Những ngày đã xa

Cổng trường Đại học Mỏ - Địa chất tại Mỏ Chè

Tháng 10-1977, sinh viên khóa 22 Trường Đại học Mỏ - Địa chất được gọi nhập học. Các tân sinh viên từ mọi miền đất nước đi tàu hỏa hoặc xe khách đến thị trấn Phổ Yên, rồi đi bộ khoảng 7 km đến Mỏ Chè, nơi đóng quân của trường (thời điểm này chưa có xe ôm, xe ngựa). Quãng đường đi bộ khá xa, khi vào tới trường ai cũng đã thấm mệt.

Khung cảnh đầu tiên đập vào mắt chúng tôi là những dãy nhà cấp 4 dùng làm phòng làm việc, phòng học, mái lợp gianh, cùng một bãi đất đỏ rộng mênh mông lẫn sỏi. Phía xa là các nhà máy thuộc khu công nghiệp Gò Đầm. Một số sinh viên khóa trước ra khu vực tiếp đón tìm đồng hương, nhiệt tình hướng dẫn chúng tôi làm thủ tục. Tuy nhiên, vài sinh viên khóa trên lại kể về những khó khăn trong sinh hoạt, sự vất vả trong học tập, khiến không ít người mới đến cảm thấy nản lòng. Một bác tóc hoa râm đã ra chấn chỉnh. Sau này chúng tôi mới biết đó là thầy Chuẩn, Hiệu phó nhà trường (lúc đó, Hiệu trưởng là thầy Trần Văn Huỳnh; các Hiệu phó gồm thầy Chuẩn, thầy Võ Năng Lạc và thầy Chu Tuấn Nhạ).

Khu văn phòng và hội trường

Khoa Dầu khí vừa được thành lập trước đó vài tháng (tháng 4-1977), do thầy Trương Biên làm Chủ nhiệm khoa. Khoa có nhiệm vụ đào tạo đội ngũ kỹ sư thăm dò, khai thác cho ngành dầu khí còn non trẻ của đất nước. Thời kỳ này, nền kinh tế nước ta đang trong tình trạng khó khăn, Mỹ và một số nước tư bản thực hiện cấm vận, cơ sở vật chất của nhà trường còn thiếu thốn.

Khóa đầu tiên của Khoa Dầu khí (K22 theo chỉ số chung của trường) gồm 4 lớp, tương ứng với 4 ngành học: Địa vật lý, Địa chất dầu, Khoan khai thác dầu khí và Khoan thăm dò. Mỗi lớp có từ 28 đến 32 sinh viên. Trong đó, có một số bạn từng dự thi vào Trường Đại học Bách khoa nhưng thiếu từ 0,5 đến 2 điểm nên được Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp chuyển sang học tại Trường Đại học Mỏ - Địa chất.

Sau khi hoàn thành các thủ tục nhập học, khám sức khỏe, nhận lớp và chỗ ở tại ký túc xá, chúng tôi bước vào đợt học chính trị đầu khóa kéo dài hai tuần. Trong buổi sinh hoạt giữa thầy và trò Khoa Dầu khí, thầy Trương Biên đã thông tin sơ bộ về tình hình khai thác dầu khí ở Liên Xô và một số nước khác, về hoạt động thăm dò dầu khí tại Việt Nam. Những thông tin ấy đã truyền cho chúng tôi niềm hy vọng và ngọn lửa khát vọng được góp sức xây dựng ngành dầu khí của đất nước.

Chương trình đào tạo gồm 2 năm học cơ bản, 2 năm học chuyên môn, 1 kỳ thực tập sản xuất và 1 kỳ thực tập kết hợp làm đồ án tốt nghiệp.

Hai năm học cơ bản là khoảng thời gian vất vả nhất. Quy chế thi cử khá nghiêm ngặt, sinh viên chỉ được thi hai lần. Nếu thi lần thứ hai vẫn không đạt một môn chủ yếu và một môn kiểm tra thì sẽ bị “tăng K”, tức là phải xuống học cùng khóa sau. Sinh viên chỉ được lưu ban một năm; nếu tiếp tục bị lưu ban lần nữa thì sẽ bị trả về địa phương. Với các đối tượng chính sách như con liệt sĩ, con thương binh, sinh viên được lưu ban hai năm; một số trường hợp đặc biệt khác như người dân tộc, con của Việt kiều đang hoạt động cách mạng ở nước ngoài cũng được ưu tiên hơn.

Các môn khoa học cơ bản và ngoại ngữ như Toán cao cấp, Vật lý, Hóa lý, Hóa keo, Nga văn, Sức bền vật liệu, Triết học; cùng những môn phụ trợ như Hình họa, Vẽ kỹ thuật, Nguyên lý máy, Cơ lý thuyết đều có khối lượng kiến thức lớn và khá khó. Chúng tôi còn chịu áp lực lớn về thi cử vì thời gian ôn mỗi môn thường chỉ khoảng 3-5 ngày, trong khi hình thức thi chủ yếu là vấn đáp. (Trước đó, sau khi thi tốt nghiệp cấp 3, chúng tôi có khoảng hai tháng để ôn thi đại học với ba môn Toán, Lý, Hóa).

Theo danh sách dự thi, sinh viên lần lượt rút đề, có 15 phút chuẩn bị rồi lên trình bày trước các thầy. Mỗi bàn hỏi thi có hai thầy. Đây là hình thức thi có tính ưu việt vì kiểm tra được thực chất kiến thức của sinh viên; nếu ai có ý định “quay” bài thì các thầy đều có thể phát hiện ngay. Kết thúc năm thứ hai, bốn lớp K22 của Khoa Dầu khí đều có số sinh viên giảm đi, mỗi lớp từ 3 đến 5 bạn.

Năm thứ hai, chúng tôi còn có một kỳ học quân sự, được nhà trường cho mượn quần áo bộ đội loại K74. Nội dung học gồm cả lý thuyết và thực hành về đội ngũ, đào công sự, gói bộc phá, hành quân đêm (từ ký túc xá vào khu công nghiệp Gò Đầm). Cuối khóa, chúng tôi thực hành bắn ba viên đạn thật bằng súng CKC; ai đạt dưới 15 điểm phải bắn lại.

Năm 1978, thực hiện lệnh gọi nhập ngũ, chúng tôi đã tiễn một số thầy và bạn bè lên đường tham gia quân đội. Trong số cán bộ giảng dạy có thầy Lam (Bộ môn Khoan); về phía sinh viên có các bạn Dương, Hà, Thành (lớp Khoan 22), Thảo (lớp Địa chất dầu 22) và một số anh em các khóa trước. Sau khi hoàn thành thời gian phục vụ trong quân đội, các thầy và các bạn đều trở lại trường, tiếp tục công việc giảng dạy và học tập.

Tháng 2-1979, chiến tranh biên giới phía Bắc nổ ra. Sinh viên các khóa 21, 22 được cử lên Ngân Sơn, Bắc Kạn để đào phòng tuyến Sông Cầu. Các thầy và sinh viên ở nhà dân, hằng ngày đi bộ khoảng 2 km đường núi đến vị trí đào hào giao thông, chiều tối mới trở về nơi ở.

Trong những năm cuối, chúng tôi có các đợt tham quan, thực tập tại một số cơ sở sản xuất như Đoàn Địa chất 904 (Liên đoàn Địa chất 9), Đoàn thi công khoan và bơm trám xi măng Tiền Hải, Công ty Dầu khí 1 (Chợ Đậu, Thái Bình).

Một lần tham quan Trạm khí Tiền Hải, chúng tôi được anh Phùng Đình Thực, phụ trách trạm, giới thiệu và hướng dẫn. (Sau này, anh Thực trở thành Tổng Giám đốc, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, nay là Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam). Anh có nói đại ý rằng: “Lương của cán bộ dầu khí bây giờ còn thấp, nhưng sau này, khi ngành dầu khí phát triển, lương của người làm dầu khí có thể bằng lương thủy thủ VOSCO (Công ty Vận tải biển Việt Nam)”. Sau này nhìn lại, chúng tôi thấy dự báo của anh thật đúng.

Sau 5 năm học tập, rèn luyện dưới sự giảng dạy, hướng dẫn tận tình của các thầy, các lớp Dầu khí K22 chúng tôi bước vào kỳ bảo vệ đồ án tốt nghiệp.

Có một vài chi tiết trong lễ bảo vệ tốt nghiệp vẫn để lại ấn tượng sâu sắc trong chúng tôi. Thứ nhất, phòng bảo vệ nào cũng được trang trí trang trọng với một băng-rôn mang dòng chữ: “Bình tĩnh, Sáng suốt, Tự tin, đạt kết quả tốt nhất”. Thứ hai, thành phần Hội đồng bảo vệ ngoài các thầy của Khoa còn có ông Trương Thiên, Tổng cục phó Tổng cục Dầu khí; ông Đặng Của, chuyên gia khoan của ngành dầu khí; ông Nguyễn Phả, Vụ trưởng Vụ Kỹ thuật Công trình - Tổng cục Địa chất.

Sau khi tốt nghiệp, chúng tôi được phân công về các đơn vị thuộc ngành dầu khí như Công ty Dầu khí 1, Viện Dầu khí (các lớp Địa chất dầu, Khoan dầu khí, Địa vật lý). Anh em lớp Khoan thăm dò được phân công về các Liên đoàn Địa chất thuộc Tổng cục Địa chất, Bộ Nông nghiệp, Bộ Xây dựng, Bộ Thủy lợi. Ngoài ra, một số bạn xin về công tác tại Liên đoàn Vật lý Địa chất, Viện Khoa học Việt Nam, Đoàn Khảo sát, Thiết kế - Tổng cục Hóa chất, Sở Thủy lợi Hải Phòng...

Nhìn chung, anh chị em sau khi ra trường, dù công tác trong ngành dầu khí hay ở các bộ, ngành khác, đều phát huy được năng lực, có những đóng góp thiết thực cho sự nghiệp của đơn vị mình.

Đến thời điểm này (năm 2026), tất cả anh chị em đều đã hoàn thành nhiệm vụ công tác và nghỉ chế độ; một số người vẫn tiếp tục cộng tác với các đơn vị trong ngành trên cương vị cố vấn, tư vấn chuyên môn.

Khóa Dầu khí đầu tiên, có người ngay từ đầu đã lựa chọn ngành dầu khí theo nguyện vọng, có người được chuyển từ ngành khác sang. Tuy nhiên, như một cơ duyên, từ sự khuyến khích, động viên và truyền lửa của các thầy, từ quá trình chăm chỉ học tập, rèn luyện trong nhà trường với tinh thần trách nhiệm và bổn phận đối với gia đình, nhà trường, rồi qua những năm tháng công tác, sự say mê nghề nghiệp, việc tích lũy kiến thức, kinh nghiệm và lòng yêu nghề đã đến với chúng tôi như một lẽ tự nhiên. Tất cả đã giúp mỗi người hoàn thành tốt nhiệm vụ trên cương vị công tác của mình, góp phần vào sự nghiệp công nghiệp hóa đất nước nói chung và phát triển ngành dầu khí nói riêng.

Gần 50 năm đã trôi qua. Thời gian có thể xóa nhòa nhiều thứ, nhưng những gì tốt đẹp nhất của quãng đời sinh viên vẫn còn đọng mãi trong tâm trí những sinh viên Dầu khí khóa đầu tiên.

Trở về mái trường xưa

Ngày 23/3/2025, hơn 20 thầy cô giáo và gần 200 cựu sinh viên Trường Đại học Mỏ - Địa chất đã có chuyến thăm lại Mỏ Chè, Phổ Yên, Bắc Thái, nơi lưu giữ nhiều dấu ấn về mái trường xưa. Chuyến đi đã đem đến cho mọi người những trải nghiệm xúc động, gợi nhớ và khơi dậy biết bao hồi ức về một thời đã xa.

Đoàn đến thăm lại ga Phổ Yên, nhà ga gắn với nhiều kỷ niệm của thầy trò Trường Mỏ trong những năm 1970-1980. Thời gian đó, thầy trò đến trường chủ yếu bằng hai phương tiện: tàu hỏa hoặc ô tô tuyến Hà Nội - Thái Nguyên, xuống ga hoặc bến xe thị trấn Phổ Yên. Từ Phổ Yên, mọi người đi bộ 7 km vào Mỏ Chè, nơi đóng quân của trường.

Các cựu sinh viên háo hức ngắm lại con đường cắt ngang đường ray, nối Phổ Yên với Phố Thắng (Hiệp Hòa, Hà Bắc); thăm lại nhà ga, chụp ảnh kỷ niệm trước cửa ga, bên đường tàu. Thầy trò cùng nhớ lại những buổi tối xuống ga, đi bộ quãng đường dài về Mỏ Chè, vào khu 3,5 ha của trường qua lối đường tắt (trường khi đó có hai khu: 3,5 ha và 21 ha).

Có bạn nhắc lại những lần chen chúc trên tàu, thậm chí phải ngồi trên nóc toa mỗi dịp về nghỉ Tết... Có bạn nhớ lại chuyện bắt xe, đi bộ từ Phố Thắng, nơi đơn vị đóng quân, qua Phổ Yên để về thăm bạn bè, thăm trường (người bạn ấy nhập ngũ năm 1978, khi đang là sinh viên Trường Đại học Mỏ - Địa chất)...

Tiếp đó, đoàn đến thăm quảng trường Sông Công, trước đây là khu vực rạp Mỏ Chè, đối diện với khu vực cổng trường cũ (nay là khu cơ quan của thành phố Sông Công). Mọi người cùng ôn lại những kỷ niệm, hồi ức về trường, cố hình dung lại vị trí của khu 21 ha ngày trước: cổng trường, sân bóng, hội trường lớn, khu Hiệu bộ, các hội trường, giảng đường, thư viện, xưởng cơ, tháp khoan, giếng Lào, xưởng in, khu ký túc xá nam, khu ký túc xá nữ, sân khoa Mỏ, sân Đỏ, bãi cỏ lau, lò gạch...

Rồi đến khu 3,5 ha với dốc nhà ăn, nhà ăn, sân E10, khu tập thể giáo viên, trạm xá... Mọi người hình dung lại con đường rợp bóng tre đi qua rạp chiếu phim, dẫn tới bưu điện và chợ Mỏ Chè; nhắc lại những kỷ niệm về quán Hồi, quán Bà Bô, quán Kỷ...

Tiếp đó, tại khu du lịch sinh thái Dũng Tân, phường Cải Đan, đoàn thưởng thức chương trình văn nghệ do đội văn nghệ của nhóm biểu diễn, dự tiệc trưa, thăm hỏi các thầy và tiếp tục trò chuyện, giao lưu.

Các thầy cho biết Ban lãnh đạo nhà trường đánh giá cao và trân trọng những đóng góp của các thế hệ giảng viên, sinh viên trong giai đoạn trường đóng quân tại Phổ Yên. Nhà trường đã đặt tên một hội trường tại cơ sở ở Hà Nội là “Phổ Yên”. Đây là nơi thường tổ chức các buổi bảo vệ luận án tiến sĩ và hội nghị khoa học.

Trong buổi gặp mặt, thầy trò cùng hồi tưởng, nhắc lại nhiều kỷ niệm của giai đoạn ấy.

Có trò nhắc lại ấn tượng khi được thầy giáo, họa sĩ Trương Thảo (Bộ môn Hình họa) giới thiệu một số bức tranh nổi tiếng, các trường phái hội họa thế giới và những bức tranh do thầy sáng tác, được trưng bày tại một phòng thiết bị ở góc sân khoa Mỏ (năm 1977-1978).

Với các thầy thuộc khoa Địa chất, khoa Mỏ, khoa Trắc địa, khoa Dầu khí, các trò nhắc lại những kỷ niệm khi được thầy hướng dẫn thực tập Địa chất đại cương ở Kinh Môn, Hải Dương; thực tập Địa chất cấu tạo ở Lạng Sơn; thực tập sản xuất ở Quảng Ninh, Thái Bình...

Có bạn nhắc lại ấn tượng khi lần đầu được học môn Máy tính điện tử của thầy Mai Đình Nội, được làm quen với những từ ngữ, khái niệm mới mẻ như “ngôn ngữ Fortran”, “sơ đồ khối”, “chương trình con”...

Có trò nhớ lại tác phong hào hoa, chuyên nghiệp của thầy Võ Chí Mỹ khi điều khiển các trận bóng của trường với vai trò trọng tài, cùng những câu chuyện thú vị thầy thường kể trong giờ giải lao giữa các tiết học.

Các bạn K21, K22 nhớ lại những ngày đào phòng tuyến ở Ngân Sơn: buổi sáng đi bộ mấy cây số ra hiện trường đào hào, tối về ngủ nhà sàn bị rệp cắn, ngày nghỉ lại đi bộ ra thăm thị trấn Ngân Sơn...

Có bạn nhớ lại không khí vui tươi, hào hứng của những đêm văn nghệ với sự tham gia của các nhạc sĩ Nhất Mai, Nguyễn Cường, cây guitar Đàm Tiến, các giọng ca Thùy Dương, Hồ Nam Bộ...

Có bạn lại nhắc đến những kỷ niệm về sự căng thẳng khi phải thi lại môn chủ yếu, mang đèn dầu lên hội trường ôn thi, học được một lúc thì đèn hết dầu...

Đúng 13 giờ 30, mọi người tham quan, chụp ảnh kỷ niệm và mua hàng tại “Chợ Mỏ Chè” được tái hiện với giá 0 đồng. Những mặt hàng quen thuộc ngày xưa như chè búp, khoai, sắn... được bày bán. Mọi người thưởng thức nước chè, kẹo lạc, chuối..., rồi nhớ lại những lần đi chợ Mỏ Chè, những bữa ăn sắn luộc, xôi sắn mua tại các gánh hàng của người dân bán trước hiên ký túc xá hoặc hai bên con dốc từ sân khoa Mỏ sang nhà ăn...

Một chuyến trở về, một cuộc gặp gỡ, nhưng đã đánh thức biết bao ký ức tưởng như đã ngủ yên. Những con đường, mái nhà, sân trường, nhà ga, những gánh hàng quà và cả những câu chuyện tưởng chừng rất đỗi bình thường của gần nửa thế kỷ trước bỗng trở nên gần gũi, thân thương.

Thời gian đã lùi xa, mỗi người một hoàn cảnh, một chặng đường công tác, nhưng tình thầy trò, tình bạn và những kỷ niệm về mái trường Mỏ Chè vẫn còn nguyên vẹn trong lòng mỗi chúng tôi.

Dương Hùng Sơn

Cựu sinh viên lớp Khoan khai thác 22

Chuyện về mái trường đầu tiên của PETROVIETNAM

Đại Hùng và quyết định tự điều hành bằng nội lực

Dịch vụ kỹ thuật PETROVIETNAM: "Đem chuông đi đánh xứ người" (kỳ 1)

“Sợi chỉ đỏ” gắn kết các thế hệ cán bộ Công đoàn PETROVIETNAM