành trong năm phải được kiểm soát theo từng mốc tiến độ.

Đây là bước chuyển từ giao nhiệm vụ sang quản trị bằng trách nhiệm và kết quả thực hiện. Phương án vận hành cũng không chỉ tập trung vào phía cung, mà phải tính đến khả năng quản lý nhu cầu sử dụng điện. Năm 2027, ngành điện đặt mục tiêu giảm tối thiểu khoảng 3.000 MW công suất đỉnh tại miền Bắc thông qua điều chỉnh phụ tải và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả. Giải pháp này có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh đầu tư nguồn và lưới điện mới cần thời gian, trong khi nhu cầu tiếp tục tăng.

Cùng với đó, các nhiệm vụ tích nước hồ thủy điện, bảo đảm nguồn than, khí, dầu; đẩy nhanh kết nối hạ tầng khí; triển khai công trình truyền tải và phát triển giải pháp lưu trữ năng lượng cần được đặt trong một kế hoạch điều hành thống nhất. Mỗi giải pháp chỉ phát huy hiệu quả khi được triển khai đúng thời điểm, gắn với nhu cầu và khả năng đáp ứng của các khâu còn lại.

Những yêu cầu này cho thấy công tác điều hành đang chuyển từ ứng phó sang phòng ngừa, từ xử lý từng vấn đề riêng lẻ sang kiểm soát rủi ro toàn hệ thống. Dự báo đúng là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Quan trọng hơn là phải xác định được ai chịu trách nhiệm, nguồn lực nào được huy động, tiến độ ra sao và phương án nào được kích hoạt khi tình huống bất lợi xảy ra.

Tăng trưởng cao trong năm 2027 và những năm tiếp theo không chỉ đòi hỏi mở rộng quy mô cung ứng năng lượng, mà còn đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng quản trị. Nguồn lực đầu tư, hạ tầng và công nghệ tạo nền tảng cho phát triển; năng lực kết nối các nguồn lực, tổ chức thực hiện và kiểm soát rủi ro quyết định hiệu quả của toàn hệ thống.

Bảo đảm năng lượng vì thế không phải nhiệm vụ riêng của ngành điện hay từng doanh nghiệp, mà là bài toán quản trị tổng thể. Khi chính sách, quy hoạch, đầu tư và vận hành được kết nối; trách nhiệm được xác định rõ và rủi ro được kiểm soát từ sớm, năng lượng mới thực sự trở thành nền tảng, điểm tựa cho tăng trưởng!

Thanh Ngọc

	PETROVIETNAM kiến tạo chuỗi giá trị điện khí, tiếp sức tăng trưởng
	PETROVIETNAM: Chuyển hóa nền tảng thành động lực tăng trưởng mới
	Giá điện và bài toán nguồn lực
	Dấu ấn từ sự đổi mới tư duy quản trị hệ thống điện
	Giữ “mạch máu” và “hơi thở” của nền kinh tế