Mở lối cho Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia

Từ Nhà máy Lọc dầu Dung Quất đến hệ sinh thái năng lượng

Sự ra đời của Nhà máy Lọc dầu (NMLD) Dung Quất gần hai thập niên trước đánh dấu bước ngoặt quan trọng của ngành công nghiệp năng lượng Việt Nam. Không chỉ góp phần bảo đảm nguồn cung xăng dầu trong nước, công trình còn tạo nền tảng hình thành một hệ sinh thái công nghiệp tại Khu kinh tế (KKT) Dung Quất với sự hiện diện của các doanh nghiệp cơ khí dầu khí, cảng biển nước sâu, dịch vụ logistics và nhiều ngành công nghiệp phụ trợ.

Đến nay, vai trò của KKT Dung Quất đang được đặt trong một tầm nhìn rộng lớn hơn. Nghị quyết số 26-NQ/TW của Bộ Chính trị đã định hướng xây dựng Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia tại KKT Dung Quất. Đây không chỉ là mục tiêu phát triển của riêng tỉnh Quảng Ngãi mà còn là một mắt xích quan trọng trong chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng, nâng cao năng lực chế biến sâu và gia tăng giá trị trong chuỗi công nghiệp năng lượng của Việt Nam.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng nghe Tổng Giám đốc BSR Nguyễn Việt Thắng báo cáo về hoạt động vận hành của Trung tâm điều hành tích hợp NMLD Dung Quất

Theo định hướng này, KKT Dung Quất sẽ không chỉ có một nhà máy lọc dầu, mà phát triển thành hệ sinh thái công nghiệp năng lượng tích hợp, gồm lọc hóa dầu, kho dự trữ xăng dầu, hóa chất, điện khí LNG, nhiên liệu mới, hydrogen, logistics, nghiên cứu - phát triển, dịch vụ kỹ thuật và các ngành công nghiệp hỗ trợ. Khi các lĩnh vực này được kết nối, Dung Quất sẽ trở thành trung tâm liên kết nhiều chuỗi giá trị, tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế và nâng cao khả năng tự chủ năng lượng.

Những nền tảng đầu tiên cho mục tiêu này đang được hiện thực hóa. Dự án Nâng cấp mở rộng Nhà máy Lọc dầu Dung Quất đã chính thức triển khai sau lễ ký hợp đồng EPC. Công tác san lấp mặt bằng đang được đẩy nhanh, phấn đấu hoàn thành trong tháng 11-2026 để triển khai các hạng mục tiếp theo. Ông Đặng Hải Anh, Phó Vụ trưởng Vụ Dầu khí và Than (Bộ Công Thương) nhận định: “Trong việc hình thành và phát triển Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia, NMLD Dung Quất sẽ là hạt nhân”.

Đồng quan điểm, TS Nguyễn Văn Tư, Viện trưởng Viện Dầu khí Việt Nam (VPI) cho rằng, cần lấy NMLD Dung Quất làm hạt nhân để tích hợp sâu và mở rộng chuỗi giá trị lọc - hóa dầu, kết nối với các lĩnh vực năng lượng và công nghiệp phụ trợ. Cấu hình dự kiến của trung tâm gồm 5 hợp phần, hợp phần đầu tiên là trung tâm lọc hóa dầu và kho dự trữ gắn với NMLD Dung Quất sau nâng cấp mở rộng; kết hợp hóa dầu từ khí, khí Cá Voi Xanh/dầu thô và các kho dự trữ. Trên cấu hình này, NMLD Dung Quất được đặt ở lớp nền của tổ hợp, là điểm khởi đầu, sau đó mới kết nối sang các cụm năng lượng sạch, năng lượng xanh, công nghiệp xanh và logistics - dịch vụ.

Đồng bộ cơ chế, chính sách để tạo động lực phát triển

Việc xây dựng và phát triển Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia là nhiệm vụ chưa có tiền lệ, đòi hỏi cơ chế, chính sách đặc thù để triển khai hiệu quả. Song song với tiến độ của dự án, tỉnh Quảng Ngãi đang thúc đẩy hoàn thiện khung thể chế. Tại buổi làm việc với Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long ngày 22-7-2026, ông Lương Kim Sơn, Trưởng ban Quản lý KKT Dung Quất cho biết đã hoàn thiện hồ sơ đề xuất 9 cơ chế, chính sách đặc thù. Hồ sơ đã được Bộ Công Thương tổng hợp, trình Thủ tướng Chính phủ xem xét.

Các đề xuất của tỉnh Quảng Ngãi tập trung vào những nhóm chính sách then chốt như đầu tư, tài chính, ngân sách, đất đai và cải cách thủ tục hành chính. Việc xây dựng cơ chế đặc thù nhằm thu hút các dự án quy mô lớn, đồng thời tạo điều kiện phát triển đồng bộ hạ tầng công nghiệp, logistics và dịch vụ kỹ thuật, từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh của Dung Quất trong khu vực.

NMLD Dung Quất sẽ là “hạt nhân” trong việc hình thành Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia

Ông Lương Kim Sơn cho biết thêm, quá trình hiện thực hóa mục tiêu vẫn còn nhiều khó khăn. Nhiều dự án năng lượng đang vướng về thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng, hạ tầng kỹ thuật và cơ chế phối hợp. Riêng các dự án điện khí Dung Quất I, II và III, trở ngại lớn nhất là chưa xác định được thời điểm cấp khí từ mỏ Cá Voi Xanh. Địa phương kiến nghị Bộ Công Thương và các bộ, ngành sớm tháo gỡ các “điểm nghẽn” để phát triển đồng bộ hệ sinh thái năng lượng tại Dung Quất.

Được xem là “hạt nhân” của Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia, Tổng công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) đã đưa ra các đề xuất, kiến nghị cụ thể từ thực tiễn hoạt động. Theo Tổng Giám đốc BSR Nguyễn Việt Thắng, một trong những đề xuất đáng chú ý là miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án đã nằm trong quy hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Việc loại bỏ những bước thủ tục trùng lặp sẽ giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, giảm chi phí và nâng cao tính chủ động cho doanh nghiệp. BSR cũng đề xuất trao thêm thẩm quyền cho Ban Quản lý KKT Dung Quất theo cơ chế “một cửa”, cho phép giải quyết tập trung các thủ tục liên quan đến đầu tư, xây dựng, đất đai và môi trường.

Ở góc độ tài chính, BSR kiến nghị ưu đãi về tiền thuê đất, thuế và chính sách hỗ trợ nghiên cứu, đổi mới công nghệ đối với các dự án chiến lược. Cùng với đó, BSR đề xuất giảm 50% thuế thu nhập cá nhân đối với chuyên gia, nhà khoa học và lao động chất lượng cao nhằm thu hút nhân lực cho trung tâm.

Liên quan đến vấn đề này, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long khẳng định, Quảng Ngãi có vị trí đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển ngành công thương, nhất là lĩnh vực lọc hóa dầu và năng lượng. Đối với các dự án trọng điểm, trong đó có Dự án Nâng cấp mở rộng Nhà máy Lọc dầu Dung Quất và Đề án Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia, Bộ sẽ tiếp tục phối hợp với Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), BSR, tỉnh Quảng Ngãi và các đơn vị liên quan để xử lý kịp thời những khó khăn phát sinh, bảo đảm tiến độ triển khai và phát huy hiệu quả đầu tư.

Từ các ý kiến trên, có thể thấy các đề xuất từ địa phương, doanh nghiệp đến định hướng của cơ quan quản lý đều thống nhất rằng, để hiện thực hóa Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia, bên cạnh các dự án quy mô lớn cần có hệ thống cơ chế, chính sách đặc thù. Khi các cơ chế về đầu tư, tài chính, quản trị, khoa học - công nghệ và phát triển nguồn nhân lực được hoàn thiện đồng bộ, KKT Dung Quất sẽ đủ điều kiện trở thành trung tâm liên kết các chuỗi giá trị lọc hóa dầu, hóa chất và năng lượng, góp phần xây dựng ngành công nghiệp năng lượng hiện đại, tự chủ và có sức cạnh tranh trong khu vực.

Từ Nhà máy lọc dầu đầu tiên đến Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia

NMLD Dung Quất sẽ là hạt nhân của trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia

[VIDEO] NMLD Dung Quất - Hạt nhân của Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia

18 năm BSR: “Con người làm nên vị thế trung tâm lọc hóa dầu Việt Nam”

BSR hiện thực hóa lộ trình nhà máy thông minh

Thanh Hiếu