Cần cơ chế đặc thù để Petrovietnam vừa đại diện nước chủ nhà, vừa hoạt động sản xuất kinh doanh

Chiều 8/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Dầu khí (sửa đổi).

Đại biểu Lê Hữu Trí (Đoàn ĐBQH Khánh Hòa) phát biểu tại hội trường.

Phát biểu tại phiên thảo luận, ĐBQH Lê Hữu Trí cho rằng, việc sửa đổi, bổ sung Luật Dầu khí năm 2022 là cần thiết trong bối cảnh ngành dầu khí đang đứng trước những yêu cầu phát triển mới.

Theo đại biểu, dự thảo luật lần này được chuẩn bị trên cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn tương đối đầy đủ. Cơ quan chủ trì soạn thảo đã nghiêm túc tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các ĐBQH.

Đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định mới để Luật Dầu khí trở thành nền tảng pháp lý quan trọng cho quá trình chuyển dịch của ngành dầu khí Việt Nam, từ lĩnh vực khai thác truyền thống sang ngành công nghiệp năng lượng hiện đại, gắn với kinh tế biển, quản trị tổng hợp tài nguyên và không gian biển.

Đại biểu đánh giá, dự thảo Luật đã có những điểm mới đáng chú ý khi mở rộng phạm vi hoạt động của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam). Đây là hướng đi cần thiết trong bối cảnh sản lượng dầu khí trong nước có xu hướng suy giảm, công tác tìm kiếm, thăm dò các mỏ mới ngày càng khó khăn, trong khi điều kiện khai thác, đặc biệt tại các khu vực nước sâu, xa bờ, ngày càng phức tạp.

Việc mở rộng không gian hoạt động của Petrovietnam sang các lĩnh vực mới cần được đặt trong yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, nhất là đối với các hoạt động trên biển. Đồng thời, trong bối cảnh giá dầu thế giới biến động và hiệu quả kinh tế của các dự án dầu khí chịu nhiều tác động, việc hoàn thiện cơ chế pháp lý để khuyến khích đầu tư, duy trì và gia tăng sản lượng là rất cần thiết.

Cần làm rõ cơ chế đặc thù đối với Petrovietnam

Một trong những vấn đề được đại biểu Lê Hữu Trí đặc biệt lưu ý là vai trò, vị trí của Petrovietnam trong hệ thống hoạt động dầu khí.

Theo đại biểu, Petrovietnam có đặc thù khác với doanh nghiệp thông thường khi vừa hoạt động với tư cách doanh nghiệp, vừa đảm nhiệm vai trò nước chủ nhà trong một số hoạt động dầu khí, đồng thời thực hiện nhiều nhiệm vụ chính trị, kinh tế do Nhà nước giao.

Chính sự đan xen giữa chức năng đại diện nước chủ nhà và hoạt động sản xuất kinh doanh đặt ra yêu cầu phải có cơ chế quản trị, phân định trách nhiệm phù hợp.

Đại biểu đề nghị, dự thảo Luật cần làm rõ cơ chế để tách bạch giữa nhiệm vụ Nhà nước giao với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Đây là cơ sở để bảo đảm tính minh bạch, cạnh tranh bình đẳng, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của Petrovietnam khi thực hiện những nhiệm vụ có tính chất đặc thù.

Một vấn đề khác cần được quan tâm là cơ chế xử lý rủi ro trong hoạt động tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí.

Theo đại biểu Lê Hữu Trí, cần phân biệt rõ rủi ro mang tính đặc thù của hoạt động dầu khí với hành vi vi phạm pháp luật. Việc một dự án tìm kiếm, thăm dò không đạt kết quả không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có sai phạm, bởi hoạt động dầu khí luôn tiềm ẩn xác suất rủi ro cao.

Do đó, cơ chế quản lý và xử lý rủi ro cần được thiết kế phù hợp với đặc thù của ngành, tránh tình trạng doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm như đối với hành vi vi phạm pháp luật khi dự án thất bại do nguyên nhân khách quan.

Đặc biệt, với các dự án nước sâu, xa bờ có mức độ phức tạp và rủi ro cao, cần có cơ chế bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm nguyên tắc bảo toàn vốn nhà nước.

Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền

Về phân cấp, phân quyền, đại biểu Lê Hữu Trí đánh giá, dự thảo Luật đã có bước tiến nổi bật khi giảm bớt một số thủ tục, chuyển giao một số thẩm quyền từ Chính phủ cho Bộ Công Thương và giao Petrovietnam thực hiện một số nội dung chuyên môn, kỹ thuật trong quá trình triển khai dự án.

Theo đại biểu, đây là giải pháp có ý nghĩa thiết thực, giúp rút ngắn quy trình, giảm thời gian và chi phí hoàn tất thủ tục. Đối với lĩnh vực dầu khí, chậm trễ trong triển khai có thể khiến doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội đầu tư, trong khi các dự án này thường có quy mô vốn rất lớn, thời gian chuẩn bị dài và chịu tác động mạnh từ biến động của thị trường.

Đại biểu nhận định, việc mở rộng hoạt động sang những lĩnh vực mới như thu giữ, xử lý và lưu trữ carbon (CCS/CCUS), dịch vụ kỹ thuật, công nghệ cao và phát triển các công trình năng lượng ngoài khơi sẽ mở thêm không gian phát triển cho Petrovietnam và ngành năng lượng.

Đây đều là những lĩnh vực đòi hỏi nguồn lực lớn, công nghệ cao và thời gian chuẩn bị dài. Vì vậy, luật cần tạo hành lang pháp lý rõ ràng, ổn định để doanh nghiệp có thể chủ động xây dựng và triển khai dự án.

Rà soát cơ chế quản lý quỹ thu dọn công trình dầu khí

Liên quan đến Quỹ thu dọn công trình dầu khí, đại biểu Lê Hữu Trí đề nghị tiếp tục rà soát các quy định tại Điều 40 của dự thảo Luật.

Theo đại biểu, đây là nguồn tài chính có quy mô lớn, được hình thành trong thời gian dài và gắn trực tiếp với trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc xử lý, tháo dỡ công trình dầu khí sau khi kết thúc vòng đời dự án.

Do đó, cần quy định rõ tiêu chí quản lý, sử dụng; cơ chế công khai số dư; chế độ báo cáo định kỳ và cơ chế giám sát đối với nguồn quỹ này, qua đó bảo đảm tính minh bạch và sử dụng đúng mục đích.

Đại biểu Lê Hữu Trí: Luật Dầu khí (sửa đổi) cần quy định rõ hoạt động dầu khí phải phù hợp với Quy hoạch không gian biển quốc gia và các quy hoạch có liên quan (Ảnh minh họa)

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung quy định về việc xử lý, sử dụng các khu đất, công trình dầu khí không còn nhu cầu sử dụng, bảo đảm phù hợp với quy hoạch và tránh lãng phí nguồn lực.

Một vấn đề khác được đại biểu Lê Hữu Trí lưu ý là tình trạng chồng lấn trong sử dụng không gian biển.

Theo đại biểu, cùng một khu vực biển có thể đồng thời liên quan đến hoạt động dầu khí, điện gió, hàng hải, du lịch, quốc phòng, an ninh và nhiều ngành kinh tế khác. Nếu không có cơ chế phối hợp, phân định và xác định thứ tự ưu tiên rõ ràng, quá trình triển khai dự án có thể phát sinh vướng mắc kéo dài.

Do đó, dự thảo Luật cần quy định rõ hoạt động dầu khí phải phù hợp với Quy hoạch không gian biển quốc gia và các quy hoạch có liên quan, đồng thời thiết lập cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan Trung ương và chính quyền địa phương.

Đối với các dự án dầu khí trên biển, đại biểu Lê Hữu Trí cho rằng, sự phối hợp với địa phương có ý nghĩa rất quan trọng. Nếu trách nhiệm và cơ chế phối hợp không được làm rõ ngay từ đầu, dự án có thể gặp trở ngại trong quá trình triển khai, ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả đầu tư.

Từ những phân tích trên, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi), tập trung vào các quy định về phân cấp, phân quyền; cơ chế đặc thù đối với Petrovietnam; quản lý và xử lý rủi ro trong hoạt động dầu khí; quản lý nguồn lực và sử dụng không gian biển.

Theo đại biểu, đây là những nội dung có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng hành lang pháp lý đủ mạnh để ngành dầu khí tiếp tục giữ vai trò trụ cột trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đồng thời mở rộng không gian phát triển sang các lĩnh vực năng lượng mới trong giai đoạn tới.

Quốc hội xem xét sửa đổi Luật Dầu khí, Luật Nhà ở và nhiều luật quan trọng

ĐBQH Phan Đức Hiếu: Cần tận dụng tối đa nguồn lực, hạ tầng dầu khí cho phát triển năng lượng mới

Ưu đãi mỏ cận biên giúp gia tăng sản lượng khai thác dầu khí

ĐBQH Tạ Đình Thi: Cần thiết lập cơ chế khai thác hạ tầng dầu khí phục vụ phát triển kinh tế biển

Mạnh Tưởng