Từ "quản trị khủng hoảng" đến "kiến tạo tương lai": Bài học từ câu chuyện của PETROVIETNAM

15:04 | 23/09/2026

64 lượt xem

a a

(PetroTimes) - Từ câu chuyện của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam ((PETROVIETNAM), TS. Đoàn Đức Thuận, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh đưa ra bài học về “tư duy tương lai” trong bức tranh những xu hướng lớn đang định hình lại thế giới và Việt Nam.

Từ “quản trị khủng hoảng” đến “kiến tạo tương lai”: Bài học nhìn từ PETROVIETNAM

TS. Đoàn Đức Thuận, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh: Câu chuyện của PETROVIETNAM là một bài học tiêu biểu về ứng phó biến động thị trường.

Thấy gì từ kinh nghiệm ứng phó biến động của PETROVIETNAM

Tại Diễn đàn Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh ngày 23/9, TS. Đoàn Đức Thuận đã nhắc đến câu chuyện của PETROVIETNAM là một bài học tiêu biểu về ứng phó biến động thị trường.

Theo ông Thuận, trong vài năm qua, ngành năng lượng toàn cầu liên tiếp trải qua những cú sốc lớn. Đại dịch COVID-19 khiến nhu cầu năng lượng suy giảm mạnh, thị trường dầu mỏ biến động chưa từng có. Sau đó, xung đột địa chính trị tiếp tục làm đảo lộn dòng chảy thương mại dầu khí, gây sức ép lên giá năng lượng, nguồn cung và chuỗi logistics toàn cầu.

Đứng trong tâm điểm của những biến động đó, PETROVIETNAM không chỉ phải duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh, bảo đảm dòng tiền và hiệu quả đầu tư, mà còn phải thực hiện những nhiệm vụ gắn với an ninh năng lượng và các mục tiêu phát triển của đất nước.

Điều đáng chú ý là sau mỗi cú sốc, yêu cầu đặt ra không đơn thuần là “vượt qua” mà phải tìm ra giải pháp để chuẩn bị cho cú sốc tiếp theo. Đó cũng là bước chuyển từ quản trị khủng hoảng (Crisis Management) sang tư duy chiến lược (Strategic Foresight).

TS. Thuận phân tích, nếu dự báo truyền thống (Forecast) thường kéo dài từ quá khứ đến hiện tại để hình dung tương lai, Foresight đặt một câu hỏi khác: Điều gì có thể xảy ra? Những thay đổi nào có thể làm đảo chiều chiến lược hiện tại? Và cần chuẩn bị năng lực gì ngay từ hôm nay?

Với PETROVIETNAM, câu hỏi ấy càng có ý nghĩa khi Tập đoàn vừa phải bảo đảm vai trò trong hệ thống năng lượng hiện tại, vừa phải chuẩn bị cho một hệ sinh thái năng lượng với LNG, năng lượng tái tạo, hydrogen, nhiên liệu carbon thấp hay CCUS.

Báo cáo Mega Trends & Strategic Foresight 2026 - “Bức tranh các xu hướng lớn định hình lại thế giới và Việt Nam”.

Mega Trends 2026 và bài toán “đọc trước” những biến động mới

Những gợi mở từ kinh nghiệm của PETROVIETNAM là nội dung được TS. Đoàn Đức Thuận đặt ra trong Báo cáo Mega Trends & Strategic Foresight 2026 - “Bức tranh các xu hướng lớn định hình lại thế giới và Việt Nam”.

Báo cáo tiếp cận tương lai không phải như một đường thẳng được kéo dài từ quá khứ, mà như một không gian có nhiều khả năng. Các xu hướng lớn về địa chính trị, công nghệ, kinh tế, xã hội, môi trường và năng lượng đang đồng thời tác động, tạo ra những thay đổi có thể làm dịch chuyển lợi thế cạnh tranh của quốc gia, địa phương và doanh nghiệp.

Trong bối cảnh đó, Foresight không phải là việc “đoán đúng” tương lai. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng nhận diện các tín hiệu thay đổi, xây dựng kịch bản, kiểm tra mức độ chống chịu và chủ động điều chỉnh chiến lược.

Các lăng kính Hindsight, Insight, Oversight và Foresight vì vậy có thể được sử dụng như một hệ thống để nhìn lại những gì đã xảy ra, hiểu sâu bản chất vấn đề, phát hiện những "điểm mù" và chuẩn bị cho những khả năng chưa xuất hiện.

Cách tiếp cận này không chỉ dành cho chính phủ hay các tập đoàn lớn. Ở cấp quốc gia, nó giúp nhận diện những thay đổi có thể tác động tới mô hình tăng trưởng. Ở cấp địa phương, nó hỗ trợ lựa chọn không gian phát triển phù hợp. Với doanh nghiệp, đây là cơ sở để quyết định nên đầu tư vào đâu, duy trì năng lực nào và chuẩn bị cho sự thay đổi nào?

Giá trị nằm ở đâu?

Một vấn đề quan trọng khác được TS Thuận đặt ra là: Ai thực sự nắm giữ giá trị trong một chuỗi giá trị đang ngày càng phân mảnh và toàn cầu hóa?

Khái niệm “Đường cong nụ cười” (Smile Curve) cho thấy giá trị gia tăng thường tập trung ở các khâu đầu chuỗi như nghiên cứu, công nghệ, thiết kế và ở cuối chuỗi như thương hiệu, marketing, dịch vụ; trong khi các khâu sản xuất, gia công thuần túy thường chịu sức ép lớn hơn về biên lợi nhuận.

PETROVIETNAM góp phần ổn định thị trường xăng dầu trước những biến động.

Đặt trong bối cảnh Việt Nam, câu chuyện không chỉ là tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, mà là làm thế nào để giữ lại nhiều hơn phần giá trị được tạo ra.

Điều này đặc biệt quan trọng với những ngành có chu kỳ đầu tư dài và hàm lượng công nghệ cao như năng lượng. Nếu chỉ dừng ở khai thác tài nguyên hoặc thực hiện những khâu có giá trị gia tăng thấp, dư địa phát triển sẽ bị giới hạn. Ngược lại, làm chủ công nghệ, dữ liệu, thiết kế, dịch vụ kỹ thuật, thương hiệu và các giải pháp năng lượng mới sẽ mở ra khả năng dịch chuyển lên những nấc thang giá trị cao hơn.

Bởi vậy, Foresight không chỉ trả lời câu hỏi “Tương lai sẽ như thế nào?”, mà còn phải trả lời câu hỏi “Việt Nam muốn đứng ở đâu trong tương lai đó?”.

Từ góc nhìn này, TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh cho rằng, câu chuyện của PETROVIETNAM có thể được nhìn nhận rộng hơn một quá trình ứng phó với khủng hoảng.

TS. Võ Trí Thành cho rằng, điều quan trọng là phải nhìn nhận biến động như một phần của môi trường phát triển mới. Với những tập đoàn có vai trò chiến lược như PETROVIETNAM, yêu cầu không chỉ là chống chịu trước các cú sốc mà phải xây dựng năng lực để chủ động thích ứng, chuyển hóa và tìm kiếm cơ hội từ biến động.

Theo ông, bài toán của PETROVIETNAM trong giai đoạn tới là vừa bảo đảm những giá trị đang có, vừa chuẩn bị cho những không gian phát triển mới. Điều đó đòi hỏi tư duy dài hạn, năng lực khoa học công nghệ, khả năng quản trị rủi ro và đặc biệt là cách tiếp cận chủ động trước các kịch bản tương lai. Nói cách khác, quản trị khủng hoảng giúp doanh nghiệp đứng vững trước sóng gió, còn tư duy tương lai giúp doanh nghiệp xác định mình sẽ đi về đâu sau những con sóng đó.