Dung Quất trước cơ hội thành “siêu trung tâm năng lượng”: Cần rõ cơ chế để đi vào thực tiễn

Đề án thành lập trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất đang nhận được nhiều ý kiến phản biện từ giới chuyên gia, trong đó, Hội DKVN đưa ra hàng loạt góp ý thẳng thắn, tập trung vào tính khả thi, cấu trúc chính sách và cơ chế triển khai. Điểm chung các ý kiến đều khẳng định đây là chủ trương đúng đắn, có ý nghĩa chiến lược, nhưng để đi vào thực tiễn cần được hoàn thiện một cách căn cơ, đồng bộ và rõ ràng hơn.

Ngày 8/4/2026 tại Hà Nội, các chuyên gia Hội DKVN góp ý về đề án thành lập trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất.

Bộc lộ nhiều bất cập về cấu trúc, phân công và cơ chế

TS Nguyễn Quốc Thập - Chủ tịch Hội DKVN cho rằng, dự thảo hiện còn nhiều vấn đề ngay từ cấp độ thiết kế văn bản. Theo ông, cấu trúc giữa nghị quyết và quyết định chưa thống nhất, nội dung sắp xếp chưa hợp lý, khiến việc tiếp cận và triển khai có thể gặp khó khăn.

Cụ thể, các nội dung về mục tiêu và định hướng phát triển vốn mang tính dẫn đề lại được đưa vào phần điều khoản, trong khi những nội dung như tổ chức thực hiện, cơ chế chính sách, lộ trình lại thiếu sự liên kết logic. Ở dự thảo nghị quyết, các yếu tố như phạm vi, ranh giới, quan điểm và mục tiêu phát triển cũng bị lồng ghép trong cùng một điều, chưa tuân thủ cấu trúc chuẩn.

Theo TS Nguyễn Quốc Thập, đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến cách hiểu và vận hành sau này. Nếu không chuẩn hóa ngay từ đầu, rất dễ phát sinh vướng mắc trong tổ chức thực hiện.

TS Nguyễn Quốc Thập - Chủ tịch Hội DKVN: Nếu không chuẩn hóa ngay từ đầu, rất dễ phát sinh vướng mắc trong tổ chức thực hiện.

Một bất cập lớn khác là phân công trách nhiệm giữa Trung ương và địa phương. Dự thảo giao tỉnh Quảng Ngãi đầu tư hạ tầng ngoài hàng rào theo hình thức PPP, nhưng lại chưa làm rõ cơ chế đầu tư bên trong trung tâm. Trong khi đó, phạm vi trung tâm được xác định rộng, nhưng ranh giới “trong - ngoài” chưa rõ ràng, tiềm ẩn nguy cơ chồng chéo.

Đặc biệt, vai trò của các tập đoàn nhà nước như Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) chưa được phân định cụ thể. Nhiệm vụ giao cho hai đơn vị có nhiều điểm tương đồng, từ đầu tư năng lượng mới đến các dự án quy mô lớn, nhưng không xác định rõ đơn vị chủ trì, đơn vị phối hợp... Điều này có thể dẫn tới trùng lặp, thiếu hiệu quả và khó huy động nguồn lực.

Ngoài ra, hệ thống chính sách trong dự thảo hiện chủ yếu do Bộ Công Thương và địa phương đề xuất, nhưng chưa có sự tham gia đầy đủ của các bộ. Theo TS Nguyễn Quốc Thập, nếu thiếu các ý kiến này, các chính sách về tài chính, đầu tư sẽ khó bảo đảm tính khả thi.

Làm rõ cơ chế, xác định chủ thể và bảo đảm tính khả thi

Ở góc độ triển khai, Anh hùng Lao động, TS Nguyễn Hùng Dũng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội DKVN nhấn mạnh, khoảng cách giữa chủ trương và thực hiện hiện vẫn còn rất lớn. Để thu hẹp khoảng cách này, điều tiên quyết là phải làm rõ cơ chế và xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm.

Anh hùng Lao động, TS Nguyễn Hùng Dũng - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội DKVN: Việc thiếu rõ ràng về “ai làm” khiến cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp đều lúng túng, không thể triển khai các bước tiếp theo.

Theo TS Nguyễn Hùng Dũng, dù định hướng dự án có xu hướng giao cho doanh nghiệp, nhưng đến nay chưa có một quyết định chính thức nào xác lập vai trò này. Việc thiếu rõ ràng về “ai làm” khiến cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp đều lúng túng, không thể triển khai các bước tiếp theo.

Bên cạnh đó, các cơ chế ưu đãi, tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư, mô hình tài chính hay phương thức quản lý vẫn mới dừng ở mức định hướng. Điều này dẫn tới tình trạng “có chủ trương nhưng chưa có công cụ thực thi”, khiến dự án khó đi vào cuộc sống.

TS Nguyễn Hùng Dũng cũng lưu ý cần làm rõ mối quan hệ giữa Trung tâm và Khu kinh tế Dung Quất. Theo ông, không thể tồn tại hai cơ chế song song trong cùng một không gian, mà phải xác định rõ trung tâm là một cấu phần của khu kinh tế hay là một mô hình đặc thù với cơ chế riêng.

Từ đó, ông nhấn mạnh cần làm rõ các yếu tố then chốt: cơ quan quản lý, đơn vị triển khai, danh mục dự án thành phần, cơ chế tài chính, nguồn vốn và cơ chế giám sát. Nếu không, dự án sẽ khó triển khai hiệu quả, dù chủ trương là đúng.

TS Phan Ngọc Trung - Trưởng Ban Tư vấn Phản biện Hội DKVN: dự thảo vẫn thiên về định hướng, chưa đi sâu vào các yếu tố quyết định tính khả thi.

Ở góc nhìn tổng thể TS Phan Ngọc Trung - Trưởng Ban Tư vấn Phản biện Hội DKVN đánh giá, đề án có tầm nhìn chiến lược, hướng tới một tổ hợp năng lượng - công nghiệp tích hợp quy mô lớn. Tuy nhiên, ông cho rằng dự thảo vẫn thiên về định hướng, chưa đi sâu vào các yếu tố quyết định tính khả thi.

Trong đó, điểm yếu lớn nhất là thiếu cơ chế huy động vốn đủ mạnh. Một dự án quy mô lớn, tích hợp nhiều lĩnh vực như LNG, điện khí, hydrogen hay vật liệu mới đòi hỏi nguồn vốn rất lớn và dài hạn. Nhưng hiện nay, các cơ chế như PPP, bảo lãnh Chính phủ hay chia sẻ rủi ro vẫn chưa được thiết kế rõ ràng, khiến việc thu hút nhà đầu tư chiến lược gặp khó khăn.

Ngoài ra, mô hình phát triển cũng chưa rõ nét. Đề án liệt kê nhiều lĩnh vực, nhưng chưa xây dựng được cấu trúc theo dạng “energy hub” với chuỗi giá trị cụ thể. Vai trò của nhà đầu tư dẫn dắt cũng chưa được xác định, trong khi đây là yếu tố then chốt để tạo động lực phát triển.

Một hạn chế khác là thiếu lộ trình triển khai chi tiết. Đề án chưa xác định các dự án ưu tiên, chưa đưa ra các mốc quyết định đầu tư cuối cùng (FID), vận hành thương mại (COD) hay dự án “hạt nhân” đóng vai trò dẫn dắt. Đồng thời, các phân tích về thị trường đầu ra, nhu cầu năng lượng, hydrogen và nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) còn thiếu, tiềm ẩn rủi ro đầu tư lớn khi đầu ra chưa được bảo đảm.

ThS Nguyễn Ngọc Trung - Phó Ban Tư vấn Phản biện Hội DKVN.

Trong khi đó, ThS Nguyễn Ngọc Trung - Phó Ban Tư vấn Phản biện Hội DKVN cho rằng, cần nhìn Đề án trong tổng thể chiến lược phát triển các trung tâm năng lượng quốc gia. Tuy nhiên, cách tiếp cận hiện nay còn dàn trải, chưa xác định rõ trọng tâm.

Theo ông, nếu đã định vị là trung tâm “lọc hóa dầu và năng lượng” thì cần làm rõ vai trò của từng cấu phần, đặc biệt là hóa dầu - lĩnh vực hiện chưa có cơ sở vững chắc trong quy hoạch. Việc đưa vào các dự án hóa dầu quy mô lớn cần được đánh giá kỹ về tính khả thi và hiệu quả.

Ông cũng đề xuất nên tập trung góp ý vào nhóm chính sách cụ thể, đặc biệt là khoảng 12 chính sách ưu đãi đang được đề xuất, bởi đây là yếu tố quyết định khả năng triển khai. Đồng thời, Đề án cần bám sát các quy hoạch ngành, tránh tình trạng thiếu đồng bộ.

Ý kiến của các chuyên gia từ Hội DKVN đều thống nhất ở một điểm: Đề án rrung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Dung Quất là cần thiết và có ý nghĩa chiến lược, nhưng để chuyển từ “tầm nhìn” sang “hành động”, cần hoàn thiện đồng bộ các yếu tố về cơ chế, mô hình, lộ trình và phân công trách nhiệm. Chỉ khi đó, một trung tâm năng lượng quy mô quốc gia mới có thể hình thành và phát huy vai trò động lực phát triển trong thực tế.

Thủ tướng Phạm Minh Chính: Petrovietnam tăng tốc, bứt phá hình thành trung tâm năng lượng tầm cỡ thế giới

10 giải pháp, nguồn lực thực hiện Quy hoạch điện VIII điều chỉnh

Bước đột phá trong liên kết năng lượng tái tạo khu vực ASEAN

[PODCAST] Hình thành các trung tâm năng lượng quy mô lớn từ mạng lưới phân phối khí dùng chung

Đình Khương - Ngọc Hà