Kỳ 3 - Khát vọng về Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia

Quá khứ và hiện tại đã rõ ràng, vậy tương lai của Dung Quất sẽ là gì? Câu trả lời đó là Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia. Khát vọng ấy đang từng bước được định hình với NMLD Dung Quất giữ vai trò hạt nhân, hệ sinh thái PETROVIETNAM tạo động lực liên kết, cùng sự chủ động của tỉnh Quảng Ngãi trong chuẩn bị quy hoạch, quỹ đất, hạ tầng và các điều kiện cần thiết để mở ra một không gian phát triển mới cho Dung Quất.

Hình hài của Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia

3 thập niên trước, mục tiêu lớn nhất của tỉnh Quảng Ngãi là xây dựng thành công nhà máy lọc dầu đầu tiên của đất nước. Hiện tại, một tầm nhìn lớn hơn đang được kiến tạo từ chính nền móng ấy.

Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 3/11/2022 của Bộ Chính trị đã xác định định hướng mở rộng và xây dựng Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại KKT Dung Quất (gọi tắt là Trung tâm). Từ định hướng này, câu hỏi quan trọng được đặt ra là Trung tâm trong tương lai sẽ có hình hài như thế nào, đâu là hạt nhân và những cấu phần nào sẽ tạo nên một trung tâm năng lượng mang tầm quốc gia?

NMLD Dung Quất là nền tảng quan trọng để phát triển, xây dựng Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia.

Tại Hội thảo “Giải pháp phát triển Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại KKT Dung Quất” tổ chức vào tháng 4/2026. Từ cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị nghiên cứu chuyên ngành đến địa phương đều thống nhất xác định NMLD Dung Quất sẽ là hạt nhân của Trung tâm.

Về vấn đề này, TS Lê Xuân Huyên - Phó Tổng Giám đốc PETROVIETNAM nhận định, trong bối cảnh thị trường năng lượng quốc tế biến động mạnh và cạnh tranh ngày càng khốc liệt, việc xây dựng Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại KKT Dung Quất là nhiệm vụ cấp thiết, chiến lược. Việc hình thành Trung tâm không chỉ mở ra không gian phát triển mới cho Dung Quất mà còn được đặt trong bài toán lớn hơn về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Theo các ý kiến của lãnh đạo các bộ/ngành, các chuyên gia năng lượng, Trung tâm trong tương lai không đơn thuần là một NMLD Dung Quất có quy mô lớn hơn. Hình hài được định hướng là một không gian công nghiệp - năng lượng tích hợp, trong đó lọc hóa dầu kết nối với khí, LNG, điện, năng lượng tái tạo, kho dự trữ, công nghiệp phụ trợ và logistics.

Theo phương án được Viện Dầu khí Việt Nam (VPI) đưa ra, Trung tâm dự kiến được cấu thành từ 5 hợp phần. NMLD Dung Quất là nền tảng của hợp phần lọc hóa dầu và kho dự trữ, mở rộng sang năng lượng sạch, năng lượng xanh, công nghiệp xanh, logistics, dịch vụ.

Điều đó cũng mở rộng nội hàm của khái niệm “hạt nhân”. NMLD Dung Quất không chỉ nằm ở trung tâm về mặt quy mô, mà còn trở thành điểm khởi phát cho những chuỗi giá trị mới. Từ lọc dầu tiến sâu hơn vào hóa dầu, hóa chất; từ hoạt động chế biến thúc đẩy sự phát triển của kho chứa, cảng biển, logistics, cơ khí và dịch vụ kỹ thuật; từ nguồn năng lượng truyền thống từng bước kết nối với các dạng năng lượng mới.

Các kỹ sư của NMLD Dung Quất sẽ là lực lượng nòng cốt để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia trong tương lai.

Khẩn trương hiện thực hóa mục tiêu

Hình hài của Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia đã từng bước được phác thảo. Vấn đề tiếp theo là chuyển những định hướng, quy hoạch và mô hình nghiên cứu thành những dự án hiện hữu.

Trước đó, Chính phủ cũng xác định PETROVIETNAM là lực lượng nòng cốt, giữ vai trò quan trọng trong quá trình hình thành Trung tâm. Điều này có cơ sở từ năng lực của Tập đoàn trong lĩnh vực dầu khí - năng lượng, cũng như những nền tảng đã được PETROVIETNAM tạo dựng tại Dung Quất trong gần 3 thập niên qua.

Dự án Nâng cấp mở rộng NMLD Dung Quất đang tích cực được triển khai.

Một bước đi quan trọng đang được triển khai là Dự án Nâng cấp mở rộng NMLD Dung Quất. Dự án sau khi hoàn thành sẽ nâng công suất chế biến của Nhà máy từ 148.000 thùng/ngày lên 171.000 thùng/ngày, đồng thời nâng cao độ linh hoạt trong lựa chọn dầu thô và đưa chất lượng sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn EURO V. Đây không chỉ là việc mở rộng một nhà máy hiện hữu mà còn là bước chuẩn bị quan trọng nhằm nâng cao năng lực “hạt nhân” và tạo nền tảng cho sự hình thành Trung tâm.

Cùng với PETROVIETNAM và BSR, tỉnh Quảng Ngãi là chủ thể quan trọng trong quá trình hình thành Trung tâm, bởi địa phương chính là nơi chuẩn bị không gian để Trung tâm hiện hữu. Tại buổi làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ngãi chiều 15/8, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu tỉnh Quảng Ngãi định hình rõ các cực tăng trưởng, hành lang kinh tế; đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; phát triển công nghiệp chế tạo hiện đại, công nghiệp hỗ trợ, năng lượng và các ngành có giá trị gia tăng cao.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu tỉnh Quảng Ngãi khẩn trương chuẩn bị đầu tư Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại KKT Dung Quất, chủ động phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan để bảo đảm tiến độ.

Riêng đối với Dung Quất, chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực tập trung vào những cấu phần cốt lõi của Trung tâm trong tương lai. Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu Quảng Ngãi duy trì hoạt động ổn định của NMLD Dung Quất, đồng thời phát triển công nghiệp sau lọc hóa dầu, hóa chất, cơ khí chế tạo, công nghiệp hỗ trợ và năng lượng. Đặc biệt, tỉnh Quảng Ngãi được yêu cầu “khẩn trương chuẩn bị đầu tư Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại KKT Dung Quất, chủ động phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan để bảo đảm tiến độ.

Nhìn lại hành trình 3 thập niên qua, KKT Dung Quất đang đứng trước một bước phát triển mới. Quá khứ bắt đầu với NMLD Dung Quất - nhà máy lọc dầu đầu tiên của Việt Nam. Hiện tại là một KKT công nghiệp đã có nền tảng lọc hóa dầu, cảng biển, cơ khí, logistics và nhiều dự án quy mô lớn. Tương lai đang được định hình bởi một không gian rộng hơn: Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia.

Khu kinh tế Dung Quất sẽ trở thành trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia

BSR hiện thực hóa lộ trình nhà máy thông minh

Kỳ 1 - Từ miền cát trắng đến khu kinh tế trọng điểm miền Trung

Kỳ 2 - Mối lương duyên từ “công trình thế kỷ”

Tiếp nối hào khí Vạn Tường

Thanh Hiếu