Khi doanh nghiệp nhà nước đang gánh quá nhiều “vai”

Doanh nghiệp Nhà nước là nền tảng của nền kinh tế Việt Nam là điều không cần phải bàn cãi. Trong lịch sử phát triển, sự ra đời của các DNNN là phục vụ cho nhân dân ta có đủ “cơm ăn, áo mặc”, “điện - đường - trường - trạm”... Chính vì vậy, ngay giai đoạn mở cửa, cải cách đất nước đã thành lập một loạt Tổng Công ty nhà nước từ Dầu khí, Điện, Than đến Lương thực, Cao Su, Đóng tàu, Thủy sản...

Các Tổng Công ty Nhà nước có đóng góp lớn, sứ mệnh lịch sử thiêng liêng là điều không thể phủ nhận.

Theo thời gian, các DNNN dần phát triển theo kinh tế thị trường, không chỉ đảm bảo cho người dân đủ cơm, áo còn tiến hành hợp tác quốc tế, xuất khẩu hàng hóa ra các thị trường trọng điểm trên khắp thế giới. Từ những trọng trách ban đầu, DNNN được định hướng thực hiện các nhiệm vụ chiến lược là phát triển các vùng, địa phương còn nghèo nàn, kinh tế khó khăn, thu hút đầu tư nước ngoài. Đặc biệt, DNNN còn thường xuyên phải đảm nhận trách nhiệm hỗ trợ khắc phục thiên tai, an sinh xã hội, an ninh quốc phòng, ổn định vĩ mô,... Chính vì vậy, có những thời điểm đặc biệt, các nhiệm vụ chính trị của DNNN đôi khi còn vượt lên trên cả sản xuất kinh doanh.

Đơn cử, các nhà giàn DK (cụm Dịch vụ Kinh tế - Khoa học kỹ thuật) trên thềm lục địa phía nam đất nước, thì từ năm 1989 đến nay với sự phối hợp của các lực lượng chức năng và Petrovietnam đã xây dựng nên những giàn DK, là những vọng gác tiền tiêu của Tổ quốc trên biển. Nhắc đến câu chuyện xây dựng các cụm giàn DK để cho thấy rằng DNNN đã chung vai gánh vác nhiệm vụ giữ gìn an ninh quốc gia với chi phí cực kỳ lớn, trải dài trong nhiều năm.

Gần 40 năm qua, hệ thống nhà giàn DK của Việt Nam đã được nâng cấp, trang bị hiện đại... là những vọng gác tiền tiêu trên biển của Tổ quốc

Nghị quyết 79 đã định hướng rõ hơn vai trò, sứ mệnh của DNNN. Để thực hiện được nhiệm vụ đó, yêu cầu đặt ra là cần tách bạch các nhiệm vụ mà DNNN vẫn phải gánh bấy lâu nay. Cụ thể, DNNN cần tập trung nguồn lực vào sản xuất kinh doanh, đầu tư phát triển để thực sự là những mũi nhọn tiên phong trong các ngành, lĩnh vực được giao. Còn các nhiệm vụ về an sinh xã hội, công ích, an ninh quốc phòng.... cần được tách bạch, có bộ quy định, đánh giá riêng theo định hướng chiến lược của mỗi đơn vị. Đồng thời sớm tính toán, lượng hóa các nguồn lực mà doanh nghiệp nhà nước đã tham gia vào các công trình không phục vụ sản xuất kinh doanh để từ đó có thể minh bạch được các nguồn lực của DNNN.

Những năm gần đây, có 3 Tập đoàn kinh tế nhà nước tại khu vực Đông Nam Á gồm PTT Public Company Limited (Thái Lan), PT Pertamina (Indonesia) và PETRONAS – Malaysia đã thành công vươn lên trên bảng xếp hạng doanh nghiệp hàng đầu thế giới về quy mô cũng như mức ảnh hưởng. Theo thạc sĩ Hoàng Thị Đào (chuyên gia nghiên cứu thuộc Viện Dầu khí Việt Nam) tại công trình nghiên cứu khoa học: "Mô hình tổ chức quản lý hoạt động dầu khí thượng nguồn của PETRONAS", đã chỉ ra mô hình "3 trong 1" của Tập đoàn PETRONAS là sự tích hợp quản lý nhà nước, hoạch định chính sách và đầu tư thương mại. Đây là minh chứng về quyền tự chủ và cơ chế quản lý cho DNNN khi được giao đủ quyền, tách bạch nhiệm vụ sản xuất kinh doanh và các nhiệm vụ khác đồng thời hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường phân cấp ra quyết định đầu tư và xây dựng hệ thống quy trình quản lý nhà thầu (PSC) đồng bộ.

Có thể thấy rằng, để DNNN bứt phá mạnh mẽ hơn nữa, xứng đáng với kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân, cần tách bạch nhiệm vụ SXKD và các nhiệm vụ chính trị khác, để doanh nghiệp tập trung các nguồn lực phát triển.

Đổi mới quản trị của doanh nghiệp nhà nước phản ánh thước đo thực thi Nghị quyết 79-NQ/TW

Nghị quyết 79: Trách nhiệm lớn, quyền phải tương xứng

Bùi Công