Năm 2026 - Bản lề trong chuyển dịch năng lượng
Áp lực tăng trưởng và an ninh năng lượng
Chuyển dịch năng lượng đã trở thành xu thế không thể đảo ngược trên toàn cầu, song với Việt Nam, tiến trình này mang những đặc thù riêng. Là nền kinh tế đang phát triển nhanh, nhu cầu năng lượng tăng mạnh trong khi dư địa của các nguồn truyền thống dần thu hẹp, Việt Nam buộc phải tìm lời giải cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và mục tiêu giảm phát thải.
Theo các kịch bản phát triển, nhu cầu điện của Việt Nam giai đoạn 2026-2030 được dự báo tăng trung bình khoảng 8-10% mỗi năm, gắn với quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và điện khí hóa nền kinh tế. Trong khi đó, thủy điện lớn hầu như đã khai thác hết tiềm năng, nhiệt điện than chịu sức ép ngày càng lớn về môi trường và tài chính, còn nhập khẩu nhiên liệu tiềm ẩn nhiều rủi ro trước biến động địa chính trị và giá năng lượng toàn cầu.
 |
| Nhu cầu điện của Việt Nam giai đoạn 2026-2030 được dự báo tăng trung bình khoảng 8-10% mỗi năm |
Chính trong bối cảnh này, chuyển dịch năng lượng không chỉ nhằm thực hiện các cam kết khí hậu, mà đã trở thành yêu cầu cốt lõi để bảo đảm an ninh năng lượng dài hạn. Nhiều chuyên gia cảnh báo, nếu không tái cấu trúc hệ thống năng lượng ngay từ giai đoạn 2026-2030, Việt Nam có thể đối mặt nguy cơ thiếu hụt nguồn cung và chi phí năng lượng tăng cao trong những năm tiếp theo.
Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đã xác lập rõ định hướng phát triển hệ thống điện theo hướng xanh hơn, linh hoạt hơn và bền vững hơn. Theo đó, đến năm 2030, tổng công suất nguồn điện của Việt Nam dự kiến đạt khoảng 183-236 GW, với tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng mạnh, đặc biệt là điện gió và điện mặt trời.
Đáng chú ý, điện gió ngoài khơi - lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao và tiềm năng lớn - được xác định là một trong những trụ cột mới của hệ thống điện. Tuy nhiên, thách thức của giai đoạn sau năm 2026 không nằm ở mục tiêu, mà ở năng lực triển khai.
Theo chuyên gia năng lượng, TS Ngô Đức Lâm, nguyên Viện phó Viện Năng lượng Việt Nam nhận định: “Chuyển dịch năng lượng sẽ không thể thành công nếu thiếu các chủ thể đủ năng lực dẫn dắt, đủ nguồn lực để đầu tư dài hạn và đủ kinh nghiệm vận hành hệ thống năng lượng ngày càng phức hợp”.
Petrovietnam - từ trụ cột truyền thống đến lực dẫn dắt chuyển dịch
Trong bức tranh đó, vai trò của các tập đoàn năng lượng như Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) ngày càng được đặt ở vị trí trung tâm. Với nhiều thập niên bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia thông qua khai thác dầu khí, chế biến và phát điện, Petrovietnam đang đứng trước yêu cầu tái định vị để phù hợp với cấu trúc năng lượng mới.
Thực tế cho thấy, Petrovietnam là một trong số ít doanh nghiệp tại Việt Nam hội tụ đầy đủ các điều kiện để tham gia sâu vào chuyển dịch năng lượng: năng lực tài chính, kinh nghiệm triển khai các dự án năng lượng quy mô lớn, hệ sinh thái kỹ thuật - công nghệ và mạng lưới hợp tác quốc tế rộng. Đây là nền tảng để tập đoàn vừa duy trì vai trò cung ứng năng lượng truyền thống, vừa mở rộng sang các lĩnh vực năng lượng sạch và năng lượng mới.
 |
Trong ngắn và trung hạn, điện khí LNG được xác định là giải pháp chuyển tiếp quan trọng, giúp giảm phát thải so với than và hỗ trợ tích hợp năng lượng tái tạo vào hệ thống điện. Về dài hạn, điện gió ngoài khơi và hydro xanh được xem là những hướng đi chiến lược, phù hợp với mục tiêu trung hòa carbon và xu thế phát triển năng lượng toàn cầu.
Với lợi thế hoạt động lâu năm trên biển và năng lực kỹ thuật ngoài khơi, Petrovietnam được đánh giá có nhiều ưu thế khi tham gia điện gió ngoài khơi - lĩnh vực không chỉ tạo ra nguồn điện sạch quy mô lớn, mà còn hình thành chuỗi giá trị công nghiệp mới từ khảo sát, thiết kế, chế tạo thiết bị đến vận hành và bảo dưỡng.
Song song đó, hydro xanh đang được nhiều quốc gia coi là “nhiên liệu của tương lai”. Việt Nam đặt mục tiêu từng bước hình thành thị trường hydro, phục vụ cả nhu cầu trong nước và xuất khẩu. Việc Petrovietnam sớm nghiên cứu, thử nghiệm và xây dựng lộ trình phát triển hydro cho thấy tầm nhìn dài hạn, vượt ra ngoài khuôn khổ một doanh nghiệp dầu khí truyền thống.
Theo PGS.TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế: “Nếu điện gió ngoài khơi là trụ cột của nguồn điện sạch, thì hydro xanh sẽ là cầu nối để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị năng lượng toàn cầu. Doanh nghiệp nào đi trước trong lĩnh vực này sẽ nắm lợi thế chiến lược”.
FDI, tư nhân và chính sách - lực đẩy cho giai đoạn bản lề
Chuyển dịch năng lượng đòi hỏi nguồn vốn rất lớn, dài hạn và ổn định. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, mô hình phát triển dựa chủ yếu vào khu vực nhà nước khó có thể đáp ứng tốc độ chuyển dịch. Vì vậy, năm 2026 được kỳ vọng đánh dấu bước dịch chuyển mạnh hơn sang việc huy động vốn từ khu vực tư nhân, FDI, thị trường tài chính và các mô hình hợp tác công - tư (PPP).
Việt Nam hiện được đánh giá là một trong những điểm đến hấp dẫn nhất Đông Nam Á đối với đầu tư LNG và điện gió ngoài khơi, nhờ tốc độ tăng nhu cầu cao, thị trường nội địa đủ lớn và vị trí địa chiến lược. Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn là sự nhất quán chính sách và cơ chế chia sẻ rủi ro rõ ràng.
Đối với LNG và năng lượng tái tạo, vốn quốc tế không chỉ mang theo nguồn lực tài chính, mà còn mang theo công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật và kinh nghiệm quản trị. Nếu tận dụng tốt, Việt Nam có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, thay vì chỉ nhập khẩu công nghệ hoặc mua điện thành phẩm.
Dù có nhiều cơ hội, chuyển dịch năng lượng vẫn đối mặt không ít thách thức. Các chuyên gia chỉ ra bốn điểm nghẽn lớn: khung pháp lý cho các lĩnh vực mới như LNG, điện gió ngoài khơi và hydro còn chưa hoàn thiện; hạ tầng lưới điện và khả năng điều độ chưa theo kịp tốc độ phát triển nguồn; yêu cầu cao về công nghệ và tiêu chuẩn kỹ thuật; cùng với đó là bài toán nguồn nhân lực chất lượng cao.
 |
Đối với Petrovietnam, thách thức lớn nhất là cân bằng giữa nhiệm vụ bảo đảm an ninh năng lượng trước mắt và đầu tư cho tương lai dài hạn. Đây không chỉ là bài toán kinh doanh, mà còn là trách nhiệm quốc gia trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng đang tăng tốc.
Nhìn tổng thể, năm 2026 không chỉ là một mốc thời gian trong kế hoạch phát triển năng lượng, mà là điểm rơi của nhiều dòng chảy lớn: chính sách dần hoàn thiện, thị trường từng bước hình thành, công nghệ ngày càng sẵn sàng và vai trò của các doanh nghiệp trụ cột được xác lập rõ nét hơn.
Nếu tận dụng tốt giai đoạn bản lề này, Việt Nam có cơ hội xây dựng một hệ thống năng lượng hiện đại, tự chủ và bền vững hơn. Trong tiến trình đó, Petrovietnam không chỉ tiếp tục là “xương sống” của an ninh năng lượng quốc gia, mà còn có thể trở thành lực dẫn dắt quan trọng, góp phần định hình tương lai năng lượng xanh của đất nước.
| Đối với Petrovietnam, thách thức lớn nhất là cân bằng giữa bảo đảm an ninh năng lượng trước mắt và đầu tư cho dài hạn. Đây không chỉ là bài toán kinh doanh, mà còn là trách nhiệm quốc gia trong bối cảnh tăng tốc chuyển dịch năng lượng. |
Huy Tùng
