ĐBQH Lê Ngọc Sơn: Cần phân định rõ nhiệm vụ chính trị và hoạt động sản xuất kinh doanh của Petrovietnam

Quốc hội thảo luận tại Tổ về dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi), dưới sự đồng chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Bí thư Thành ủy TP HCM Trần Lưu Quang, Trưởng đoàn ĐBQH TP HCM.

Bước tiến lớn về phân cấp, phân quyền và thu hút đầu tư

Theo đại biểu Lê Ngọc Sơn, nếu xét về mức độ đổi mới, dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) năm 2026 có sự khác biệt rất lớn so với Luật Dầu khí năm 2022.

Về phân cấp, phân quyền, số nội dung thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã giảm từ 26 xuống còn 13 nội dung. Đối với Bộ Công Thương và các bộ, ngành, số nội dung quyết định giảm từ 28 xuống còn 10 nội dung. Trong khi đó, số nội dung được giao cho Petrovietnam tăng từ 12 lên 52 nội dung.

Điều này cho thấy dự thảo Luật đã phân cấp mạnh hơn cho Petrovietnam trong việc thực hiện một số quyền quản lý nhà nước đối với hợp đồng dầu khí và hoạt động dầu khí, qua đó tạo sự chủ động trong tổ chức thực hiện.

Về nội dung, dự thảo Luật cũng quán triệt tinh thần các nghị quyết của Trung ương theo hướng tăng cường các cơ chế ưu đãi để khuyến khích đầu tư, thu hút thêm các thành phần kinh tế tham gia hoạt động tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí.

Dẫn kết quả thực tiễn, đại biểu cho biết, trong 6 tháng đầu năm 2026, sản lượng khai thác dầu thô trong nước của Petrovietnam tăng 14,2% so với cùng kỳ. Đây là lần đầu tiên sau 11 năm sản lượng khai thác ghi nhận mức tăng trưởng hai chữ số, trong khi nhiều năm trước sản lượng năm sau thường giảm so với năm trước.

Đại biểu Lê Ngọc Sơn cũng cho rằng, dự thảo Luật đã thể chế hóa các quan điểm, chủ trương của Đảng về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và định hướng phát triển ngành Dầu khí Việt Nam theo Nghị quyết số 70, Nghị quyết số 79, Kết luận số 76 của Bộ Chính trị cũng như chủ trương về xây dựng và phát triển quốc gia biển mạnh.

Trên cơ sở đó, đại biểu bày tỏ cơ bản thống nhất với dự thảo Luật, đồng thời đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện một số nội dung.

Cần quy định rõ hai tư cách pháp lý của Petrovietnam

Góp ý về vai trò của Petrovietnam trong dự thảo Luật, đại biểu Lê Ngọc Sơn cho biết, dự thảo đã quy định quyền và nghĩa vụ của Tập đoàn theo hướng phân tách rõ hai vai trò.

Thứ nhất, Petrovietnam là nhà thầu độc lập, trực tiếp ký kết hợp đồng dầu khí, thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ như các nhà thầu và các nhà đầu tư khác theo quy định của Luật Dầu khí.

Thứ hai, Petrovietnam thực hiện một số chức năng do Nhà nước giao với tư cách đại diện nước chủ nhà, đảm nhiệm một số nhiệm vụ mang tính quản lý nhà nước trong hoạt động dầu khí.

Theo đại biểu, cách tiếp cận này góp phần hình thành mô hình quản lý đặc thù đối với hoạt động dầu khí thượng nguồn, phân định rõ phạm vi, quyền hạn và trách nhiệm của từng chủ thể trong quy trình thẩm định, chấp thuận và phê duyệt, đồng thời bảo đảm có một đầu mối thống nhất đại diện nước chủ nhà trong quá trình đàm phán, ký kết và thực hiện hợp đồng dầu khí.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng các quy định tại các Điều 56, 57, 58, 59 cũng như các nội dung mang tính liệt kê trong dự thảo vẫn chưa thể hiện đầy đủ hai tư cách pháp lý này.

Đại biểu Lê Ngọc Sơn dẫn báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, trong đó đã đề nghị dự thảo Luật quy định rõ vai trò của Petrovietnam với tư cách cơ quan đại diện nước chủ nhà nhằm bảo đảm cơ sở pháp lý khi thực hiện các nhiệm vụ được giao.

Từ thực tiễn triển khai, đại biểu đề nghị làm rõ hơn chức năng sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và nhiệm vụ chính trị do Nhà nước giao tại Chương XI của dự thảo Luật. Theo đại biểu, việc quy định rõ sẽ bảo đảm tính minh bạch, khả thi, an toàn pháp lý trong tổ chức thực hiện, đồng thời phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 79 của Bộ Chính trị về phân định rõ nhiệm vụ chính trị, nhiệm vụ không vì mục tiêu lợi nhuận với chức năng sản xuất kinh doanh.

"Trong thực tế, chúng tôi mất rất nhiều thời gian làm việc với các cơ quan quản lý để xác định khoản chi nào là chi phí sản xuất kinh doanh, khoản chi nào là chi phí thực hiện nhiệm vụ chính trị do Nhà nước giao" - đại biểu Lê Ngọc Sơn chia sẻ.

Đại biểu Quốc hội Lê Ngọc Sơn, Chủ tịch HĐTV Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam đánh giá dự thảo Luật Dầu khí năm 2026 đã có bước tiến rất lớn so với Luật Dầu khí năm 2022.

Cần có cơ chế xử lý các khoản chi Petrovietnam thực hiện thay Nhà nước

Liên quan Điều 60 của dự thảo Luật, đại biểu Lê Ngọc Sơn cho biết, Luật Dầu khí được ban hành lần đầu năm 1993 và qua nhiều lần sửa đổi đã hình thành các mẫu hợp đồng dầu khí khác nhau.

Đối với nhiều hợp đồng được ký từ các giai đoạn trước, Nhà nước thông qua Petrovietnam thực hiện nghĩa vụ nộp thuế thay cho các nhà thầu, sau đó thu hồi thông qua phần lợi nhuận từ hoạt động khai thác dầu khí.

Theo đại biểu, trong giai đoạn các mỏ có sản lượng khai thác cao, nguồn thu từ lợi nhuận khai thác dầu khí đủ để trang trải các nghĩa vụ này. Tuy nhiên, khi sản lượng suy giảm, nguồn thu không còn đủ, Petrovietnam đã phải ứng nguồn lực của doanh nghiệp để thực hiện các nghĩa vụ tài chính của Nhà nước.

Đại biểu nhấn mạnh đây là vấn đề đặc thù phát sinh trong quá trình Petrovietnam thực hiện vai trò đại diện nước chủ nhà. Do đó, về nguyên tắc, cần có cơ chế xử lý các khoản chi mà Tập đoàn thực hiện thay Nhà nước.

Theo đại biểu, thực tế thời gian qua, nhiều nội dung phát sinh do chưa có quy định trong pháp luật nên đều phải xin chủ trương của Bộ Chính trị. Đơn cử như việc xử lý thuế VAT tại các dự án trước đây phải báo cáo Bộ Chính trị, sau đó Quốc hội ban hành nghị quyết thì Chính phủ mới có cơ sở triển khai hoàn trả cho Petrovietnam.

"Nếu Luật quy định rõ các nguyên tắc xử lý ngay từ đầu thì sẽ tạo căn cứ pháp lý để các cơ quan quản lý giải quyết minh bạch, thống nhất và thuận lợi hơn", đại biểu đề xuất.

Đề nghị giao Thủ tướng Chính phủ quyết định chủ trương đối với các dự án phát triển mỏ liên ngành, liên vùng

Đối với Điều 31 của dự thảo Luật, đại biểu đề nghị nghiên cứu giao Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chủ trương thực hiện đối với các dự án phát triển mỏ theo chuỗi đồng bộ từ ngoài khơi đến đất liền có tính chất liên ngành, liên vùng, ảnh hưởng đến quy hoạch sử dụng đất, khu vực biển, quốc phòng, an ninh hoặc các dự án quan trọng quốc gia.

Theo đại biểu, các dự án này liên quan nhiều địa phương, nhiều cơ quan quản lý khác nhau. Việc giao Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định theo từng trường hợp sẽ thuận lợi hơn trong quá trình tổ chức thực hiện.

Kiến nghị khôi phục Quỹ rủi ro tìm kiếm, thăm dò dầu khí

Đại biểu Lê Ngọc Sơn cũng đề nghị nghiên cứu khôi phục Quỹ rủi ro tìm kiếm, thăm dò dầu khí.

Theo đại biểu, trước đây quỹ này được sử dụng để phục vụ công tác tìm kiếm, thăm dò dầu khí - lĩnh vực có mức độ rủi ro rất cao vì có thể thành công nhưng cũng có thể không phát hiện trữ lượng thương mại.

Ngoài mục tiêu phục vụ hoạt động tìm kiếm, thăm dò, quỹ còn được sử dụng cho các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh trên biển như xây dựng nhà giàn và các nhiệm vụ tại các vùng biển đảo.

Hiện nay quỹ này không còn được duy trì. Đại biểu đề nghị khôi phục quỹ nhằm phục vụ công tác điều tra cơ bản, tìm kiếm, thăm dò dầu khí cũng như các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh tại các khu vực nước sâu, xa bờ, điều kiện địa chất phức tạp, rủi ro và có ý nghĩa chiến lược đối với quốc gia.

Đồng thời, đại biểu đề nghị giao Chính phủ quy định cụ thể cơ chế triển khai và kiểm soát việc sử dụng nguồn lực của quỹ.

Theo đại biểu Lê Ngọc Sơn, trong bối cảnh yêu cầu bảo đảm an ninh và tự chủ năng lượng ngày càng cao, hoạt động điều tra cơ bản, tìm kiếm và thăm dò dầu khí cần được nhìn nhận không chỉ ở góc độ đầu tư kinh tế mà còn là nhiệm vụ tạo lập dữ liệu quốc gia về tài nguyên dầu khí, phục vụ hoạch định chính sách biển, đồng thời góp phần thực thi, bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán quốc gia trên vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam...

ĐBQH Nguyễn Duy Thanh: Cần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý để phát triển dịch vụ dầu khí kỹ thuật cao

Cơ chế chia sẻ rủi ro - Nền tảng để Petrovietnam thực hiện nhiệm vụ chiến lược vì lợi ích quốc gia

Quốc hội xem xét sửa đổi Luật Dầu khí, Luật Nhà ở và nhiều luật quan trọng

Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho điều tra cơ bản về dầu khí và hoạt động dầu khí

Mở không gian phát triển mới cho Petrovietnam

Yên Chi