Khai mở kinh tế biển để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số

Kinh tế biển - không gian tăng trưởng còn nhiều dư địa

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, GDP 6 tháng đầu năm 2026 tăng 8,18%, trong đó quý II đạt 8,39%. Đây là kết quả tích cực trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động. Tuy nhiên, từ mức tăng hơn 8% lên mục tiêu tăng trưởng hai con số là khoảng cách không nhỏ, đòi hỏi Việt Nam phải tìm kiếm những động lực mới thay vì tiếp tục dựa vào mở rộng vốn đầu tư, lao động hay khai thác tài nguyên theo chiều rộng.

PGS.TS Ngô Trí Long

Trao đổi với PetroTimes, chuyên gia kinh tế, PGS.TS Ngô Trí Long, thành viên Hội đồng chuyên gia của Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam, cho rằng chìa khóa để đạt mục tiêu này là chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng dựa trên năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới thể chế, phát triển hạ tầng hiện đại và khai mở các không gian phát triển mới.

Theo ông, tăng trưởng hai con số không phải là phép cộng cơ học của các ngành kinh tế hiện hữu mà phải hình thành một cấu trúc tăng trưởng mới, trong đó các động lực truyền thống được bổ sung bằng những ngành có giá trị gia tăng cao, hàm lượng công nghệ lớn và khả năng lan tỏa mạnh.

Trong các động lực mới, kinh tế biển được đánh giá là lĩnh vực giàu tiềm năng nhất. Việt Nam sở hữu hơn 3.260 km bờ biển, vùng biển và thềm lục địa rộng trên 1 triệu km², nằm trên tuyến hàng hải quốc tế quan trọng. Các địa phương ven biển hiện đóng góp khoảng một nửa GDP cả nước, trong khi nhiều ngành như dầu khí, cảng biển, logistics, thủy sản và du lịch biển vẫn giữ vai trò quan trọng đối với nền kinh tế.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Ngô Trí Long, lợi thế đó vẫn chưa được khai thác tương xứng. "Đã đến lúc cần thay đổi tư duy, không chỉ coi biển là nơi khai thác tài nguyên mà phải nhìn biển như một không gian phát triển và không gian cạnh tranh chiến lược của quốc gia", ông nhấn mạnh.

Quan điểm này cũng phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, trong đó đặt mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển.

Đáng chú ý, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đang tạo thêm nền tảng thể chế quan trọng để huy động nguồn lực xã hội cho các không gian tăng trưởng mới. Đây được xem là điều kiện thuận lợi để thu hút doanh nghiệp, công nghệ và dòng vốn đầu tư vào các lĩnh vực có tiềm năng lớn như kinh tế biển và công nghiệp năng lượng biển.

Theo PGS.TS Ngô Trí Long, muốn kinh tế biển thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới, cần chuyển từ tư duy khai thác sang tư duy kiến tạo hệ sinh thái kinh tế biển hiện đại. Điều đó đồng nghĩa với việc phát triển đồng bộ từ dầu khí, cảng biển, logistics, du lịch biển đến năng lượng ngoài khơi, công nghiệp ven biển, dịch vụ kỹ thuật biển sâu, tài chính biển và khoa học công nghệ biển. Khi các lĩnh vực này được kết nối thành chuỗi giá trị, kinh tế biển mới có thể tạo sức bật cho nền kinh tế.

Cùng với đó, quy hoạch không gian biển quốc gia cần được triển khai theo hướng tích hợp, hài hòa giữa phát triển kinh tế, quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường và sử dụng hiệu quả tài nguyên biển.

Năng lượng biển - động lực mới của tăng trưởng

Theo PGS.TS Ngô Trí Long, một trong những lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng lớn nhất trong giai đoạn tới là công nghiệp năng lượng biển.

Ông cho rằng dầu khí, điện khí LNG, điện gió ngoài khơi, hydrogen xanh, amoniac xanh, công nghệ thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon (CCUS), cảng năng lượng cùng các dịch vụ kỹ thuật ngoài khơi đều là những ngành có hàm lượng công nghệ cao, quy mô vốn lớn và khả năng lan tỏa tới nhiều lĩnh vực khác.

Kinh tế biển tạo động lực hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số. Ảnh minh họa

Đặc biệt, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đã xác định điện gió ngoài khơi là một trong những định hướng chiến lược của ngành năng lượng. Nếu được triển khai hiệu quả, Việt Nam không chỉ bổ sung nguồn điện sạch mà còn có cơ hội hình thành một ngành công nghiệp biển hoàn toàn mới.

Không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, chuỗi công nghiệp năng lượng biển còn tạo động lực phát triển cho cơ khí chế tạo, đóng tàu chuyên dụng, logistics, cảng biển, dịch vụ kỹ thuật và nhiều ngành công nghiệp hỗ trợ khác. Đây đều là những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu.

Cần những doanh nghiệp đủ sức dẫn dắt

Theo PGS.TS Ngô Trí Long, một quốc gia mạnh về biển không thể chỉ dựa vào các doanh nghiệp nhỏ, phân tán mà cần những doanh nghiệp đủ năng lực dẫn dắt chuỗi giá trị, làm chủ công nghệ và triển khai các dự án quy mô lớn.

Trong lĩnh vực công nghiệp - năng lượng biển, ông Long cho rằng, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) được đánh giá là lực lượng nòng cốt.

Sau hơn nửa thế kỷ phát triển, Petrovietnam đã xây dựng hệ sinh thái tương đối hoàn chỉnh từ thăm dò, khai thác dầu khí đến điện, khí, lọc hóa dầu, dịch vụ kỹ thuật dầu khí và cơ khí chế tạo. Hiện tập đoàn cũng đang mở rộng sang các lĩnh vực mới như LNG, năng lượng tái tạo ngoài khơi, hydrogen và CCUS.

Theo PGS.TS Ngô Trí Long, với năng lực quản trị các dự án quy mô lớn, kinh nghiệm hoạt động ngoài khơi cùng hệ thống hạ tầng và nguồn nhân lực sẵn có, Petrovietnam có nhiều điều kiện để trở thành "đầu tàu công nghiệp - năng lượng biển", đóng vai trò dẫn dắt quá trình hình thành chuỗi giá trị mới của kinh tế biển Việt Nam.

Tuy nhiên, để phát huy đầy đủ vai trò này, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, tháo gỡ các rào cản về đầu tư, phân cấp, phân quyền và tạo cơ chế đủ mạnh để doanh nghiệp chủ động triển khai các dự án chiến lược. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế điều phối liên ngành hiệu quả nhằm bảo đảm sự thống nhất giữa các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp trong quy hoạch, đầu tư và quản lý không gian biển.

PGS.TS Ngô Trí Long nhấn mạnh, tăng trưởng từ biển phải gắn với chuyển đổi xanh, ứng dụng khoa học công nghệ, bảo vệ hệ sinh thái và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Chỉ khi phát triển trên nền tảng bền vững, kinh tế biển mới thực sự trở thành động lực lâu dài của nền kinh tế.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, yêu cầu không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong ngắn hạn mà còn phải hình thành cấu trúc phát triển mới có năng suất và sức cạnh tranh cao hơn. Trong cấu trúc đó, thể chế là nền tảng, khoa học - công nghệ là động lực, doanh nghiệp là trung tâm và kinh tế biển chính là một trong những không gian tăng trưởng chiến lược. Nếu được khai mở bằng tư duy mới, cơ chế phù hợp và những doanh nghiệp đủ sức dẫn dắt, kinh tế biển sẽ không chỉ đóng góp thêm cho tăng trưởng GDP mà còn trở thành nền tảng quan trọng để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, bền vững và trở thành quốc gia mạnh về biển vào giữa thế kỷ XXI.

Bộ Công Thương khẩn trương điều chỉnh Quy hoạch điện VIII để đủ điện cho tăng trưởng “2 con số”

Những lực đẩy nào để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số?

Thủ tướng Lê Minh Hưng: Bắt tay ngay vào công việc, xử lý hiệu quả các nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa lâu dài

Cần triển khai linh hoạt các nhiệm vụ để đạt tăng trưởng “2 con số”

Huy Tùng