TP Hồ Chí Minh: Từ Nghị quyết 98 đến khát vọng hình thành trục Công nghiệp - Năng lượng - Dịch vụ kỹ thuật cao

Các đại biểu tham gia Tọa đàm.

“Không thể đi tiếp bằng mô hình cũ”

Một trong những vấn đề xuyên suốt được các chuyên gia nhấn mạnh tại Tọa đàm là TP Hồ Chí Minh đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi căn bản mô hình phát triển nếu muốn duy trì vai trò đầu tàu kinh tế trong giai đoạn mới.

Theo các ý kiến tại Tọa đàm, dư địa tăng trưởng dựa vào đất đai, gia công, lao động giá rẻ và mở rộng đô thị truyền thống đang dần thu hẹp, trong khi những yêu cầu mới về cạnh tranh khu vực, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và phát triển bền vững đang đặt ra áp lực rất lớn đối với thành phố.

TS Nguyễn Đức Kiên, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội (nay là Ủy ban Kinh tế - Tài chính) cho rằng, nếu bóc tách kỹ cơ cấu nguồn thu hiện nay sẽ thấy phần đáng kể vẫn đến từ các tập đoàn, tổng công ty nhà nước và nguồn thu liên quan đến đất đai. Điều này cho thấy nội lực của nền kinh tế TP Hồ Chí Minh vẫn chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng của một siêu đô thị lớn nhất cả nước.

Theo ông, nếu tiếp tục phát triển theo mô hình công nghiệp truyền thống dựa vào gia công, lao động giá rẻ và các ngành sử dụng nhiều đất đai thì rất khó để TP Hồ Chí Minh đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới.

“Thành phố buộc phải chuyển sang mô hình phát triển mới, lấy công nghiệp công nghệ cao, năng lượng sạch, dịch vụ kỹ thuật cao và đổi mới sáng tạo làm động lực tăng trưởng”, TS Nguyễn Đức Kiên nhấn mạnh.

TSKH Trần Quang Thắng, Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý TP Hồ Chí Minh cho rằng, thành phố muốn trở thành trung tâm tài chính - công nghệ - logistics thông minh hàng đầu Đông Nam Á thì phải thay đổi mô hình tăng trưởng dựa trên ba động lực mới gồm tài chính, công nghệ và logistics thông minh, đồng thời mở rộng cấu trúc không gian phát triển và tăng cường liên kết vùng.

Ở góc độ quy hoạch và quản trị phát triển, TSKH Trần Quang Thắng, Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý TP Hồ Chí Minh cho rằng, thành phố muốn trở thành trung tâm tài chính - công nghệ - logistics thông minh hàng đầu Đông Nam Á thì phải thay đổi mô hình tăng trưởng dựa trên ba động lực mới gồm tài chính, công nghệ và logistics thông minh, đồng thời mở rộng cấu trúc không gian phát triển và tăng cường liên kết vùng.

Theo ông, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay vẫn là thể chế. TP Hồ Chí Minh cần một cơ chế đủ rộng để vận hành như một siêu đô thị cạnh tranh khu vực, từ phân quyền quản lý, quyền chủ động đầu tư đến khả năng phối hợp liên kết vùng.

“Cơ chế, chính sách phải đủ rộng để thành phố, các phường, xã, đặc khu có không gian phát triển; đồng thời làm rõ hơn liên kết vùng để hình thành hệ sinh thái phát triển chung của Đông Nam Bộ”, ông nói.

Từ Nghị quyết 98 đến bài toán “trao quyền để phát triển”

Câu chuyện thể chế và năng lực thực thi trong giai đoạn phát triển mới của TP Hồ Chí Minh cũng là một trong những nội dung được giới chuyên gia đặc biệt quan tâm tại Tọa đàm. Sau nhiều năm được trao các cơ chế đặc thù thông qua Nghị quyết 54, Nghị quyết 98 (cùng với đó là Nghị quyết 260 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết 98) vấn đề đặt ra hiện nay không còn chỉ là “có cơ chế”, mà là làm sao biến cơ chế thành động lực tăng trưởng thực chất.

TS Nguyễn Đức Kiên cho rằng, nếu Nghị quyết 54 trước đây có thể khái quát bằng tinh thần “tự chủ tài chính”, Nghị quyết 98 là “ưu tiên đầu tư”, thì tinh thần cốt lõi của Nghị quyết 260 hiện nay chính là “trao quyền để phát triển”.

TS Nguyễn Đức Kiên cho rằng, nếu Nghị quyết 54 trước đây có thể khái quát bằng tinh thần “tự chủ tài chính”, Nghị quyết 98 là “ưu tiên đầu tư”, thì tinh thần cốt lõi của Nghị quyết 260 hiện nay chính là “trao quyền để phát triển”. Theo ông, đây là bước chuyển rất quan trọng trong tư duy quản trị đối với một siêu đô thị như TP Hồ Chí Minh.

Tuy nhiên, theo nhiều ý kiến tại tọa đàm, khoảng cách lớn nhất hiện nay nằm ở khâu thực thi. Dù đã có cơ chế đặc thù nhưng quá trình chuyển hóa thành các dự án cụ thể, chuỗi giá trị cụ thể và hiệu quả phát triển thực chất vẫn còn chậm.

TSKH Trần Quang Thắng cho rằng, nhiều mô hình phát triển xanh, hạ tầng số hay giao thông xanh hoàn toàn khả thi nhưng vẫn vướng ở quy trình thủ tục. Có những dự án phải đi qua quá nhiều khâu xin ý kiến từ sở, ngành đến các đơn vị chuyên môn khiến cơ hội phát triển bị chậm lại.

Theo ông, TP Hồ Chí Minh cần mạnh dạn đổi mới cơ chế quản lý, tăng quyền tự chủ và rút ngắn quy trình hành chính để tạo điều kiện cho các mô hình hợp tác công - tư phát triển mạnh hơn, đặc biệt trong các lĩnh vực năng lượng và hạ tầng công nghiệp xanh.

Không chỉ là thủ tục hành chính, nhiều chuyên gia cho rằng hệ thống hạ tầng liên kết vùng, dữ liệu số và quản trị đô thị của TP Hồ Chí Minh hiện vẫn chưa theo kịp yêu cầu phát triển mới.

TSKH Trần Quang Thắng nhận định, TP Hồ Chí Minh muốn phát triển công nghiệp công nghệ cao, logistics hay kinh tế xanh thì phải có hạ tầng giao thông, cảng biển, dữ liệu và đặc biệt là hạ tầng năng lượng đủ mạnh. Trong tương lai, năng lượng sẽ là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của các đô thị lớn.

Theo ông, thành phố cần phát triển trong không gian liên kết với Đồng Nai, Tây Ninh, Lâm Đồng, khu vực Biển Đông và toàn vùng Đông Nam Bộ để hình thành chuỗi liên kết công nghiệp - cảng biển - logistics - năng lượng có sức cạnh tranh khu vực.

Ở góc độ dữ liệu và quản trị số, bà Lê Nguyễn Thiên Nga cho rằng TP Hồ Chí Minh hiện vẫn thiếu một “kiến trúc quản trị quốc gia” đủ mạnh để kết nối, phân tích và vận hành đồng bộ hệ thống dữ liệu đầu vào phục vụ điều hành phát triển. Theo bà, khi có nền tảng dữ liệu đủ mạnh, chính quyền và doanh nghiệp mới có thể đưa ra các quyết định thực chất cho tăng trưởng.

TS Dư Văn Toán cho biết dữ liệu về môi trường biển, hải dương học, dòng chảy, gió hay nước biển dâng hiện vẫn còn phân tán và thiếu cơ chế chia sẻ hiệu quả giữa các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Trong khi đó, TS Dư Văn Toán cho biết dữ liệu về môi trường biển, hải dương học, dòng chảy, gió hay nước biển dâng hiện vẫn còn phân tán và thiếu cơ chế chia sẻ hiệu quả giữa các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Theo ông, đây là nền tảng bắt buộc để TP Hồ Chí Minh phát triển các ngành kinh tế biển, năng lượng tái tạo ngoài khơi và đô thị biển trong dài hạn.

Một vấn đề lớn khác được các chuyên gia nhấn mạnh là yêu cầu phải có cơ chế đủ mạnh để thu hút doanh nghiệp đầu tàu và đầu tư tư nhân vào các lĩnh vực chiến lược như năng lượng, công nghệ, logistics và hạ tầng quy mô lớn.

TS Nguyễn Đức Kiên cho rằng TP Hồ Chí Minh không thể chỉ dựa vào ngân sách Nhà nước mà phải tạo cơ chế để thu hút mạnh khu vực tư nhân. Theo ông, đầu tư công cần đóng vai trò “vốn mồi”, dẫn dắt và kích hoạt đầu tư tư nhân vào các lĩnh vực chiến lược mà thành phố ưu tiên phát triển.

Ông cũng nhấn mạnh, TP Hồ Chí Minh cần nhìn nhận các doanh nghiệp lớn như những đối tác phát triển bình đẳng thay vì tư duy quản lý hành chính truyền thống.

“Thành phố muốn đi nhanh, đi xa thì phải dựa vào các doanh nghiệp đầu tàu có năng lực công nghệ, tài chính và dữ liệu”, TS Nguyễn Đức Kiên nói.

Các đại biểu thảo luận rất sôi nổi.

Petrovietnam và khát vọng hình thành trục công nghiệp - năng lượng mới của TP Hồ Chí Minh

Vai trò của Petrovietnam trong cấu trúc phát triển mới của TP Hồ Chí Minh và vùng Đông Nam Bộ cũng là vấn đề được các chuyên gia trao đổi sâu tại Tọa đàm. Các chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh thành phố đang mở rộng không gian phát triển ra biển và hướng tới các ngành công nghiệp công nghệ cao, năng lượng xanh, logistics hiện đại, Petrovietnam không chỉ còn là doanh nghiệp năng lượng truyền thống mà đang đứng trước cơ hội trở thành hạt nhân dẫn dắt một hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng - dịch vụ kỹ thuật cao mới của khu vực phía Nam.

TS Dư Văn Toán, nhận định, lợi thế lớn nhất của TP Hồ Chí Minh hiện nay nằm ở vị trí trung tâm của không gian kinh tế biển Đông Nam Bộ, đặc biệt là khu vực Cần Giờ - Côn Đảo cùng chuỗi hạ tầng cảng biển, logistics và dầu khí đã hình thành nhiều năm qua. Theo ông, nếu được quy hoạch đồng bộ, trong vòng 5-10 năm tới TP Hồ Chí Minh hoàn toàn có thể hình thành một “hub công nghiệp - năng lượng - logistics biển” mang tầm khu vực.

Kho cảng PV GAS Vũng Tàu đang vươn mình trở thành một "hub năng lượng - logistics" tầm cỡ khu vực

Theo TS Dư Văn Toán, sau khi mở rộng không gian phát triển, TP Hồ Chí Minh đang sở hữu vùng biển có tiềm năng tốt về điện gió ngoài khơi và các dạng năng lượng biển mới. Trong khi đó, nhiều lĩnh vực mà Petrovietnam đang có thế mạnh như dầu khí, cảng biển, dịch vụ kỹ thuật ngoài khơi hay công nghiệp năng lượng biển lại phù hợp trực tiếp với định hướng phát triển mới của thành phố.

Ông dẫn chứng, những dự án chế tạo chân đế điện gió ngoài khơi xuất khẩu cho Singapore và Malaysia của PTSC cho thấy khu vực phía Nam hoàn toàn có thể hình thành chuỗi dịch vụ công nghiệp năng lượng xanh quy mô lớn, không chỉ phục vụ thị trường trong nước mà còn tham gia chuỗi cung ứng quốc tế.

Bà Lê Nguyễn Thiên Nga, đánh giá cao định hướng chuyển đổi thương hiệu của Petrovietnam thành “Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam”. Theo bà, điều đó cho thấy tư duy phát triển của Petrovietnam đã mang tính bao trùm chiến lược hơn, không còn bó hẹp trong lĩnh vực dầu khí truyền thống.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cũng cho rằng để hình thành được trục công nghiệp - năng lượng mới, TP Hồ Chí Minh đang phải đối mặt với không ít điểm nghẽn về quy hoạch, dữ liệu và cơ chế triển khai.

TS Dư Văn Toán cho biết, hiện nay dữ liệu về môi trường biển, hải dương học, dòng chảy, gió hay nước biển dâng vẫn còn phân tán và thiếu cơ chế chia sẻ hiệu quả giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Trong khi đó, đây lại là nền tảng bắt buộc để phát triển điện gió ngoài khơi, LNG, hydrogen xanh hay các mô hình đô thị biển trong dài hạn.

Theo ông, TP Hồ Chí Minh cần sớm xây dựng hệ thống quy hoạch môi trường biển và cơ sở dữ liệu biển đồng bộ, hiện đại; đồng thời hình thành các trung tâm nghiên cứu, đào tạo về biển, năng lượng và công nghệ xanh để tạo nền tảng cho các ngành công nghiệp mới. “Những lĩnh vực mới như điện gió ngoài khơi, hydrogen xanh hay phát triển đô thị biển cũng cần có cơ chế hành chính đặc thù, thủ tục linh hoạt hơn và khả năng phối hợp nhanh giữa Trung ương với địa phương”, TS Dư Văn Toán nhấn mạnh.

Ở góc độ chính sách phát triển, TS Nguyễn Đức Kiên cho rằng, TP Hồ Chí Minh đang đứng trước cơ hội lớn để hình thành trục công nghiệp - năng lượng mới gắn với không gian biển và kinh tế xanh. Theo ông, sự kết hợp giữa TP Hồ Chí Minh và Petrovietnam có thể trở thành 1 trong 3 động lực chủ chốt giúp thành phố đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới.

TS Nguyễn Đức Kiên cho biết, Petrovietnam hiện không chỉ có kinh nghiệm trong dầu khí truyền thống mà còn đang tham gia nghiên cứu và triển khai nhiều lĩnh vực mới như hydrogen, ammonia, LNG hay điện gió ngoài khơi. Đặc biệt, Tập đoàn hiện đã có khả năng tự đảm đương nhiều khâu trong chuỗi đầu tư điện gió ngoài khơi, từ chế tạo, lắp đặt đến dịch vụ kỹ thuật ngoài khơi.

Theo ông, trong bối cảnh TP Hồ Chí Minh mở rộng liên kết vùng với Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu và không gian Biển Đông, vai trò của Petrovietnam sẽ không chỉ dừng ở bảo đảm an ninh năng lượng mà còn có thể trở thành doanh nghiệp dẫn dắt các ngành công nghiệp năng lượng mới của toàn vùng phía Nam.

Các nhà báo, phóng viên phỏng vấn đại biểu bên lề Tọa đàm.

Cùng quan điểm, bà Lê Nguyễn Thiên Nga, đánh giá cao định hướng chuyển đổi thương hiệu của Petrovietnam thành “Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam”. Theo bà, điều đó cho thấy tư duy phát triển của Petrovietnam đã mang tính bao trùm chiến lược hơn, không còn bó hẹp trong lĩnh vực dầu khí truyền thống.

Bà cho rằng, trong bối cảnh địa chính trị và thị trường năng lượng toàn cầu biến động rất nhanh, Việt Nam cần những doanh nghiệp dẫn dắt đủ năng lực tham gia các cơ chế thử nghiệm mới về năng lượng xanh, năng lượng số, công nghiệp công nghệ cao và chuyển đổi xanh.

Theo bà Lê Nguyễn Thiên Nga, Petrovietnam có thể đóng vai trò “chủ thể tích hợp hệ sinh thái”, tham gia các mô hình tích hợp giữa đô thị - công nghiệp - năng lượng - tài chính; đồng thời trở thành cấu phần lõi trong kiến trúc phát triển đô thị năng lượng hiện đại của TP Hồ Chí Minh.

Các chuyên gia nhấn mạnh, nếu có cơ chế đủ linh hoạt và tầm nhìn dài hạn, TP Hồ Chí Minh hoàn toàn có thể hình thành một cực tăng trưởng công nghiệp - năng lượng - logistics biển mới của khu vực Đông Nam Á, trong đó Petrovietnam đóng vai trò doanh nghiệp dẫn dắt và kiến tạo hệ sinh thái phát triển mới cho thành phố trong nhiều thập niên tới.../.

[VIDEO] Petrovietnam - TP Hồ Chí Minh: Liên kết để bứt phá

Năng lượng: Mạch máu cho khát vọng bứt phá của TP Hồ Chí Minh

TP Hồ Chí Minh cần một bước nhảy vọt về mô hình phát triển

Tọa đàm “TP Hồ Chí Minh: Sức bật từ Công nghiệp - Năng lượng - Dịch vụ kỹ thuật cao”

Minh Khang