Biển sẽ trở thành "không gian năng lượng" mới của quốc gia

Từ kinh nghiệm quốc tế có thể thấy·biển đang trở thành "không gian năng lượng tổng hợp" chứ không chỉ là nơi khai thác dầu khí.

Eo biển Hormuz là minh chứng rõ nét nhất cho tính dễ tổn thương của hệ thống năng lượng toàn cầu. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), khoảng 20 triệu thùng dầu thô và sản phẩm dầu mỏ mỗi ngày đi qua tuyến hàng hải này trong năm 2025, tương đương khoảng 25% lượng dầu giao dịch bằng đường biển trên thế giới. Bất kỳ bất ổn nào tại khu vực Trung Đông đều có thể lập tức đẩy giá dầu, LNG và chi phí vận tải tăng cao, kéo theo những tác động dây chuyền đến chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đối với Việt Nam, bài học đặt ra là cần xây dựng hệ thống an ninh năng lượng theo hướng đa nguồn, đa công nghệ và có khả năng chống chịu cao. Việt Nam không thể phụ thuộc quá lớn vào nhập khẩu, nhưng cũng không thể đặt kỳ vọng vào một loại hình năng lượng duy nhất. Một cơ cấu năng lượng cân bằng, linh hoạt và đa dạng sẽ là nền tảng quan trọng để bảo đảm tăng trưởng kinh tế bền vững trong dài hạn.

Xu hướng phát triển của Hàn Quốc và Nhật Bản cho thấy biển đang trở thành "không gian năng lượng tổng hợp" chứ không chỉ là nơi khai thác dầu khí.

Tại Hàn Quốc, Chính phủ đang triển khai các tổ hợp điện gió ngoài khơi quy mô hàng GW tại Jeonnam, Ulsan và Jeju, kết hợp với sản xuất hydrogen xanh và hệ thống lưu trữ năng lượng. Các tập đoàn như Hyundai, SK, Doosan, POSCO đang tham gia phát triển toàn bộ chuỗi giá trị từ turbine gió, kết cấu nổi ngoài khơi, hydrogen đến pin nhiên liệu. Đặc biệt, Hàn Quốc đang phát triển mô hình "Energy Island" (đảo năng lượng) tại Jeju, nơi điện mặt trời, điện gió, pin lưu trữ, xe điện và hydrogen được tích hợp trong cùng một hệ sinh thái năng lượng thông minh.

Tại Nhật Bản, ngoài điện gió ngoài khơi, quốc gia này còn đầu tư mạnh vào điện sóng biển, điện thủy triều, hydrogen và amoniac xanh. Nhật Bản coi hydrogen là một trong những trụ cột của chiến lược trung hòa carbon và đã xây dựng nhiều cảng hydrogen quy mô lớn.

Một điểm đáng chú ý là cả Hàn Quốc và Nhật Bản đều tận dụng hạ tầng dầu khí hiện hữu để phát triển các ngành năng lượng mới. Các cảng dầu khí, bến LNG, cơ sở đóng tàu, đội ngũ kỹ sư dầu khí và hệ thống công trình ngoài khơi được chuyển đổi dần sang phục vụ điện gió ngoài khơi, hydrogen và lưu trữ carbon (CCS).

Đây là bài học có ý nghĩa đặc biệt đối với Việt Nam. Sau hơn nửa thế kỷ phát triển ngành dầu khí, Việt Nam đã xây dựng được hệ thống cảng biển, căn cứ dịch vụ, đội ngũ kỹ sư, chuyên gia của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và các đơn vị thành viên như PTSC, PVC-MS, Vietsovpetro... Đây chính là nền tảng để Việt Nam phát triển các ngành năng lượng biển thế hệ mới.

Hệ thống cảng biển, căn cứ dịch vụ, đội ngũ kỹ sư, chuyên gia của Petrovietnam và các đơn vị thành viên sẽ là nền tảng để Việt Nam phát triển các ngành năng lượng biển thế hệ mới.

Từ nền tảng đó, biển sẽ trở thành "không gian năng lượng" mới của quốc gia. Trước đây, biển chủ yếu được nhìn từ góc độ dầu khí, hàng hải, thủy sản và quốc phòng. Trong tương lai, biển còn là không gian phát triển điện gió ngoài khơi, hydrogen xanh, amoniac xanh, hạ tầng truyền tải điện, cảng năng lượng, lưu trữ CO₂, dịch vụ kỹ thuật biển, công nghiệp đóng tàu, dữ liệu đại dương và các chuỗi công nghiệp xanh.

Với lợi thế rất lớn từ bờ biển dài hơn 3.260 km, vùng đặc quyền kinh tế rộng lớn, tiềm năng điện gió ngoài khơi thuộc nhóm hàng đầu khu vực cùng hơn 50 năm kinh nghiệm phát triển dầu khí biển, Việt Nam có đầy đủ điều kiện để hình thành các trung tâm công nghiệp - năng lượng biển quy mô lớn.

Nếu biết tích hợp dầu khí, điện gió ngoài khơi, hydrogen, CCS/CCUS và logistics biển trong một chiến lược tổng thể, Việt Nam có thể hình thành các cụm công nghiệp - năng lượng biển mới, tạo động lực tăng trưởng dài hạn và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Phát triển kinh tế năng lượng biển góp phần tạo việc làm chất lượng cao, thúc đẩy công nghiệp phụ trợ, nâng cao năng lực khoa họ công nghệ, hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng xanh và khẳng định sự hiện diện kinh tế - kỹ thuật - khoa học hợp pháp, liên tục của Việt Nam trên biển. Đây là sự kết hợp giữa tự chủ năng lượng, an ninh kinh tế và chủ quyền quốc gia.

Đẩy mạnh khai thác dầu khí trong nước không đồng nghĩa với việc đi ngược xu hướng phát triển xanh. Ngược lại, đây là điều kiện để quá trình chuyển dịch năng lượng diễn ra an toàn, có lộ trình và không gây thiếu hụt nguồn cung.

Trong giai đoạn chuyển tiếp, dầu khí vẫn giữ vai trò quan trọng đối với an ninh năng lượng. Nếu được khai thác hợp lý, tận thu hiệu quả và kết hợp với các công nghệ giảm phát thải, nguồn tài nguyên này sẽ tiếp tục đóng góp đáng kể cho nền kinh tế.

Quan trọng hơn, ngành dầu khí không chỉ tạo ra dầu và khí mà còn hình thành hệ thống hạ tầng biển, năng lực khảo sát - khoan - khai thác ngoài khơi, đội ngũ kỹ sư trình độ cao, chuỗi dịch vụ kỹ thuật và nền tảng công nghiệp hỗ trợ. Đây chính là những yếu tố có giá trị chiến lược để phát triển các ngành năng lượng mới trong tương lai.

Trong nhiều thập niên qua, biển được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ dầu khí, hàng hải, thủy sản và quốc phòng. Tuy nhiên, cùng với quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu, biển đang trở thành một "không gian năng lượng tổng hợp". Không gian đó bao gồm điện gió ngoài khơi, hydrogen xanh, amoniac xanh, hạ tầng truyền tải điện, các cảng năng lượng, lưu trữ carbon, dịch vụ kỹ thuật biển và nhiều chuỗi giá trị công nghiệp xanh khác.

Bên cạnh giá trị kinh tế, phát triển năng lượng biển còn góp phần tạo việc làm chất lượng cao, thúc đẩy công nghiệp phụ trợ, nâng cao trình độ khoa học - công nghệ và hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng xanh. Quan trọng hơn, các công trình năng lượng ngoài khơi tạo ra sự hiện diện kinh tế, kỹ thuật và khoa học liên tục của Việt Nam trên biển, góp phần gắn kết giữa an ninh năng lượng, an ninh kinh tế và bảo vệ chủ quyền quốc gia.

Để biến biển trở thành một "không gian năng lượng tổng hợp" đúng nghĩa, Việt Nam cần sớm tiếp tục rà soát, mở rộng Luật Dầu khí 2022 và các văn bản liên quan theo hướng mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với các hoạt động năng lượng ngoài khơi. Một khuôn khổ pháp lý đồng bộ sẽ giúp kết nối hiệu quả giữa dầu khí, điện gió ngoài khơi, hydrogen, CCS/CCUS và các ngành công nghiệp biển mới, qua đó phát huy tối đa giá trị của hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng mà Việt Nam đã dày công xây dựng. Đây là bước đi chiến lược nhằm củng cố an ninh năng lượng, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và khẳng định vị thế của Việt Nam trong kỷ nguyên chuyển dịch năng lượng toàn cầu.

Mở không gian biển cho các trung tâm công nghiệp - năng lượng tương lai

Cần cơ chế đủ mạnh để khai thác hiệu quả nguồn lực trong nước

[VIDEO] Khai mở không gian năng lượng biển: Bệ phóng từ thể chế mới

TS Bùi Trọng Vinh - Viện trưởng Viện nghiên cứu năng lượng bền vững, nguyên Trưởng Khoa Kỹ thuật Địa chất và Dầu khí Trường Đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh