TS. Võ Trí Thành: Đánh giá doanh nghiệp nhà nước cần thêm nhiều tiêu chí mới

TS. Võ Trí Thành: Không thể yêu cầu DNNN thực hiện những nhiệm vụ ngoài mục tiêu lợi nhuận nhưng cuối cùng lại chỉ "chấm điểm" bằng các chỉ tiêu kinh doanh.

Để DNNN trở thành lực lượng nòng cốt của nền kinh tế theo tinh thần Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị, điều cần thay đổi trước tiên không chỉ là cơ chế quản trị hay nguồn lực, mà còn là cách đánh giá hiệu quả hoạt động.

Trao đổi với PetroTimes, TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh cho rằng, các báo cáo hiện nay vẫn chủ yếu đánh giá DNNN dựa trên những chỉ tiêu truyền thống như lợi nhuận, hiệu quả kinh doanh, tỷ suất sinh lời trên vốn (ROE) hay khả năng cạnh tranh, chưa phản ánh đầy đủ vai trò mà khu vực này đang đảm nhiệm. Trong khi đó, nhiều DNNN đang được giao những sứ mệnh vượt xa mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận.

TS. Võ Trí Thành cho rằng, cần bổ sung các tiêu chí phản ánh đầy đủ hơn vai trò của DNNN đối với nền kinh tế. Bên cạnh các chỉ tiêu tài chính, cần lượng hóa những đóng góp của doanh nghiệp trong bảo đảm an ninh năng lượng, ổn định kinh tế vĩ mô, bình ổn thị trường, thực hiện an sinh xã hội, phát triển các ngành công nghiệp nền tảng, đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược dài hạn và nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các "cú sốc" từ bên ngoài.

Chúng ta luôn khẳng định DNNN có vai trò ổn định kinh tế vĩ mô nhưng lại chưa lượng hóa được những đóng góp đó bằng các tiêu chí cụ thể. Nhiều doanh nghiệp hiện vừa phải thực hiện nhiệm vụ kinh doanh theo cơ chế thị trường, vừa đảm nhận các nhiệm vụ chính trị, công ích hoặc đầu tư vào những lĩnh vực có thời gian thu hồi vốn rất dài. Tuy nhiên, việc đánh giá vẫn chủ yếu dựa trên hiệu quả tài chính ngắn hạn.

Do đó, nếu giao cùng lúc hai nhóm nhiệm vụ thì cũng phải có hai hệ tiêu chí đánh giá tương ứng. Không thể yêu cầu DNNN thực hiện những nhiệm vụ ngoài mục tiêu lợi nhuận nhưng cuối cùng lại chỉ "chấm điểm" bằng các chỉ tiêu kinh doanh.

Chỉ khi đánh giá tường minh giữa hiệu quả kinh doanh và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ chính trị được giao mới có thể phản ánh đúng đóng góp của DNNN, cũng như tạo động lực để doanh nghiệp hoàn thành cả hai mục tiêu.

Bên cạnh đó, vị chuyên gia cũng đề xuất bổ sung các tiêu chí đánh giá vai trò tiên phong của DNNN thông qua giá trị thương hiệu, năng lực cạnh tranh quốc tế, khả năng hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp, sức lan tỏa công nghệ và năng lực làm chủ các công nghệ chiến lược.

Tuy nhiên, theo TS. Võ Trí Thành, đổi mới cách đánh giá chỉ là một nửa của vấn đề. Song song với đó, cần đổi mới tư duy về phân bổ nguồn lực và nhiệm vụ. Không nhất thiết mọi nhiệm vụ ổn định kinh tế vĩ mô đều mặc định giao cho DNNN, bởi có nhiều cách khác nhau để thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ đó.

Trong bối cảnh Nghị quyết 68-NQ/TW mở rộng không gian phát triển cho khu vực kinh tế tư nhân, cần cân nhắc kỹ nhiệm vụ nào doanh nghiệp tư nhân có thể đảm nhận hiệu quả thì nên tạo điều kiện để khu vực này tham gia; chỉ những lĩnh vực tư nhân chưa làm hoặc chưa đủ khả năng thực hiện mới cần DNNN giữ vai trò chủ lực.

"Nếu giao thêm nhiệm vụ cho DNNN thì cần có cơ chế đánh giá minh bạch và tương xứng với những đóng góp mà doanh nghiệp thực hiện. Đồng thời, cần linh hoạt huy động các nguồn lực xã hội để lựa chọn phương án tối ưu cho các nhiệm vụ ổn định kinh tế vĩ mô, bình ổn thị trường mà trước đây mặc định giao DNNN", TS. Võ Trí Thành nhấn mạnh.

Khi quản trị trở thành lợi thế cạnh tranh

TS Võ Trí Thành: Cần cách đánh giá mới về doanh nghiệp nhà nước

Bộ Tài chính ban hành Thông tư mới về giám sát, quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp

Phương Thảo